Основы эконометрического моделирования развития дехканского хозяйства в условиях модернизации экономики

Аннотация

The theoretical aspects of econometric modeling of the development of the agricultural sector are described. The search and implementation of new approaches, models and methods for the development of the agricultural sector are described in detail. The factors influencing the development of the agricultural sector were studied and a functional model was developed. Key words: agriculture, agriculture, farming, horticulture, econometrics, econometric model, functional model, integrated modeling, evaluation criteria, database, system analysis and forecasting. Kirish. Jahonda globallashuv sharoitida deh- ishlab chiqarish jarayonini tizimli tahlil qilishni ta- qon xo‘jalik mahsulotlarini ishlab chiqarish jara- komillashtirish, ularga ta’sir etuvchi muhim omil- yonining rivojlantirishni ekonometrik modellashti- larni baholash, prognozlash jarayonida ekonomet- rish hamda prognozlash bo‘yicha bir qator ilmiy rik modellarni keng qo‘llash, statistik axborotlar ti- ishlar, jumladan, dehqon xo‘jalik mahsulotlarini zimini qiyosiy baholash, ishlab chiqarish ko‘rsat- Иқтисодиёт ва таълим / 2021 йил, 3-сон 222 ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ kichlar tizimi va ularning indikatorlarini qiyosiy ular ko‘p jihatdan mintaqalarning iqtisodiy o‘sish baholashning avtomatlashtirilgan axborot tizimla- nazariyalariga tayanadi. Dehqon xo‘jaligi tarmog‘i- rini joriy etish va ochiq ma’lumotlar portalini yara- ning rivojlanishi uchun yangi yondashuvlarni, mo- tish yo‘llari bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar olib boril- del va usullarni izlash hamda joriy etish taqozo moqda. Bu jarayonda shuningdek, intensiv ishlab etiladi. chiqarish jarayonini yanada jadallashtirish, dehqon Dehqon xo‘jaligi sohasining hozirgi sharoit- xo‘jaligida yetishtiriladigan mahsulotlar miqdori- dagi roli quyidagi omillar bilan aniqlanadi: ning statistik ma’lumotlarini shaffofligi va ochiqli-  sohasda doimiy ravishda yangi ish joylari gini ta’minlash, xalqaro standartlar va tamoyillar- yaratiladi; dan samarali foydalanish hisobiga ekonometrik-  soha mamlakatning yalpi ichki mahsuloti- statistik hisoblash uslubini takomillashtirish masa- da o‘z hissasini o‘stirib boradi; lalari asosiy ilmiy yo‘nalishlardan hisoblanadi.  soha hisobiga uy xo‘jaligida dehqon xo‘ja- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ligi vaqti qisqaradi va bu, aholining hayot sifatini “Fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egala- oshiradi. rining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya Dehqon xo‘jaligi tarmog‘ini ekonometrik mo- qilish, qishloq xo‘jaligi ekin maydonlaridan sama- dellashtirishning ahamiyati quyidagilarda namo- rali foydalanish tizimini tubdan takomillashtirish yon bo‘ladi: chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 2017-yil 9-oktyabr-  moddiy, mehnat va pul resurslaridan oqi- dagi PF–5199-son Farmoni ijrosini ta’minlash maq- lona foydalaniladi; sadida “fermer, dehqon xo‘jaliklari a’zolari va to-  iqtisodiy va tabiiy jarayonlarni tahlil qi- morqa yer egalarining qishloq xo‘jalik mahsulotla- lishda yetakchi vosita bo‘lib xizmat qiladi; rini yetishtirish sohasidagi bilim va ko‘nikmalarini  aholiga dehqon xo‘jaligi tarmog‘i rivojla- oshirish, ularni zarur ma’lumot va axborotlar bilan nishida prognozlashni amalga oshirish vaqtida ta’minlash hamda boshqa xizmatlar ko‘rsatish tizi- ayrim tuzatishlarni kiritish mumkin bo‘ladi; mi, shuningdek fermer xo‘jaliklarida mehnat muno- Dehqon xo‘jaligi tarmog‘ini faqat chuqur tah- sabatlarini tashkil etish holati bugungi kun talabla- lil qilibgina qolmasdan, balki ularning o‘rganilma- riga javob bermaydi”[2] deb alohida ta’kidlab o’t- gan yangi qonuniyatlarini ochishga imkoni yaratila- gan. Shuning uchun Respublikamizda davlat tomo- di. Shuningdek, ular yordamida dehqon xo‘jaligi nidan amalga oshirilayotgan ijtimoiy siyosatning tarmog‘ining kelgusidagi rivojlanishini oldindan asosiy maqsadi dehqon xo‘jaligi tarmog‘ini rivojlan- aytib berish mumkin bo‘ladi; tirish orqali jamiyatda aholining asosiy hayotiy hisoblash ishlarini avtomatlashtirish bilan ehtiyojlarini sifatli mahsulotlar bilan qondirishni birga, aqliy mehnatni yengillashtiradi, dehqon xo‘- ta’minlaydigan iqtisodiy muhit va shart-sharoitlar jaligi sohasi xodimlari mehnatini ilmiy asosda tash- yaratish lozim. kil etish va boshqarish imkoni yaratiladi. Mamlakatimizda iqtisodiyot tarmoqlarini Respublikamiz iqtisodiy farovonligining modernizatsiya qilish, texnik va texnologik qayta oshishi va iqtisodiy hayotdagi ijobiy o‘zgarishlar jihozlashga qaratilgan islohotlar natijasida boshqa yangi turdagi talabni shakllantiradi, iste’molchilar- sohalar kabi dehqon xo‘jalik sohasida ham tarkibiy ga dehqon xo‘jaligi sifatiga talablarni oshiradi. o‘zgarishlar ro‘y bermoqda. Bu borada O‘zbekiston Dehqon xo‘jaligi tarmog‘ining rivojlantirilishi Respublikasini rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar aholining turli xildagi ehtiyojlarini qondirish vazi- strategiyasida “shaxsiy tomorqalardan foydalanish, fasini bajaradi. Bunda dehqon xo‘jaligi tarmog‘ini dehqon xo‘jaliklarini yuritish, mavjud yer uchastka- modernizatsiyalash alohida rol o