КЛЮЧЕВЫЕ ВОПРОСЫ СИСТЕМЫ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ

Аннотация

Current issues of the higher education system are considered in this article. Kalit s zlar: Texnologiya, t lim texnologiyasi, t lim metodi, shaxsga y naltirilgan t lim, kasbga y naltirish. Key words: Technology, educational technology, educational method, person- oriented education, career orientation. Jahon hamjamiyatining globallashuvi davrida fan, texnika va texnologiyalarning rivojlanishi hamda ishlab chiqarish kuchlariga monand b lgan ishlab chiqarish munosobatlarining muntazam zgarishi kuzatilayotgan hozirgi kunda Respublikamiz ijtimoiy hayotiga shiddatli tezlikda axborotlar oqimi kirib kelmoqda va keng k lamni ishlash, nazariy amaliy jihatdan umumlashtirish, xulosalash hamda talabaga berishni y lga q yish t lim tizimi oldida turgan dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. T lim-tarbiya jarayoniga pedagogik va t lim texnologiyalarini tadbiq etish yuqorida qayd etilgan dolzarb muammoni ijobiy hal etishga xizmat qiladi. Texnologiya tushuncha, t limot) muayyan (ishlab tashkil etilishi. T lim texnologiyasi (ingl. t lim ( qitish) lim texnologiyasi deyilganda t lim maqsadiga erishish jarayonining umumiy mazmuni, y ni, avvaldan loyihalashtirilgan t lim jarayonini yaxlit tizim asosida, bosqichma-bosqich amalga oshirish, aniq maqsadga erishish y lida muayyan metod, usul va vositalar tizimini ishlab chiqish, ulardan samarali, unumli foydalanish hamda t lim jarayonini yuqori darajada boshqarish tushuniladi. T lim texnologiyasining markaziy muammosi t lim oluvchi shaxsini rivojlantirish orqali t lim maqsadiga erishishni t minlashdan iborat. l boshlovchi ilmiy-texnika jarayoni kimda kim zining intellektual imkoniyatlarini tahlil qilish, sintezlash, baholash, shuningdek moslanuvchan aqliy va ijodiy qobiliyatlarini boshqalarga nisbatan yaxshi rivojlantira olsa - bu deyarli 30 yil avval yozilgan bashoratli firk- mulohazalar zamonaviy mutaxassislar tayyorlashga q yilayotgan talablarni juda aniq belgilab beradi [1]. Jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy hayotidagi zgarishlar mutaxassislarning yangi avlodi egallashi zarur b lgan bilim, k nikma va malakalarga yangi-yangi talablarni keltirib chiqarmoqda. Bu birinchidan ilmiy bilimlarni k p talab qiladigan texnologiyalarni keng tarqalishiga taalluqli b lsa, ikkinchidan, ishni tashkil qilishdagi zgarishlar va qitish jarayonining natijalariga tegishlidir. XXI asr uchun oliy t lim haqidagi Butun jahon deklaratsiyasida t lumotli insonlarning kritik massasini barpo 3 Andijon davlat universiteti universaljurnal.uz qiluvchi adekvat oliy t limga va ilmiy tekshirish muassasalariga ega b lmay turib birorta mamlakat real va barqaror rivojlanishni t Shuning uchun ham kelajakda buyuk taraqqiyotga ega, huquqiy adolatli, demokratik davlat va erkin fuqorolik jamiyatini qurishni maqsad qilgan vatanimiz yoshlarida ijodiy fikrlashni rivojlantirish, ularning yangilik yaratishga b lgan hohish va istaklarini imkon darajasiga k tarish k zlangan maqsad va ezgulik y lidagi t lim tizimining asosiy tadbirlaridan biri hisoblanshi lozim. Oliy quv yurtlarining professor- qituvchilari qitish jarayonida talabalarni ijod qilishga, izlanishga, mushohada qilishga, mantiqiy tafakkurini rivojlantirishga y naltirilgan zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalarni z ichiga olgan interfaol usullaridan foydalanish maqsadga muvofiq [3]. Buning uchun oliy va rta maxsus t lim tizimi saviyasini jahon andozalari darajasiga y jaligida mutaxassisliklarga b lgan talab va ehtiyojlarni ilmiy tahlil asosida aniqlash, xorijiy mamlakatlar tajribasidan oqilona foydalanish shu kunning dolzarb vazifalari xisoblanadi. Oliy quv yurtining talabalari, kasbiy malaka, fikrlashni rganibgina qolmay, keng doiradagi muammolarni aniqlash, tahlil qilish, rivojlanish tendensiyalariga baho berish, bu zgarishlar kelajakda qanday natijalarga olib kelishini k z ngida keltira bilishni rganishi zarur. Shunday qilib, bugungi kunda t limning asosiy muammolaridan biri bu kasbiy tayyorgarlik b lib, ularni tushunmay turib, bu muammolarni - tadbirlar belgilab yoki berilgan maslahatlarning qaysi biri diqqatga sazovor ekanligini ajratib b lmaydi. Buning uchun esa b l usi qituvchilar mutaxassislik fanlarini chuqur bilishlari va amaliyotda q llashlari davr talabidir. Bugungi kunda Respublikamizda t limni rivojlantirishning yangi bosqichida fanlarining asosiy vazifasi sifatida jahon talablari darajasida yangilanib borayotgan ishlab chiqarish sharoitlariga moslasha oladigan, iqtisodiyotimizni buyuk davlat darajasiga k taradigan mutaxassislarni tayyorlash va bu jarayonda asosiy omil sifatida beriladigan axborotlar hajmini emas, balki ijodiy yondoshuvni shakllantirish, mustaqil fikrlash va tadbiq qilish sifatlarini lgan zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish buyicha Harakatlar strategiyasida uzluksiz t lim tizimini yanada takomillashtirish yulini davom ettirish, sifatli t lim xizmatlari uchun imkoniyatlarni yaratish, mexnat bozorining zamonaviy extiyojlariga muvofiq yuqori malakali kadrlarni tayyorlash xamda oliy t lim muassasalari faoliyatining sifati hamda s