Анализ законодательства республики узбекистан и международного законодательства в области обеспечения информационной безопасности личности

Аннотация

The article analyzes the legislation of the Republic of Uzbekistan and international legislation on ensuring personal information security, as well as the scientific views of leading scientists in the field of information security and the author’s opinions are expressed. As a result of the analysis, a number of proposals and recommendations were developed to ensure personal information security in national legislation. Keywords: Internet, information and communication technologies, information security, personal information, human rights. Бугунги кунга келиб, Интернет тармоғи дунёдаги воқеа ва ҳодисалар ҳақида асосий маълумотлар манбаи ҳисобланиб, ўз навбатида, ахборот алмашинуви, ахборот-коммуникация технологияларини кенг жорий этиш, аҳолининг турли ахборот ресурсларидан фойдаланиш имкониятини таъминлашга хизмат қилиб келмоқда. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. Мирзиёев ҳақли равишда: “Илғор технологияларни фаол жорий этиш ва глобал ахборот-коммуникация маконини ривожлантириш барча жараёнларни жадал ва тез ўзгартирмоқда, қитъалар, ҳудудлар, давлатлар ва бизнес даражасидаги ҳамкорликнинг янги шаклларини ривожлантиришга хизмат қилмоқда”, – деб таъкидлаган. Шубҳасиз, жамият ривожланишида интернет тармоғининг ўрни жуда юқори, бунинг натижасида 2011 йил 3 июнда БМТ Интернет тармоғига кириш ҳуқуқини инсон ҳуқуқларидан бири, деб тан олди. 2011 йилнинг июнь ойидан буён муайян ҳудудларни жаҳон тармоғидан узиб қўйиш инсон ҳуқуқларининг бузилиши ҳисобланади. БМТ Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси ва Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пактнинг 19-моддаси, яъни ҳар бир инсоннинг фикр, сўз ва эътиқод эркинлиги ҳуқуқи, ҳар қандай маълумотни излаш, олиш ва тарқатиш ҳуқуқи билан ўз позициясини оқлайди. Таъкидлаш жоизки, Интернет тармоғидаги маданият офлайн муҳитдан шаклланган бўлиб, ўз навбатида, тармоқ фойдаланувчилари нафақат ахборот олиш ҳуқуқини, балки шахсий, сиёсий, иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқларни ҳам амалга оширадилар. Шундай экан, инсон ҳуқуқлари офлайн муҳитда ҳам, онлайн муҳитда ҳам ҳимоя қилиниши лозим. Интернет тармоғида шахснинг конституциявий ҳуқуқларини амалга ошириш масаласини ўрганар эканмиз, ҳар кимнинг интернет тармоғига кириш ҳуқуқи масаласига тўхталиб ўтмаслик мумкин эмас. Чет эл эксперт-таҳлил марказлари томонидан олиб борилган тадқиқотлар натижаларига кўра, инсон ахборот ҳуқуқларини интернет тармоғи фойдаланувчиси ҳуқуқлари сифатида талқин қилиш зарурлиги 308 Рақамли тeхнологиялар соҳасидаги ҳуқуқбузарликларга қарши курашиш ҳамда ахборот хавфсизлигини таъминлашнинг ташкилий-ҳуқуқий масалалари ҳақида фикр юритилади. Бу, биринчи навбатда, Интернет тармоғи халқаро ҳуқуқ меъёрлари етарли даражада тартибга солинмаганлиги, ҳуқуқий муносабатлар субъектлари (фойдаланувчилар) сони йил сайин ортиб бораётгани ва уларнинг ҳуқуқлари масаласи тобора кескинлашиб бораётганлиги билан боғлиқ. 2022 йил бошида дунёда Интернет тармоғидан фойдаланувчилар сони 4,95 миллиардга етди ва ҳозирда Интернетнинг кириб бориши бутун дунё аҳолисининг 62,5 фоизини ташкил қилади. Маълумотлар шуни кўрсатадики, сўнгги бир йил ичида интернетдан фойдаланувчилар сони 192 миллионга ошган. Юқорида кўрсатилган статистик маълумотларга кўра, Интернет тармоғи фойдаланувчилари (муносабат субъектлари) моддий дунё меъёрлари билан мустаҳкамланган ўз ҳуқуқ ва эркинликларини амалга ошириш орқали ижтимоий муносабатларда иштирок этадиган муҳит (виртуал дунё)га айланди. O.В. Танимов, ва В. Кудашкин таъкидлаганларидек, Интернет тармоғи турли хил ижтимоий муносабатлар (фуқаролик-ҳуқуқий, ахлоқий ва бошқалар) пайдо бўладиган, ўзгарадиган ва тўхтатиладиган виртуал ахборот муҳитини яратади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясида нафақат моддий дунё, балки онлайн муҳитда шахснинг ҳуқуқларини кафолатловчи қуйидаги нормалар келтирилган: эркинлик ва шахсий дахлсизлик ҳуқуқи (25-модда), инсоннинг шаъни ва қадр-қимматига тажовузлардан ҳимоя қилиш ҳуқуқи, унинг шахсий ҳаётига аралашиш, ёзишмалар ва телефон сўзлашувларининг сири (27-модда), фикр, сўз ва эътиқод эркинлиги ҳуқуқи, ҳар қандай маълумотни излаш, олиш ва тарқатиш ҳуқуқи (29-модда) виждон эркинлиги ҳуқуқи (31-модда). Юқоридагилардан ташқари, Интернет тармоғида ижтимоий, сиёсий, иқтисодий ва маданий ҳуқуқлар ҳам фаол амалга оширилмоқда. 2012 йилда БМТнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича Кенгаши барча инсон ҳуқуқларини: фуқаролик, сиёсий, иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқларни, шу жумладан, Интернетда ривожланиш ҳуқуқини рағбатлантириш ва ҳимоя қилиш резолюциясини қабул қилди. Ушбу қарорнинг қабул қилиниши нафақат Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси, балки Инсон ҳуқуқлари тўғрисидаги тегишли халқаро шартномалар, жумладан, фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро битим ва иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пакт ва бошқалар ҳам офлайн, ҳам онлайн муҳитда кенгайишига сабаб бўлди. Резолюцияда Интернет тармоғига кириш ҳуқуқи эътироф этилган бўлса-да, унинг салбий томонлари кўрсатилмаган. Интернет тармоғи эса экстремизм, терроризм ва сепаратизмнинг турли