ИСТОРИЧЕСКИЕ ФОРМЫ МИРОВОЗЗРЕНИЯ: МИФОЛОГИЧЕСКОЕ, РЕЛИГИОЗНОЕ, ФИЛОСОФСКОЕ И НАУЧНОЕ МИРОВОЗЗРЕНИЕ

Аннотация

ushbu m qolada dunyo t risidagi umumiy oyalar, qarashlar, insonning dunyoda tutgan rni, hayotiy y nalishi, ishonch- tamoyillari, zi va boshqalarning hayotdagi rnini belgilab olishi, inson mohiyatini, zligini anglashi haqida malumot beradi Kalit s zlar dunyo qarash, dunyosi, Annotation in this article, general ideas about the world, views, the place of a person in the world, life direction, belief, ideal, principles of knowledge, defining the place of oneself and others in life provides information about the understanding of human essence and identity Key words world view, idea, religion, belief, myth, subject world, object world Mamlakatimiz mustaqillikka erishganiga mana 32 yil b ldi. tgan yillarida ijtimoiy-siyosiy hayotning hamma jabhalarida: zlikni anglash, m naviy m rifiy qadriyatlarni chuqur idrok etish va xalqqa tkazish, yoshlarni Vatanga, xalqqa muhabbat ruhida tarbiyalashda ulkan ishlar amalgam oshirildi. M naviy hayotni yuksaltirishda yoshlarning t lim-tarbiyasi , dunyoqarashi, tarixiy tmishimizni, milliy qadriyatlarimizni anglash davlat ahamiyatiga ega b lgan masalalar sirasiga aylandi.Ayniqsa Prezidentimiz SH.M.Mirziyoev tashabbusi bilan zbekiston uchinchi renessans davri deb atalishi bu yoshlarga b lgan ishonchini bildirdi. Dunyoqarash nima? Hamma zamonlarda ham inson oldida uning atrof- muhitga, boshqa odamlarga, z- ziga nisbatan munosabatini belgilovchi savollar k ndalang turadi. Har birimiz unday yoki bunday tarzda ularga duch kelamiz. Bizni rab turgan dunyo nimadan tashkil topgan? Uni bilib b ladimi va agar bilish mumkin b lsa, qay darajada? Insonni zi nima? U qanday b lishi kerak? limdan s ng bizni nima kutadi? Dunyoni nima boshqaradi? Dunyoda yovuzlik muqarrarmi? Inson dunyoni zgartira oladimi? Mana shunday savollarga javoblardan inson dunyoqarashi shakllanadi. Dunyoqarash - bu insonni rab turgan dunyo va uning unda tutgan rniga nisbatan qarashlar majmuidir. Dunyoqarashning asosiy masalasi - Men - arida b lgan dunyo) rtasidagi munosabatdir. Dunyoqarash dunyo t risidagi umumiy oyalar, qarashlar, insonning dunyoda tutgan rni, hayotiy y nalishi, ishonch- zi va boshqalarning hayotdagi rnini belgilab olishi, inson mohiyatini, zligini anglashi haqidagi qarashlar tizimidir. Dunyoqarashning tuzilishi dunyoni sezish, dunyoni idrok etish va dunyoni tushunish kabi Dunyoni sezish bu zini qurshagan dunyoni sezgilar yordamida hissiy idrok etishdir. Bunda tuy ular, kayfiyat dunyoni g yoki ranglarga b yaydi, uning obrazini 271 Andijon davlat universiteti universaljurnal.uz subyektiv, sof individual sezgilar orqali aks ettiradi. Masalan, bemor odamga haddan tashqari yoru b lib tuyulishi mumkin b lgan nur, so lom odam uchun normal b ladi; daltonik ranglar gammasini k rish qobiliyati normal b lgan odamga qaraganda butunlay boshqacha idrok etadi. Bundan dunyoni sezishning har xil, xususan, optimistik, pessimistik, fojeaviy tiplari kelib chiqadi. Dunyoni idrok etish bu atrof- borliqni ideal obrazlarda tasavvur qilishdir. Dunyoni idrok etish t ri yoki not ri b lishi, y ni borliqqa mos kelmasligi mumkin. Bu holda borliq not ri tasavvur qilinadi yoki illyuziyalar, suv parilari, alvastilar, kentavrlar haqidagi tasavvurlarga xshash fantaziyalar paydo b ladi. Dunyoni tushunish insonning va uni qurshagan dunyoning mohiyatini aniqlash, shuningdek, tabiatda Yuz beruvchi voqealar va jarayonlarning zaro aloqalarini tushunishga qaratilgan aqliy-bilish faoliyatidir. Dunyoni sezish va qisman (elementar shakllarda) dunyoni idrok etish nafaqat insonga, balki hayvonlarga ham xos b lsa, dunyoni tushunish esa faqat odamlarga xos xususiyatdir. aqidalar kiradi. Dunyoqarash turli shaklda mavjud b lishi mumkin: kundalik, mifologik, diniy, badiiy, falsafiy va ilmiy tusdagi tasavvurlar. Dunyoqarash shaxsiy ong va ijtimoiy ong dalili tarzida b lishi mumkin. Masalan, afsonaviy dunyoqarash t risida gapirganda biz muayyan shaxsning olam t risidagi tasavvurlari emas, balki qadimgi zamon jamoasi tasavvurlari haqida fikr yuritamiz. Yohud biz xristianlar, musulmonlar, buddaviylar va boshqa diniy guruhlar dunyoqarashi t risida gapiramiz. Shu bois dunyoqarash shaxs, ijtimoiy guruh (diniy, milliy, yoshga oid, jinsiy, kasbiy va b.), davlat, davlatdan tashqari tuzilmalar dunyoqarashi sifatida ham b lishi mumkin. Tarixiy taraqqiyot turlari jihatidan: 1) afsonaviy (mifologik), 2) diniy, 3) falsafiy qarashlardan va 4) ilmiy dunyoqarashdan iborat. 1) Mifologiya (yunoncha metos naql, rivoyat logos fikr t limot degani) - ibtidoiy tuzilishi, tabiat va jamiyatning turli hodisa va voqealarini umumlashtirib xayoliy shakllarda tasvirlanishidir. Mifologiya tabiat va ijtimoiy turmushning shunday shaklini zida xalq xayolan ayritabiiy ongsizlarcha badiiy qayta ishlab chiqqan. zbek xalq eposi tmishdagi ijtimoiy iqtisodiy va m naviy hayoti, madaniyati, urf- tasavvurlari z ifodasini topgan. Bu rivoyat va afsonalarda ijtimoiy ong shakllari t la shakllanmagan vaqtda ularning elementlari haqidagi tasavvurlari shaklida z ifodasini topgan. Mifologik dunyoqarash, birinc