GINKGO BILOBA O’SIMLIGINING BOTANIK TAVSIFI, TARQALISHI VA AHAMIYATI

Аннотация

This article provides a comprehensive overview of the botanical description, distribution, and significance of Ginkgo biloba in human life. It covers the external structure of the Ginkgo biloba tree, its chemical composition, natural and artificial distribution areas, as well as its medicinal properties. Additionally, its applications in medicine, cosmetology, the food industry, and ecology are discussed. Furthermore, new opportunities identified through scientific research and the future prospects of this plant are analyzed. Аннотация: В данной статье подробно рассматриваются ботаническое описание, распространение и значение Ginkgo biloba в жизни человека. Описываются внешнее строение дерева Ginkgo biloba, его химический состав, естественные и искусственные ареалы распространения, а также его лечебные свойства. Кроме того, обсуждаются его применение в медицине, косметологии, пищевой промышленности и экологии. Также анализируются новые возможности, выявленные в ходе научных исследований, и перспективы использования этого растения в будущем. Keywords: Ginkgo biloba, medicinal plant, biological activity, chemical composition, antioxidant, neuroprotector, cardiovascular system, memory, blood circulation, anti-stress agent, cosmetology, food industry, ecology, pharmacology, scientific research. Ключевые слова: Ginkgo biloba, лекарственное растение, биологическая активность, химический состав, антиоксидант, нейропротектор, сердечно-сосудистая система, память, кровообращение, антистрессовое средство, косметология, пищевая промышленность, экология, фармакология, научные исследования. Ginkgo biloba dunyodagi eng qadimiy oʻsimliklardan biri boʻlib, u 270 million yil oldin paydo boʻlgan va hozirgacha oʻzining tabiiy holatini saqlab qolgan yagona vakildir. Bu oʻsimlik Ginkgoaceae oilasiga mansub boʻlib, baʼzan “tirik qoldiq” deb ataladi, chunki u dinozavrlar davridan beri mavjud va deyarli oʻzgarmagan. Ginkgo biloba koʻp asrlardan beri Sharq tabobatida muhim oʻrin tutib kelgan, ayniqsa, Xitoy, Koreya va Yaponiyada keng qoʻllanilgan. Ginkgo biloba – yalangʻoch urugʻli oʻsimlik boʻlib, u koʻp jihatdan ignabarglilar bilan oʻxshashlikka ega, ammo barglarining tuzilishi uni keng bargli daraxtlarga 119 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference yaqinlashtiradi. Ginkgo biloba daraxtlari 20-40 metr gacha oʻsishi mumkin. Ayrim noyob namunalar 50 metr ga yetadi. Tanasining shakli: Yosh daraxtlarda tanasi silliq, toʻq jigarrang boʻlib, yoshi ulgʻaygan sari qobigʻi qalinlashib, yoriqlar paydo boʻladi. Barglari: Uning eng muhim xususiyati – faner shaklida joylashgan, ikkiga ajralgan (bilobat) barglari. Barglari yashil rangda boʻlib, kuz faslida oltin sariq rangga kiradi. Gullashi: Ginkgo biloba ikki uyli oʻsimlik boʻlib, erkak va urgʻochi daraxtlar alohida oʻsadi. Erkak daraxtlar chang ishlab chiqaradigan toʻpgullar hosil qiladi, urgʻochi daraxtlar esa urugʻlanishdan soʻng urugʻ mevalarini yetishtiradi. Mevalari: Texnik jihatdan ginkgo mevasi meva emas, balki urugʻ hisoblanadi. U sariq rangda boʻlib, yoqimsiz hid tarqatadi. Kuchli va tarvaqaylab ketgan ildiz tizimi daraxtni kuchli shamollarga ham bardoshli qiladi. Uzoq umr koʻrishi va ekologik moslashuvchanligi sababli, Ginkgo biloba ifloslangan shahar muhitida ham o‘sib, yashovchanligini saqlab qoladi. Ginkgo biloba sekin oʻsuvchi oʻsimlik hisoblanadi, ammo sharoitga qarab, yiliga 30-50 sm gacha oʻsishi mumkin. Bu daraxt juda uzoq umr koʻradi – oʻrtacha 1000 yil, ayrim namunalar esa 2500 yil gacha yashashi mumkin. Ginkgo biloba nafaqat oʻzining noyob tashqi koʻrinishi, balki chidamliligi, uzoq umr koʻrishi va dorivor xususiyatlari bilan ham qimmatli hisoblanadi. Ginkgo biloba oʻsimligining tarqalishi: Tabiiy tarqalishi: Ginkgo biloba tabiiy holda Xitoyning sharqiy hududlarida, asosan togʻli joylarda uchraydi. Ilgari butun dunyoda keng tarqalgan boʻlsa-da, muzlik davridan keyin yovvoyi populyatsiyasi faqat Xitoyning ayrim hududlarida saqlanib qolgan. Sunʼiy ekish joylari: Bugungi kunda Ginkgo biloba dunyoning koʻplab mamlakatlarida sunʼiy ravishda ekiladi: Osiyo: Xitoy, Yaponiya, Janubiy Koreya; Yevropa: Germaniya, Fransiya, Angliya; Shimoliy Amerika: AQSh, Kanada, Markaziy Osiyo va Rossiya: Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Rossiyaning janubiy hududlari Ginkgo biloba shahar muhitiga moslashuvchan boʻlib, havo ifloslanishiga chidamliligi sababli koʻplab shahar parklarida ekiladi. Ginkgo biloba oʻsimligining ahamiyati: Ginkgo biloba qadimdan Sharq tabobatida ishlatilgan boʻlib, bugungi kunda ham tibbiyotda keng qoʻllaniladi. Uning barglari va urugʻlari inson salomatligiga foydali birikmalarni oʻz ichiga oladi. Miya qon aylanishini yaxshilaydi – kislorod yetkazib berishni oshiradi, miya faoliyatini ragʻbatlantiradi. Xotira va konsentratsiyani kuchaytiradi – Altsgeymer va demensiya (qarilik xotira yoʻqotish) kasalliklarida foydali. Antioksidant xususiyatga ega – hujayralarni erkin radikallardan himoya qiladi, qarish jarayonini sekinlashtiradi. Qon bosimin