ОСОБЕННОСТИ РАЗВИТИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ МОТИВАЦИИ СТУДЕНТОВ

Аннотация

This article describes the importance of motivation in the educational process, the formation of students' professional motivation, and gender differences in choosing a profession. Concepts of motivation, professional motivation and motive, definitions of scientists, their important aspects are studied. The results of empirical studies conducted in this area are presented. Key words: motivation, professional motivation, motive, goal, activity, motivational readiness, professional training. Bugungi t lim jarayonida, talabaga nafaqat bilim, malaka va k nikmalarni rgatish, balki shaxsning xususiyatlari va individualligini shakllantirish hamda uning t limga nisbatan ehtiyojlari va motivlari tizimini rivojlantirish kerak, bu t lim jarayonining natijasini aks ettiradi va z navbatida, t lim sifatining k rsatkichini ham belgilaydi. Pedagogika va psixologiyada shaxsning kasbiy motivatsiyasini rganish, avvalo, motivatsiyaning umumiy nazariy yondashuvlariga keyin esa kasbiy va mehnat faoliyati nazariyalarining kontseptual mezonlariga asoslanadi. Motivatsiya hamda motiv tushunchalari haqida juda k plab olimlar z t riflarini zicha t ri hisoblanadi. Motiv bu insonni hayot faoliyati bilan bo liq jarayon b lib, inson shu ullanayotgan xilma xil faoliyat turlari aynan uning motivlari bilan bo liq b shu kasbga intiltirib turuvchi motivlar, qiziqishlar b lishi zarur b ladi. Bundan k rinib 399 Andijon davlat universiteti universaljurnal.uz liq b ladi. Demak, inson shu rsatadi. Shunday qilib motiv faoliyatga undovchi, maqsad esa insonni m lum bir faoliyat bilan shu ullanish orqali Kasb tanlash jarayonida shaxsning anglangan motivlari uni m lum bir kasbni aniq tanlab olishiga sabab b ladi. Har bir shaxs kasbni tanlash va kasbiy rivojlanish davomida maqsadlaridan k lib chiqqan holda yaqin, qisqa va uzoq davom etadigan motivlarga duch k ladi. Demak, motivatsiya xulq-atvorni psixologik va fiziologik boshqarishning dinamik jarayoni hamda motivlar yi indisidir. Amerikalik psixolog Benjamin Lahey motivatsiyani kimnidir harakatga keltiradigan ilhom sifatida t riflaydi. Rus psixologi I. A. Zimnyaya esa motivatsiyani Insonning har qanday faoliyatini ishga soluvchi mexanizm deb hisoblaydi. Shu kabi olimlar fikrlaridan kelib chiqib, bizning fikrimizcha motivatsiya insonda biror harakatni amalga oshirish uchun kuchli ishtiyoq va xohishning q z alishidir. Motivlar birinchidan, quv faoliyatiga undasa, ikkinchidan, maqsadga erishish uchun zarur y l va usullar tanlashga yordam beradi. quv faoliyatida quv motivlari talabalar tomonidan tanlanib, ular talabaning maqsadi, qiziqishi, kelajak rejalari bilan bevosita bo liq b ladi. E.P.Ilinn qizlar va il bolalarda motivlarning ahamiyatidagi farqlarni ta kidlaydi: qizlar k pincha kasbning katta ijtimoiy ahamiyatini, uni q llash doirasining kengligini, yirik shaharlarda va ilmiy markazlarda ishlash imkoniyatini, talabalarning badiiy havaskorlik faoliyatida ishtirok etish istagini va kasbning yaxshi moddiy t minlanganligini inobatga olishlari , lekin bizning mentalitetimizda qizlarga k proq kasb b yicha topiladigan ishning zi yashab turgan mintaqada ish topishning osonligi, qulayligi, yaxshi moddiy t minlanganligi, zi yashab turgan oilaning ijtimoiy muhitiga mos kelishi asosiy ahamiyat kasb etadi. Boshqa tomondan, yigitlar k pincha tanlangan kasbi ularning qiziqishlari va moyilliklariga, oilaviy an'analarga ham mos kelishi muhimdir. Yuqoridagilardan kelib chiqib biz kasbiy motivatsiyani kasbga taalluqli b lgan vazifalarni bajarish va kasb tanlashni belgilovchi, atrof, borliq omillari, kasbga y naltirishga oid faoliyat t sirida shakllanuvchi mayl ekanligini anglaymiz. Kasbiy motivatsiya nafaqat kasbiy y lni t ri tanlangani va mehnatga oid faoliyat mahsuldorligini, z mehnatining natijalarini qondirish darajasini, balki kasbiy t limning muvaffaqiyatini belgilaydi. Bu fakt shu bilan tushuntiriladiki, tahsilning samarali jarayoni, kamida ikkita omil kognitiv sohalar va shaxs motivatsion sohasining rivojlanish darajasi bilan shartlangan. Yuqori darajadagi quv motivatsiyasi z navbatida kasbiy motivatsion rivojlanishga xizmat qiladi. Mutaxassisning kasbiy tayyorgarligining asosiy va eng murakkab tomoni - mutaxassis ruhiyatining kasbiy tayyorgarligi hisoblanadi. Mutaxassis ruhiyatining motivatsion tayyorgarligi kasbiy tayyorgarligining asosiy komponentlaridan biridir. Bunga mutaxassis shaxsining motivatsion tayyorligining asoslari, z kasbi mutaxassisligini tushuna olishi, zida pozitiv munosabatni tarkib toptira olishi, zini baholay olishi, bilish faoliyatiga qiziqishlari hisoblanadi. Oliy quv yurti sharoitlarida mutaxassisni tayyorlashda kasbiy faoliyatga motivatsion tayyorligi talabalarning kasbiy va 400 Andijon davlat universiteti universaljurnal.uz shaxsiy rivojlanishiga t lim olish jarayonida zini rivojlantirishga mavjud motivatsion doiraning y naltiriganligida namoyon b ladi. Motivatsiyaning 2 turi mavjud: ichki hamda tashqi. 1. Ichki motivatsiya bu muayyan vaziyatga duch kelganda tu ma yoki genetik jihatdan