TISH PULPASIDAGI YALLIG‘LANISH JARAYONINI DAVOLASHNING ZAMONAVIY BIOLOGIK VA JARROHLIK USULLARI

Аннотация

The main purpose of this study is to theoretically study pulp diseases within the framework of dental diseases. During the study, the morphological structure of the pulp and methods of its treatment were analyzed, and the main methods were discussed. As a result of the analysis based on statistics and scientific articles, modern methods of treating pulpitis were identified. The results of the study showed that pulpitis is one of the most common diseases among dental diseases, and effective treatment methods have been significantly improved depending on clinical conditions. Keywords: pulpitis, pulp, tooth cavity, amputation, extirpation. СОВРЕМЕННЫЕ БИОЛОГИЧЕСКИЕ И ХИРУРГИЧЕСКИЕ МЕТОДЫ ЛЕЧЕНИЯ ВОСПАЛЕНИЯ В ПУЛЬПЕ ЗУБА Аннотация. Основной целью данного исследования является теоретическое изучение заболеваний пульпы в рамках стоматологических заболеваний. В ходе исследования был проведен анализ морфологического строения пульпы и методов ее обработки, а также рассмотрены основные методы. В результате анализа статистических данных и научных статей были выявлены современные методы лечения пульпита. Результаты исследования показали, что пульпит является одним из наиболее распространенных стоматологических заболеваний, а эффективные методы лечения были значительно улучшены в зависимости от клинических условий. Ключевые слова: пульпит, пульпа, полость зуба, ампутация, экстирпация. 1416 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3 Pulpit rivojlanishida uchinchi kun muhim bosqichlardan biri hisoblanadi. Statistika ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda har yili pulpit tashxisi bilan bog‘liq holatlar soni ortib bormoqda. O‘tish davridagi tish kasalliklari umumiy statistik ko‘rsatkichlarning 11,2% ini tashkil etadi. Bunda asoratlar sonining oshishi 32% dan 50% gacha yetadi. Ushbu raqamlar O‘zbekistonda pulpit kasalligining dolzarb masala bo‘lib qolayotganligini tasdiqlaydi. Tish kasalliklari sharoitida pulpani davolash usullarini nazariy jihatdan o‘rganish asosiy maqsad hisoblanadi. Pulpit keng tarqalgan tish kasalliklaridan biri bo‘lib, uni davolashning asosiy usullari biologik va jarrohlik yo‘nalishlariga ajratiladi. Biologik usul to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita amaliyotlarni o‘z ichiga oladi, jarrohlik usullari esa hayotiy amputatsiya, hayotiy ekstirpatsiya va devital ekstirpatsiyadan iborat. Pulpa murakkab anatomiya tuzilishiga ega bo‘lib, biriktiruvchi to‘qimalar va hujayrali elementlardan tashkil topgan. U qon tomirlar, asab tolalari va reseptorlar bilan boyitilgan bo‘lib, tishning himoya, oziqlanish va qayta tiklanish jarayonlarini ta’minlaydi. Pulpaning eng keng tarqalgan zararlanishi pulpit hisoblanadi. Bu holat, odatda, kariyes tufayli yuzaga keladi va kuchli og‘riqlar bilan namoyon bo‘ladi. Hozirda pulpitni davolashning turli xil usullari mavjud bo‘lib, ular konservativ (biologik) va jarrohlik usullariga bo‘linadi. Biologik usul pulpaning hayotiyligini saqlashga qaratilgan bo‘lib, organizmning tabiiy tiklanish imkoniyatlaridan foydalanadi. Bu usul pulpaning mikroorganizmlar ta’sirida zararlanishining oldini olishga va himoya mexanizmlarini faollashtirishga yordam beradi. Biologik davolash usuli kaltsiy gidroksid va boshqa mineral komponentlar asosida amalga oshiriladi. U to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita metodlarga bo‘linadi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri usulda tish bo‘shlig‘iga dori vositasi qo‘llanadi va pulpaning tiklanishi rag‘batlantiriladi. Bilvosita usul esa chuqur kariyes mavjud bo‘lganda qo‘llaniladi va vaqtinchalik plombalar yordamida amalga oshiriladi. Jarrohlik usullarida esa pulpaning to‘liq yoki qisman olib tashlanishi amalga oshiriladi. Hayotiy amputatsiya usulida ildiz kanallarida pulpa saqlanadi va uni regenerativ jarayonlar uchun mos sharoitga keltirishga harakat qilinadi. Hayotiy ekstirpatsiya esa pulpaning to‘liq olib tashlanishini nazarda tutadi. Devital ekstirpatsiyada pulpa oldindan maxsus vositalar bilan nekrotik holatga keltiriladi va keyinchalik olib tashlanadi. Vital amputatsiya usuli pulpaning ildiz kanallarida saqlanib qolishini ta’minlashga asoslangan. Bu usul ko‘p ildizli tishlarda qo‘llanadi, bunda toj va ildiz pulpasining aniq chegarasi ko‘rinib turadi. Ushbu metod pulpaning qayta tiklanish xususiyatlariga asoslangan. 1417 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3 U faqatgina ildiz qismida patologik o‘zgarishlar bo‘lmaganda, periodont va parodont sog‘lom bo‘lsa, shuningdek, bemorda organizmning qayta tiklanish qobiliyatini pasaytiruvchi kasalliklar mavjud bo‘lmaganda qo‘llanadi. Ushbu usulda avval kariyes bo‘shlig‘i to‘liq ochiladi va zararlangan to‘qimalar olib tashlanadi. Keyin toj pulpasi qo‘lda yoki stomatologik uskunalar yordamida chiqariladi. Dori vositalari bilan ishlov berilgandan so‘ng, ildiz kanallari ochilish joyiga kaltsiy gidroksid asosidagi shifobaxsh pasta qo‘llanadi. Bu pasta dentin ko‘prik hosil bo‘lishini va ildiz kanallarida hayotiy pulpaning saqlanishini ta’minlaydi. Yakuniy bosqichda esa doimiy plomba qo‘yiladi. Vital ekstirpatsiya usuli toj