ДЕТСКАЯ ЗАВИСИМОСТЬ К ИНТЕРНЕТУ – ПСИХИЧЕСКИЙ, РЕЧЕВОЙ ДЕФЕКТ КАК ИЗ.

Аннотация

Ushbu maqolada bolalarni internetga qaramligi (internetdan haddan ziyod foydalanish) ularning turli gadjetlarda multfilm tomosha qilishi, turli online o‘yinlar o‘ynashga mukkasidan ketishi ularning psixik jarayonlari: sezgi, idrok, diqqat, xotira, hayol, nutq va tafakkuri shakllanishiga salbiy ta’sir etishi haqida fikr yuritilgan. Kalit so‘z:internetga qaramlik, psixika, nutq, nevroz, virtual o‘yinlar, globallashuv. Texnalogiyalarning jadal rivojlanishi bolalarga òz hayotlarini internet bilan birlashtirishga imkon berdi. Biron, ushbu raqamli asrda bolalarda internetga qaramlik tashvishli muammoga aylandi. Internetga qaramlik bolalarning kompyuterlar, planshetlar, smartfonlar va boshqa raqamli qurilmalarda ortiqcha vaqt òtkazishi va nazoratsiz ravishda onlayn faoliyat bilan shuĝullanishini anglatadi. Bu esa bolalarning psixikasiga salbiy ta'sir kòrsatadi va bolalarning nutqi shakllanmay qoladi. Internetga qaramlik - bu odamning onlayn faoliyat bilan haddan tashqari band bòlgan va bu faoliyatni nazorat qila olmaydigan holat. Bolalarda kòpincha bu holat òyinlar, ijtimoiy tarmoqlar, video va multfilimlarni tomosha qilish kabi faoliyatlar atrofida bo‘lish mumkin. Internetga qaramlik bolaning normal ijtimoiy, aqliy va jismoniy rivojlanishga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Internetga qaramlikning bir qancha belgilari mavjud bular: haddan tashqari ko‘p vaqt sarflash, ijtimoiy izolyatsiya, aqliy muammolar, jismoniy salomatlik muammolari, ruhiy salomatlik muammolari, haqiqatdan uzilish, nazoratini yo‘qotish. Bu belgilar rivojlanayotgan bolada paydo bòlsa, tengdoshlaridan ortda qolishi va psixik hamda nutqiy kamchiliklarni keltirib chiqarishi mumkin. Internetning bola psixikasiga ta'siri deganda bolaning injiq, jizzaki va tez asabi buziladigan bòlib voyaga yetishini tushunsak, nutqiga ta'siri deganda esa, bola internet tarmogʻidan ko‘p foydalanishi, undagi video va multfilmlar, virtual o‘yinlardan koʻp foydalanishi natijasida bolada ikki tillilikning paydo bo‘lishi, virtual o‘yinlarda mag‘lub bo‘lishi bilan asab sistemasida paydo bòladigan qòzĝalishlar natijasida nevròz va bir qancha asab sistemasidagi kasalliklar va nutqiy kamchiliklarni keltirib chiqishini kòrishimiz mumkin. Bolalar psixologiga Emma Kenining aytishicha, ota-onalar kòpincha bolalarni zo‘ravonlik sahnalari aks etgan videolarni ko‘rishi yoki internetga qaram bo‘lib qolishdan qo‘rqishadi. Ammo onlayn xatarga uchrash bolaning ruhiyatiga qattiq taʼsir qilishi isbotlangan.bulrning oldini olsh uchun bolalarga virtual olamni real kabi jiddiy qalbul qilishga òrgatishimiz kerak. Yòqsa u uy ichida òtirib ham onlayn tahdidlarga uchrashi mumkin. Buni faqatgina bolalar kiradigan kontentni filtrlash, ilovallardan foydalanishlarini nazorat qilish, onlayn makondagi tahdidlardan ogohlantiruvchi xavfsizlik tizimi orqali qilsa bòladi. Masalan, Kaspersky Safe Kids ilovasi orqali amalga oshirish mumkin. Ilova bilan: Bola qanday dasturdan foydalanishi haqida ma'lumot olasiz. * U internetdagi muayyan ilovalardan foydalanishi uchun vaqtni siz belgilab berasiz. * Farzandingizning internetdagi faoliyatini nazorat qilish orqali rejimga tushurasiz. Bola xavfli kontentlarga yoki kattalar uchun mo‘ljallangan resurslarga kirmoqchi bo‘lsa dastur sizga ogohlantiruvchi xabarnoma yuboradi. Andijon davlat pedagogika instituti universaljurnal.uz 626 “Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun. * Dastur bolangizning feacebook VKontakte va shunga o‘xshash boshqa ijtimoiy tarmoqlardagi doʻstlari haqida ma'lumot beradi. Agar bola do‘st qabul qilsa, sizga ogohlantiruvchi signal beriladi. * Tuzmorqali bolangizni internetda harakatlanuvchi xavfsizlik predmetlari o‘rnatiladi. Agar bola bu predmetdan tashqariga chiqsa, sizga xabarnoma yetkaziladi. Bundan tashqari tizimda bola hozir qayerda ekanligini ham tekshirish mumkin bo‘ladi. Bu ilova bolalarning vaqtini to‘g‘ri taqsimlashga hamda ularning noqonuniy ilovalarga kirishiga to‘sqinlik qiladi. Internetga qaramlik jamiyatda keng tarqalgan holatda bo‘lsa-da, bu hodisa tasvirlash uchun halish standart termin yo‘q, chunki ko‘plab olimlar internetga qaramlikning alohida turi sifatida aniqlashning qonuniyligini shubha ostiga olishadi. Internetga qaramlik borasida olimlarning bir Qatar gaplari mavjud. A. E. Voyskunsky 21-asr boshida xorijiy taraqqiyotlarda muammoni o‘rganishga yondashuvida sifatli o‘zgarishlar borligini qayd qiladi. Internetni inson faoliyatining o‘ziga xos sohasi, foydalanuvchilarning shaxsiy xususiyatlari va ularning ijtimoiy muhiti sifatida o‘z ichiga olgan barcha kelajakdagi tadqiqotlarning asosiy poydevoriga aylanadi. A. G. Asmolov shuningdek, boshqa tadqiqotchilar asta-sekin qaramlik obyektiga psixologik bog‘liqlik fiziologik jihatdan ancha oldin shakllanganligini ta'kidlaydi. R. F. Teperik va M. A. Jukovaning shizoitlarga xos bo‘lgan aloqa xususiyatlari, shizoid emas, tabiatni