МАТЕМАТИЧЕСКИЕ ФУНКЦИИ В ЯЗЫКЕ ПРОГРАММИРОВАНИЯ PYTHON РАБОТА С РАСШИРЕННЫМ МАТЕМАТИЧЕСКИМ МОДУЛЕМ

Аннотация

ushbu maqolada python dasturlash tili va bu dasturlash tilining math moduli, uning bir qator funksiyalari haqida fikr yuritiladi. Kalit so‘zlar: python, dastur, dasturlash tili, modul, math, cos, sin, tan, log, math.pi. Bugun hayotimizni turli kompyuterlar, truli xil gadjetlar va ulardagi ilova dasturlarisiz tasavvur qilish muammoga aylanib ulgurdi. Ana shu ilova dasturlari esa siz va bizga o‘xshagan insonlar dasturchilar tomonidan tuziladi. Bugun qaysiki jamiyat, mamlakat taraqqiyot bo‘lishini, iqtisodiy-ijtimoiy hayoti yuksalishini istasa dasturchilik sohasini rivojlantirishga, o‘zining kuchli dasturchi mutaxassislarini tayyorlashiga to‘gri keladi. Mamlakatimizda ham bu boradagi ishlar jadal sur’atlarda olib borilmoqda bunga misol qilib “One million uzbek coders” loyihasini, har bir viloyatda IT PARK larning va har bir tumanda IT Markazlarning tashkil etilganligini misol qilishimiz mumkin. Python dasturlash tili o‘rganishga qulayligi va boy kutubxonalar bazasiga egaligi uchun bugun dasturchilar tomonidan juda ko‘p foydalaniladi. Python dasturlash tilida matematik funksiyalar ro‘yxatini kengaytirish uchun math modulini ulash kerak bo‘ladi. Buning uchun dasturimizning boshiga: import math buyrug‘ini kiritishimiz kerak. Matematik modulni import qilganingizdan so‘ng, modulning fuksiyalari va konstantalaridan foydalanishni boshlashingiz mumkin. Masalan, math.sqrt() funksiyasi sonning kvadrat ildizini qaytaradi: import math x = math.sqrt(64) print(x) #8.0 math.ceil() funksiyasi sonni eng yaqin katta butun songa yaxlitlaydi, math.floor() funksiyasi esa eng yaqin kichkina butun songa yaxlitlaydi va natijani qaytaradi: import math x = math.ceil(1.4) y = math.floor(1.4) print(x) # 2 print(y) # 1 math.pi doimiysi PI qiymatini qaytaradi (3.14...): import math x = math.pi print(x) # 3.141592653589793 math modulida mavjud bo‘lgan boshqa fuksiyalarnig kengaytirilgan jadvalii keltiramiz. Funksiya Izoh acos() soning arccosiusini qaytaradi asin() soning arcsinusini qaytaradi atan() soning arctangensini qaytaradi Andijon davlat pedagogika instituti universaljurnal.uz 122 “Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun. cos() Sonning kosininusini qaytaradi sin() Sonning sinusini qaytaradi tan() Sonning tangensii qaytaradi Radianda berilgan burchakni, gradusda degrees() qaytaradi Gradusda berilgan burchakning radianda radians() qaytaradi exp() ex ni qaytaradi fabs() Sonig absolyut qiymatini qaytaradi factorial() Sonning faktorialini qaytaradi fmod() Qoldiqli bo‘lish gcd() Eng katta umumiy bo‘luvchii topadi sqrt() Soning kvadrat ildizini qaytaradi Soning kvadrat ildizining butu qismini isqrt() qaytaradi log() Natural logarifmni qaytaradiln log10() 10 asosli logarifmni xisoblaydi lg log1p() 1+x sonining natural logarifmini xisoblaydi log2() 2 asosli logarifmni xisoblaydi pow() x ning y-darajasini xisoblaydi Qoldiqni xisoblaydi. Bunda bo‘luvchi ham, remainder() bo‘linuvchi ham haqiqy son bo‘lishi mumkin va qoldiq ham haqiqiy son bo‘ladi trunc() Sonning butu qismini xisoblaydi sonni eng yaqin katta butun songa ceil() yaxlitlaydi sonni eng yaqin kichik butun songa floor() yaxlitlaydi -acos(x) import math print(math.acos(0.55)) # 0.9884320889261531 print(math.acos(-0.55)) # 2.15316056466364 print(math.acos(0)) # 1.5707963267948966 print(math.acos(1)) # 0.0 print(math.acos(-1)) # 3.141592653589793 sin(x) import math print (math.sin(0.00)) # 0.0 print (math.sin(-1.23)) # -0.9424888019316975 print (math.sin(10)) # -0.5440211108893698 print (math.sin(math.pi)) # 1.2246467991473532e-16 print (math.sin(math.pi/2)) # 1.0 Andijon davlat pedagogika instituti universaljurnal.uz 123 “Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun. degrees(x) import math print (math.degrees(8.90)) # 509.9324376664327 print (math.degrees(-20)) # -1145.9155902616465 print (math.degrees(1)) # 57.29577951308232 print (math.degrees(90)) # 5156.620156177409 radians(x) import math print(math.radians(180)) # 3.141592653589793 print(math.radians(100.03)) # 1.7458528507699278 print(math.radians(-20)) # -0.3490658503988659 python dasturlash tilida trigonometrik funskiyalar berilgan qiymatlarni radian deb qabul qiladi. Biz burchakni gradusda berishimiz uchun radians() fuksiyasidan foydalanib berishimiz kerak. Masalan cos(30o) ni xisoblash uchun dastur quyidagicha bo‘ladi: import math print(math.cos(30)) #0.15425144988758405 print(math.cos(math.radians(30))) #0.8660254037844387 print(3**(1/2)/2) # 0.8660254037844386 factorial(n) import math print(math.factorial(0)) #1 print(math.factorial(1)) #1 print(math.factorial(3)) #6 print(math.factorial(5)) #120 print(math.factorial(10)) # 3628800 fmod(a, b) import math print(math.fmod(20, 4)) # 0.0 print(math.fmod(20, 3)) # 2.0 print(mat