NUTQNING O‘QITUVCHI FAOLIYATIDAGI O‘RNI

Аннотация

For a teacher, speech is not only a means of communication, but also an important means of conveying knowledge, establishing effective communication with students, and managing the educational process. As the great thinker Abu Nasr Al-Farabi said, "Speech is the most important quality that distinguishes a person from animals." In the work of a teacher, the role of speech is even more important, it determines the level of students' perception of knowledge, their interest in the lesson, and their relationship with the teacher. In this article, we will talk in detail about the teacher's speech and its role in the educational process, the rules of effective speech, the characteristics of the teacher's speech, and ways to develop it. Key phrases: fluency, speech culture, jargon, educational material, gestures. РОЛЬ РЕЧИ В РАБОТЕ УЧИТЕЛЯ Аннотация. Для учителя речь является не только средством общения, но и важным инструментом передачи знаний, установления эффективной коммуникации с учащимися, управления образовательным процессом. Как сказал великий мыслитель Абу Наср аль- Фараби: «Речь — важнейшее качество, отличающее человека от животных». В работе учителя роль речи еще более важна, так как она определяет уровень восприятия знаний учащимися, их интерес к уроку, их взаимоотношения с учителем. 8 65 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ В данной статье мы подробно рассмотрим роль речи учителя и ее роль в образовательном процессе, правила эффективной речи, особенности речи учителя и пути ее развития. Ключевые фразы: беглость речи, культура речи, жаргон, учебный материал, жесты. Qiyin fan yo‘q faqat, hazm etilishi qyin bo‘lgan izohlargina bor xolos. Gersen Oʻqituvchi nutq madaniyati: bilim va tarbiya kaliti. Oʻqituvchi – jamiyatning eng muhim kasb egalaridan biri. U nafaqat bilim beradi, balki yosh avlodni tarbiyalaydi, ularning dunyoqarashini shakllantiradi. Shu bois, oʻqituvchining shaxsiy fazilatlari, bilim saviyasi, pedagogik mahorati va, albatta, nutq madaniyati yuksak darajada boʻlishi talab etiladi. Zero, nutq – oʻqituvchining asosiy ish quroli. U orqali oʻqituvchi oʻquvchilarga bilim beradi, ularni tarbiyalaydi, fikr almashinadi Nutq madaniyati deganda, til vositalaridan toʻgʻri, aniq, ravon va taʼsirchan foydalanish tushuniladi. Oʻqituvchining nutqi quyidagi xususiyatlarga ega boʻlishi kerak: ⦁ Toʻgʻrilik: Oʻqituvchi adabiy til meʼyorlariga rioya qilgan holda gapirishi kerak. Grammatik xatolar, shevaga xos soʻzlar, jargonlar va qoʻpol soʻzlardan qochish lozim. ⦁ Aniqlik: Oʻqituvchi fikrini aniq va tushunarli ifoda etishi kerak. Noaniq, mavhum iboralardan foydalanmaslikka harakat qilish lozim. ⦁ Ravonlik: Oʻqituvchi gapini ravon, uzluksiz va oson tushunarli tarzda bayon qilishi kerak. Soʻzlarni toʻgʻri talaffuz qilish, pauzalardan oʻrinli foydalanish muhim ahamiyatga ega. ⦁ Taʼsirchanlik: Oʻqituvchi nutqi oʻquvchilarda qiziqish uygʻotishi, ularni oʻylashga undashi, his-tuygʻularga taʼsir qilishi kerak. Buning uchun intonatsiyadan mohirona foydalanish, mimika va imo-ishoralarni qoʻllash maqsadga muvofiq. ⦁ Soddalik va ixchamlik: Oʻqituvchi nutqi sodda va ixcham boʻlishi kerak. Murakkab, tushunarsiz soʻz va iboralardan qochish lozim. ⦁ Adabiylik: Oʻqituvchi nutqi adabiy til meʼyorlariga mos boʻlishi kerak. Qoʻpol va jargon soʻzlardan foydalanmaslik kerak. Oʻqituvchining nutq madaniyati oʻquv jarayoniga quyidagicha taʼsir koʻrsatadi: 8 66 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ⦁ Oʻquvchilarning nutq madaniyatini rivojlantiradi: Oʻquvchilar oʻqituvchining nutqidan oʻrnak oladi. Agar oʻqituvchi nutqi ravon, toʻgʻri va taʼsirchan boʻlsa, oʻquvchilar ham shunday gapirishga harakat qiladi. ⦁ Oʻquv materialini oson tushunishga yordam beradi: Aniq va ravshan nutq oʻquvchilarga oʻquv materialini oson tushunishga yordam beradi. ⦁ Oʻquvchilarning qiziqishini oshiradi: Taʼsirchan nutq oʻquvchilarda darsga qiziqish uygʻotadi va ularni faol ishtirok etishga undaydi. ⦁ Oʻquvchilarni tarbiyalashga yordam beradi: Oʻqituvchi nutqi orqali oʻquvchilarda axloqiy fazilatlarni shakllantiradi, ularni vatanparvarlik, mehr-oqibat, halollik va boshqa ijobiy xislatlarga oʻrgatadi. Xulosa qilib aytganda, oʻqituvchi nutq madaniyati – bu nafaqat kasbiy mahorat, balki pedagogik burch hamdir. Oʻqituvchi oʻz nutqi orqali oʻquvchilarga bilim beribgina qolmay, ularni barkamol insonlar qilib tarbiyalaydi. Shu bois, har bir oʻqituvchi oʻz nutq madaniyatini doimiy ravishda takomillashtirib borishi, adabiy til meʼyorlarini chuqur oʻrganishi va nutq texnikasini egallab borishi lozim. Zero, oʻqituvchining nutqi – bu kelajak avlodning bilim va tarbiya kalitidir. Qo'shimcha sifatida aytib o'tish joizki, o'qituvchining nutqi auditoriyaga moslashtirilgan bo'lishi kerak. Yosh o'quvchilar bilan muloqotda sodda va qisqa jumlalar, yorqin misollar va o'yinlardan foydalanish ma