СИЛА СИЛЫ В СИСТЕМЕ ЛЮДЕЙ Т ОГРАНИЧЕНИЙ Y NULL РАБОТАЕТ: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ

Аннотация

this article describes the types of professions and the influence of school psychologists on students, career guidance, problems and solutions. Keywords: craft, profession, interest, abilities, professional plan, result, psychologist, approach. sib kelayotgan yosh avlodni kasbga y naltirish hamisha davlatimiz, siyosatimiz oldida turgan ustuvor masalalardan sanalib kelingan. Mazkur jarayonni amalga oshirish uchun farzandlarimizning ota-onalari hamda t lim muassasalarining rni va u rda faoliyat olib borayotgan qituvchilar hamda amaliyotchi psixologlarining faoliyati katta ahamiyatga ega. Shu maqsadda bugun yurtimizda k plab qaror, farmonlar qabul qilinmoqda. Jumladan, 2020-yil 6-noyabr sanasida zbekiston Respublikasi Preziden zbekistonning yangi taraqqiyot davrida t lim-tarbiya va ilm-fan sohalarini rivojlantirish chora-tadbirlari t -6108-sonli farmonining qabul qilinishi fikrimizning isbotidir. Kasb-hunarga y naltirishdan maqsad sib kelayotgan yosh avlodni ongli ravishda kasb tanlashga tayyorlashdir. Ularni kasb hunarga y naltirish orqali, b lajak kasbiy qarorlarni shakillantirish, kasbni erkin va mustaqil tanlashlari uchun kasb hunarga y naltirish ishlariga mustahkam zamin yaratuvchi ilmiy-amaliy tizim sifatida qarash lozim. Bu tizim orqali har bir quvchi shaxsini kasbga y naltirishda individual xusuyatlarni ham xalq x jaligi manfaatlari nuqtai nazardan mehnat resurslarini t laqonli t minlash zaruratini hisobga olish kerak. Lekin bugungi kunda umumiy rta t lim maktablarida quvchilarni kasbga y naltirishning ilmiy amaliy tizimi tarlicha ishlab chiqilmagan, ilmiy pedagogik asoslari talab darajasida yaratilmagan. Kasbga rganish ham madaniyat va bu jarayonlardagi zaro munosabatlar ham madaniyatdir. Agar qtuvchi z quvchisini kasb hunari yoki dars beradigan fani orqali tarbiyalamoqchi b lsa, unga kasb madaniyatini rgatmoq uchun eng avvalo z fanini yaxshi k rishi va yaxshi bilishi uning zi madaniyatli b lishi kasb madaniyatini yaxshi zlashtirib olgan b lishi lozim. Kasb-hunar yoki fanni sevadi hamda ustoziga xshab madaniyatli b lishga harakat qiladi. Agar fanni yoki kasb hunarni qituvchining zi yaxshi k rmasa, uning zi madaniyatli b lmasa, kasb madaniyatidan bexabar b lsa, u 294 Andijon davlat universiteti universaljurnal.uz holda qanchalik quvchilarni majbur qilmasin baribir bu fan ularga hech qanday tarbiyaviy t sir k rsatmaydi, ularni madaniyatli ham qila olmaydi. Dunyoda minglab kasblar bor. Mana shu rang-barang kasblar olamida qanday qilib m ljal olish kerak? Hayot y lini mehnat faoliyatini t ri baholash uchun qaysi kasbni tanlagan m qul? Bu ishda sizga kasblar tasnifi yordam berishi mumkin. Maktabda quvchilarni kasbga qiziqtirishda psixologlarni rni beqiyos. Ular quvchilarning qiziqishi va qobilyatini aniqlagan holda zlariga ishonchni mustahkamlashiga, kasblar tasnifi uchun har xil belgilarni asos qilishga y naltirishda yordam beradi. Qiziqish va qobilyatlarni aniqlashning juda k p usullari mavjud. 1. Qiziqish-chuqur rganishlarni talab etadigan tushuncha b lib, kasb tanlash masalasini hal etishda tarli hajmda rganiladi. 2. Insonda qiziqishlar turli va cheksiz b lishi mumkin. Qiziqishlar yosh tgan sari va muhit zgarganda ham zgarib turadi. 3. Qiziqish inson hayotining y nalishini belgilab beradi. 4. Qobiliyat berilayotgan bilim, malaka va k nikmalarni zlashtira olishdagi insonning xususiyatidir. Qobiliyatning lchamlariga bilim, malaka yoki yuqorililik kabi k rsatgichlar kiradi. Qobiliyat doimo yuqori yoki past b lavermaydi. Inson biror sohada qobiliyati yuqori b lsa, bosqasida past b lishi mumkin. quvchilarning kasb tanlashdagi muhim vazifalaridan biri har kim zining qobiliyatini yuqori ekanligini aniqlashdir. quvchilarni kasbga y naltirish uchun ularning shaxsiy fikrini tinglash va hurmat qilish, shuningdek qiziqish va qobiliyatlarini hisobga olish lozim. Kasbga y naltirishda hech qachon shaxsiy manfaatni k zlamaslik kerak. Moddiy mabla ni k zlab tanlangan kasb hech qachon yuksalish b lmaydi. Xalq t limi tizimida quvchilarni kasb-hunarga y naltirish ishlari: muammo va chimlar: 1. z kelajagini aniq belgilab olgan, faqat kelgusida t lim y nalishi va shu kasbni beruvchi quv muassasasini tanlash uchun maslahatga muhtoj quvchilar. 2. Qayerga qishga borishini bilmaydigan, aniq kasbiy reja va kelajagi t risida tasavvurga ega b lmagan quvchilar. 3. Kelgusidagi kasbini tanlagan lekin ayrim sabablarga k ra(so ligiga t ri kelmasligi, imkoniyatlarining chegaralanganligi) bu kasbni egallay olmaydigan quvchilar. 4. Bir necha k p hollarda y nalishi bir biriga teskari b lgan kasblarni tanlashda z imkoniyatlari va kasbning avzalligi emas, balki atrofdagilar rtoqlarining fikri, maslahatlariga asoslanadilar. quvchilarda kasbiy madaniyatni shakllantirish, ham psixologlar zimmasiga sh, kasbiy madaniyat nima? Kasbiy madaniyatga hamisha uni shakllantiruvchi m naviy asos mujassam b ladi. U hamisha oyalar, bilimlar, inson maqsadlarining ramziy ifodasidir. oyasiz, bilimsiz, maqsadsiz, kasbiy madaniyat ham shakllanmaydi. M naviy madan