К содержанию
РецензированоUZ2025

KOGNITIV XULQ-ATVOR TERAPIYASI VA UNING SAMARADORLIGI

Inoyatova Maxina Erkin qizi

Современная наука и исследования · 4 · 2025

Аннотация

Cognitive behavioral therapy (CBT) is currently a popular psychotherapy approach and one of the few psychological interventions whose effectiveness has been confirmed by empirical research. This article discusses the general theoretical foundations of therapy, its history, and the evidence of CBT's efficacy. It also explores its effectiveness in treating various psychological disorders, including depression, anxiety, and post-traumatic stress disorder (PTSD). The author examines empirical studies and meta-analyses to evaluate the short-term and long-term benefits of CBT compared to other therapeutic approaches. Key findings indicate that CBT is very effective in reducing symptoms in a short period of time, especially for anxiety and depression. Keywords. Cognitive behavioral therapy, post-traumatic stress state, depression, postpartum depression, anxiety disorder. КОГНИТИВНО-ПОВЕДЕНЧЕСКАЯ ТЕРАПИЯ И ЕЕ ЭФФЕКТИВНОСТЬ Аннотация. Когнитивно-поведенческая терапия (КПТ) на сегодняшний день является популярным направлением психотерапии и одним из немногих психологических вмешательств, эффективность которого подтверждена эмпирическими исследованиями. 9 26 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ В этой статье обсуждаются общие теоретические основы терапии, её история и доказательства эффективности КПТ. Также исследуется её эффективность в лечении различных психологических расстройств, включая депрессию, тревожность и посттравматическое стрессовое расстройство (ПТСР). Автор рассматривает эмпирические исследования и метаанализы для оценки краткосрочных и долгосрочных преимуществ КПТ по сравнению с другими терапевтическими подходами. Основные результаты показывают, что КПТ очень эффективна для уменьшения симптомов за короткий период времени, особенно при тревожности и депрессии. Ключевые слова. Когнитивно-поведенческая терапия, посттравматическое стрессовое состояние, депрессия, послеродовая депрессия, тревожные расстройства. Kognitiv xulq-atvor (bihevioral) terapiyasi (KBT) ruhiy tushkunlik, travmadan keying stress holati, spirtli ichimliklar va giyohvand moddalarni iste'mol qilish muammolari, oilaviy muammolar, ovqatlanish buzilishi va og'ir ruhiy kasalliklar kabi bir qator muammolar uchun samarali ekanligi isbotlangan psixologik davolash shaklidir. Ko'pgina tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, kognitiv xulq-atvor terapiyasi inson faoliyati va hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi. Ko'pgina tadqiqotlarda kognitiv xulq-atvor terapiyasi psixologik terapiya yoki psixiatrik dorilarning boshqa shakllaridan samaraliroq ekanligi ko'rsatilgan. Shuni ta'kidlash kerakki, CBTdagi yutuqlar ham tadqiqot, ham klinik amaliyot asosida erishilgan. Kognitiv xulq-atvor terapiyasi (KBT) vaqt bilan chegeralangan psixoterapevtik aralashuv bo'lib, u bemorning mavjud muammolarini hal qilishga qaratilgan va keng doiradagi kasalliklarni davolashda qo'llaniladi. KBT psixoterapiyaning ikki yo'nalishni - kognitiv terapiya va xulq-atvor terapiyasini o'z ichiga oladi. KBT tarixi 1950-60-yillarga borib taqaladi va inson xulq-atvorini tuzatishda xulq-atvor tamoyillarini qo'llashga qiziqish bilan bog'liq. Bixeviorizm falsafasining mohiyati psixologiyani tabiiy fan sifatida shakllantirishga intilish edi, u faqat kuzatiladigan xulq- atvor nuqtai nazaridan o'z konstruktsiyalari bilan ishlaydi va noto'g'ri gipotezalarni takrorlanadigan tajribalar yordamida tekshiradi[5]. Kognitiv psixologiyaning xulq-atvor yondashuvi g'oyasi shundan iboratki, psixologik muammolar fikrlashdagi xatolarga asoslanadi. Darhaqiqat, KBT - bu ishlab chiqilgan usullar haqiqatda o'zgarishlarga olib kelishi haqida ko'plab ilmiy dalillar mavjud bo'lgan yondashuv. KBT bir nechta asosiy tamoyillarga asoslanadi, jumladan: 9 27 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ • psixologik muammolar qisman noto'g'ri yoki foydali bo'lmagan fikrlash usullaridan kelib chiqadi; • psixologik muammolar qisman foydasiz xatti-harakatlarning o'rganilgan namunalariga asoslanadi. • psixologik muammolarga duchor bo'lgan odamlar ular bilan kurashishning yaxshiroq usullarini o'rganishlari mumkin, bu ularning alomatlarini yengillashtiradi va hayotlarida yanada samaraliroq bo'ladi. Kognitiv xulq-atvor terapiyasi odatda fikrlash modellarini o'zgartirishga qaratilgan harakatlarni o'z ichiga oladi. Ushbu strategiyalar quyidagilardan iboratdir: • muammolarni keltirib chiqaradigan fikrlashdagi buzilishlarni tan olishni o'rganish va keyin ularni haqiqat nuqtai nazaridan qayta ko'rib chiqish; • boshqalarning xatti-harakati va motivatsiyasini yaxshiroq tushunish; • qiyin vaziyatlarni engish uchun muammoni hal qilish ko'nikmalaridan foydalanish; • o'z qobiliyatlariga ko'proq ishonch hissini rivojlantirishni o'rganish. Kognitiv terapiya doirasida ma'lum hissiy holatlar va kognitiv sxemalar o'rtasidagi ikki tomonlama aloqalar ko'rib chiqil

Доказательный фрагмент

«Cognitive behavioral therapy (CBT) is currently a popular psychotherapy approach and one of the few psychological interventions whose effectiveness has been confirmed by empirical research.»

Образец извлечения

Демо-превью

Cognitive behavioral therapy (CBT) is currently a popular psychotherapy approach and one of the few psychological interventions whose effectiveness has been confirmed by empirical research. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
Cognitive behavioral therapy, post-traumatic stress state, depression, havotir (havotir buzilishlari)., depressiya, Kognitiv xulq-atvor terapiyasi, tug’ruqdan keyingi depressiya, travmadan keyingi stress holati
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники