ВЛИЯНИЕ ТЯЖЕЛЫХ МЕТАЛЛОВ В ТЕПЛИЧНЫЕ ПОЧВЫ

Аннотация

This article shows the importance nkhujamshukurov@mail.ru of biohumus in preventing the accumulation of heavy metals when growing cucumbers in greenhouse conditions. It has been established that the amount of la n mobile heavy metals in the soil decreased under the r u © N.A.Xo‘jamshukurov va boshqalar influence of vermicompost 3-5 kg/m2, and the soil o j c UNIVERSAL xalqaro ilmiy jurnal became moderately rich in most metals. So, biohumus if it increases the buffering capacity of the soil and acts as n e a sorbent of heavy metal cations in its composition. ic s The use of vermicompost when growing cucumbers la n dramatically reduces the amount of lead, cadmium, o Ochiq ma’lumotlar: cobalt, zinc and copper in a mobile form in the it a n https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal greenhouse soil. r e t Key words: cucumber, biohumus, substrate, n Maxfiylik bayonoti greenhouse, heavy metals, Cucumis sativus L., i L A Materialni istalgan vosita yoki formatda nusxalash va S Cucurbitaceaceace. R qayta tarqatish hamda maqoladan toʻgʻri iqtibos keltirish E V va litsenziyasini koʻrsatish sharti bilan istalgan maqsadda IN foydalanish mumkin. U 51 www.universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(3) KIRISH (INTRODUCTION). o‘g‘itlarni qo‘shish uni to‘vaklarga Bodring janubiy Osiyoda, ayniqsa solishdan ikki hafta oldin amalga Shimoliy G‘arbiy Hindistondagi Himolayning oshirildi. Tegishli miqdordagi issiq va nam iqlimida va Shimoliy Afrikada biogumusni qo‘shish esa uni to‘vakga joylashgan davlatlarda katta miqdorda solish oldidan bajarildi. Ekiladigan yetishtiriladi. Bu davlatlarning iqlim sharoiti bodring urug‘i 1 soat davomida 1%li yuqori harorat, namlik va yorug‘lik KMnO4 eritmasida ivitilib oqib turgan intensivligidaetarli miqdorda suv va oziqa suvda yuvilgandan so‘ng suyultirilgan moddalari bilan yetishtirishning unumdorlik (1:50 nisbatda) Na3RO4 eritmasida 1 talablariga mos keladi. Hindistonda bodring sutka davomida ushlab turildi. Ekish yetishtirish miloddan avvalgi 3000 yil oldin, davriga kelib asosiy qismi kurtak chiqarib Xitoyda esa miloddan avval 100 yil oldin qolgan urug‘ donalari hajmi 500 ml yetishtirish boshlanganligi qayd etilgan [3]. bo‘lgan to‘vaklarga ekildi. Ko‘chatni MAVZUGA OID ADABIYOTLARNING joylashtirish zichligi har kvadrat metrga TAHLILI (LITERATURE REVIEW). 45 donani tashkil etib, ular unib Bodring jahonda eng ko‘p issiqxonalarda chiqqancha yorug‘lik o‘tkazuvchi yetishtiriladigan o‘simlik hisoblanib [1-4], polietilen plyonka bilan yopib qo‘yildi. bodringning issiqxonalarda yetishtirish Ko‘chatni o‘nib chiqish davrida harorat jarayonidagi o‘sib-rivojlanishi, uning 25-28°S oralig‘ida ushlab turildi. Ko‘chat fiziologiyasi, biokimyosi hamda hosildorlikka o‘nib chiqish boshlanishi bilan plyonka ta’sir ko‘rsatuvchi omillar haqida juda ko‘plab ochib tashlandi va harorat 22-24°S gacha ilmiy-tadqiqot ishlari olib borilganligi bilan pasaytirildi. Birinchi uch kun davomida xarkterlanadi [5]. Ammo, ilmiy manbalarda ko‘chat turgan joy qo‘shimcha yoritib bodringni issiqxonalarda yetishtirish qo‘yildi (texnologiyaning bu bosqichi jarayonida og‘ir metallarning migratsiyasiga qish faslida quyosh radiatsiyasi past biogumusning ta’siri va bodring mevasidagi bo‘lgan sharoitlarda zarur). Qolgan nitratlarning harakatchanligi bo‘yicha yetarli kunlarda 12-16 soat davomida yoritildi ilmiy tadqiqot ishlari olib borilmagan [6, 7]. va tajriba maydonining yoritilganlik Ishning maqsadi. Shu boisdan mazkur darajasi 4-5 ming lyuksni tashkil etdi. tadqiqot ishida issiqxona sharoitida bodring Sutkaning qorong‘ilik davrida havo yetishtirishda biogumusdan foydalanish harorati 19-20 S da saqlandi. Ko‘chatni natijasida og‘ir metallarning issiqxonadagi doimiy joyiga ko‘chirish akkumulyatsiyasini o‘rganish hisoblanadi. 30 kundan keyin amalga oshirildi. TADQIQOT METODOLOGIYASI Nazorat varianti sifatida tarkibida (RESEARCH METHODOLOGY). yetarli miqdorda mineral shakldagi oziq Ishning ushbu bosqichida organik o‘g‘it, elementlari mavjud bo‘lgan va hozirgi biogumusning yopiq tuproq sharoitida kunda ko‘pchilik katta issiqxonalarda substratning agrokimyoviy ko‘rsatgichlari, keng ishlatiladigan 1:1 nisbatdagi tuproq bodring ko‘chatini o‘sishi va rivojlanishiga – yog‘och qirindisi aralashmasidan ta’siri issiqxona sharoitida “Avitsena” F1 navli foydalanildi. Nazorat variantiga bodring ko‘chati yetishtirish davomida boshlang‘ich aralashma tarkibida oziq aniqlandi. Tadqiqotlarda tajriba sxemasi bilan elementlar miqdorini optimal farqlanuvchi, amalda keng qo‘lanilib qiymatlarini ta’minlash maqsadida kelinayotgan mavjud texnologiyadan mineral o‘g‘itlardan (ammiakli selitra, foydalanildi. Ushbu texnologiya bo‘yicha qo‘sh superfosfat va kaliy sulfatdan) o‘tkazilgan tajribalarda substratga mineral foydalanildi. Tajribalarda 1 m3 52 UNIVERSAL international scientific journal Universal International Scientific Journal 2024, 1(3) boshlang‘ich aralashmaga 600 g ammiakli Issiqxona sharoitida qishloq selitra, 125 g granullangan qo‘