ME’DA OSTI BEZI MORFOLOGIYASI TAJRIBAVIY GIPOTIREOZDA

Аннотация

In our study, we studied white laboratory rats born from mothers with control and experimental hypothyroidism. As a result of morphological analysis of the pancreas at different periods of postnatal ontogenesis, compared with the control group, significant changes in the development and formation of individual components of the vascular wall were detected. From the first days after the start of the experiment, changes in the arterial wall were noted in all experimental animals. The results obtained indicate that morphological changes occur in pancreatic cells and their blood vessels in offspring born from mothers with hypothyroidism. Keywords: pancreas, acinus, mercazolyl, lobe. МОРФОЛОГИЯ ПОДЖЕЛУДОЧНОЙ ЖЕЛЕЗЫ ПРИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОМ ГИПОТИРЕОЗЕ Аннотация. В нашем исследовании мы изучали белых лабораторных крыс, рожденных от контрольных и экспериментальных матерей с гипотиреозом. В результате морфологического анализа поджелудочной железы в разные периоды постнатального онтогенеза выявлены существенные изменения задержки развития и формирования 7 98 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ отдельных компонентов сосудистой стенки по сравнению с контрольной группой. С первых дней после начала эксперимента у всех подопытных животных отмечали изменения артериальной стенки. Полученные результаты показывают, что у потомства, рожденного от матерей с гипотиреозом, происходят морфологические изменения в клетках поджелудочной железы и ее кровеносных сосудах. Ключевые слова: поджелудочная железа, ацинус, мерказолил, доля. Dolzarbligi. Dunyoda endokrin kasalliklar orasida qalqonsimon bez kasalliklari uchrash darajasi bo‘yicha yuqori o‘rinlarni egallaydi. Manifest gipotireozning uchrash darajasi 0,2-1%, yashirin birlamchi gipotireoz esa 7-10 % tashkil qiladi. Tireoid gormonlarining organizmda yetishmasligi yoki miqdorining oshib ketishi natijasida kuzatiladigan metabolik o‘zgarishlar me’da ichak traktida ham morfologik va funksional o‘zgarishlarga olib keladi [1, 5, 8, 12]. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining ma’lumotiga ko‘ra, Avstraliya, Yevropa, Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq, va Shimoliy Amerikada olib borilgan tadqiqotlar natijasida me’da-ichak kasalliklari aholi orasida tarqalganligi 7-41% va o‘rtacha 25% ni ko‘rsatadi. Bunday holatda odamlarning umr ko‘rishlariga salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi uchun kasallikni aniqlashda zamonaviy tashxisot imkoniyatlarini kengaytirish, kasallikning ko‘payishiga olib kelayotgan turli holatlarning paydo bo‘lishi me’da-ichak tizimida morfologik va funksional o‘zgarishlarga olib keladi [2, 4, 7, 13]. Dispanser nazoratida turadigan bemorlarning 32% hazm a’zolari bilan kasallanganlar tashkil qiladi. Ushbu kasallik ko‘plab holatlarda uzoq vaqt davomida vaqtincha mehnat qobiliyatining yo‘qotilishi, davolanish va reabilitatsiya jarayonlarining qimmatligi sababli bemorning o‘zini hamda davlatning budjetidan katta miqdordagi moddiy yo‘qotishga sabab bo‘ladi [3, 6, 10]. Shu munosabat bilan qalqonsimon bez kasalliklarni va uning asosratlarini oldini olish, samarali diagnostika va davolash usullarini ishlab chiqish zamonaviy tibbiyotning dolzarb masalalaridan biri hisoblanadi. Jahonda so‘ngi o‘n yillikda qalqonsimon bez kasalliklari va uning me’da-ichak traktiga nojo‘ya ta’sirini o‘rganish bo‘yicha qator ilmiy-tadqiqotlar olib borilmoqda [9, 11]. Bu borada qalqonsimon bez patologiyasini organizmdagi barcha organ va tizimlarining o‘zgarishlariga olib kelishini va gipotireoz bilan kasallangan ona kalamushlardan tug‘ilgan avlodlar me’da osti bezining morfologik xususiyatlarini ilmiy asoslash, gipotireoz kasalligida me’da osti bezida kechadigan o‘zgarishlar asosan klinik kechishini aniqlash, biroq me’da osti bezida kechadigan morfologik o‘zgarishlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar kamligini inobatga olganda, me’da osti bezida kechadigan o‘zgarishlar dinamikasini baholashga qaratilgan ilmiy tadqiqotlar 7 99 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ alohida ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etmoqda. Zamonaviy mahalliy va xorijiy adabiyot manbaalarida gipotireoz bilan og‘rigan ayollardan tug‘ilgan avlod me’da osti bezining ekzokrin va endokrin qismlarini postnatal davrda rivojlanishining morfofunksional o‘ziga xos xususiyatlarini kompleks baholashga qaratilgan ma’lumotlar mavjud emas. Qandli diabetning ko‘payishi, homilador ayollarda gipotireoz muammosining o‘ta muhim ekanligi, uning avlod me’da ichak tizimini postnatal rivojlanishiga salbiy ta’sirining struktur va funksional mexanizmlarini noaniqligi va yetarli darajada o‘rganilmaganligi ushbu yo‘nalishdagi tadqiqotlarning dolzarbligi yuqori darajada ekanligini taqozo etadi. Tadqiqotning maqsadi: me’da osti bezidagi morfologik o‘zgarishlarning xarakterini tajribaviy gipotireozda aniqlash. Material va tadqiqot usullari. Tadqiqot maqsadiga erishish uchun 80 nafar jinsiy yetuk oq laborato