KEKSA FUQAROLAR BILAN IJTIMOIY ISHLAB CHIQISH USULLARI VA TEXNOLOGIYALARI

Аннотация

Keksa odamlar ijtimoiy xizmatlar bo'limiga murojaati zahoti ular xizmat oluvchiga aylanadilar. Ularning tashqi ko'rinishi ijtimoiy xodimning ma'lum bir xizmat oluvchi uchun harakatlarni bajarishda javobgar bo'lishini anglatadi. Maqolada keksalar bilan ijtimoiy ishning asosiy usullariga rioya qilish kerakligi ta’kidlanadi. Kalit so'zlar: ijtimoiy ish, qariyalar, ijtimoiy ish usullari va texnologiyalari, keksalar bilan ijtimoiy ish shakllari. Mamlakatimizda yashayotgan har bir inson qalbida insoniylik, mehr-muruvvat, bag’rikenglik kabi ijobiy hislatlar joy olgan. Xalqimizning ulug’ qadriyatlaridan biri yoshi ulug’ insonlarga, keksalarga hurmat-ehtirom kо’rsatish, ularning kо’p yillik hayotiy va mehnat tajribalari asosidagi qadrli maslahatlaridan bahramand bо’lish va duolarini olib yurishdir. Zero, xalqimizning “Keksasi bor uyning farishtasi bor”, “Qarisi bor uyning –parisi bor”, “Qarilikni donolik bezar” degan hikmatli naqllari bor. Bu bejiz emas, albatta. Ana shu olijanob qadriyat, fazilat bugun davlatimiz siyosatida ham о’z ifodasini topganligidan barchamiz mamnunmiz.[1] Qarish muammosi hozirgi vaqtda mutlaqo yangi ijtimoiy hodisadir. Ushbu muammoni hal qilish uchun keksalarni ijtimoiy qo'llab-quvvatlash va himoya qilish talab etiladi, ularning eng muhim shakllaridan biri keksalarni ijtimoiy moslashtirish va reabilitatsiya qilishni amalga oshirishdir. Ijtimoiy ishning samaradorligiga erishish uchun ushbu guruh odamlarining hayot sifatini yaxshilaydigan ijtimoiy ishning turli usullari va texnologiyalarini ishlab chiqish va amalga oshirish kerak. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti va gerontologiya assotsiatsiyasi tasnifiga ko'ra, keksalar - 60-75 yoshdagilar, keksalar - 76-90 yoshdagilar, uzoq umr ko'rganlar - 90 yoshdan oshganlar. Bunda ijtimoiy ish sohasi bu tasniflarni aniqlashga yordam berishi bilan ajralib turuvchi amaliyot sohasidir. “Har kim qariganda, mehnat qobiliyatini yo‘qotganda, ishsizlikda, shuningdek boquvchisini yo‘qotganda va qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ijtimoiy ta’minot huquqiga ega”. [2] Ushbu konstitutsion jumlalar keksalar va qarilarga qaratilgan ijtimoiy xizmatlarning ham ifodasini ko‘rsatib beradi va kafolatlaydi(reabilitatsiya, tibbiy va statsionar yordamlar, sanatoriya-kurort, pensiya va nafaqalar ta’minoti, ijtimoiy xodim personal xizmatlari va h.k.). "Keksa" fuqarolarning ijobiy salohiyati, to'plangan amaliy tajribani baholashga yordam beradi [3]. Qarilikning asosiy muammolarini quyidagilar deb atash mumkin: - qariyalarning hayotiy faoliyatini cheklash. Bu muammo keksa yoshdagi odamlar uchun eng keskin muammolardan biridir, chunki ularning yoshiga bog'liq xususiyatlar tufayli ular odatdagi ijtimoiy rollari va maqomlaridan voz kechishlari kerak; - keksa odamning faol hayotdan "cheklanishi". Uning atrofidagi odamlar bilan 66 munosabatlarning beqaror tabiati; - keksa odamning jamiyatdagi ijtimoiy mavqeining keskin pasayishi; Keksalar bilan ijtimoiy ish texnologiyalariga qo'yiladigan asosiy talablari: 1. Qariyalar muammolarini keltirib chiqaradigan sabablarni aniqlash va bartaraf etish. 2. Keksa fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlarini ro‘yobga chiqarish, o‘zini namoyon qilish imkoniyatini ta’minlash va ularning faol hayotdan chetlanishiga yo‘l qo‘ymaslikda amaliy yordam ko‘rsatish. 3. Barcha keksa fuqarolarning ijtimoiy yordam va xizmatlar olishda tengligini ta’minlash. 4. Keksa odamlarning ijtimoiy yordam va xizmatlar ko'rsatishga individual ehtiyojlarini aniqlash. 5. Ushbu toifadagi odamlarning ehtiyojlari va talablarini qondirishga qaratilgan yangi ijtimoiy ish texnologiyalaridan foydalanish. Qariyalar bilan ijtimoiy ishda to'g'ri tanlangan texnologiyadan tashqari, keksalar bilan ijtimoiy ishning asosiy usullariga rioya qilish kerak, xususan: 1. Ijtimoiy-psixologik trening usuli keksa yoshdagi odamlarga yordam berishga yordam beradigan maxsus o'quv va eksperimental vaziyatni yaratish orqali keksa odamlarning hissiy barqarorligini oshirishga qaratilgan. Muloqot jarayonida yuzaga keladigan individual va guruh psixologik hodisalari, shuningdek, har bir ishtirokchining boshqalarga qanday ta'sir qilishi, birgalikdagi faoliyatning roli va mazmuni alohida kasb etadi. 2. Keksa odam bilan suhbatlashish usuli samimiylik, yengillik va tabiiylik tamoyillariga asoslanadi. Keksa odam bilan individual suhbat insonga yuzaga kelgan tajribalarni yengishga yordam berish, yuzaga kelgan qiyin hayotiy vaziyatdan chiqish yo'lini topishga yordam berishdan iborat. Ijtimoiy ishning ob'ekti sifatida keksa bir vaqtning o'zida nafaqat u bilan ishlashning mazmuni va maqsadlarini tushunishga, balki uning ishtirokchisiga aylanishga yoki bo'lmaslikka qodir bo'lgan sub'ektdir. Shuning uchun ijtimoiy ishchi ba'zi keksa va keksa mijozlarning o'zini nochor va himoyasiz deb bilishga bo'lgan munosabatiga faol ravishda qarshi turishi va hech qanday pushaymon bo'lmasdan barcha kundalik muammolarni va hatto o'z hayoti uchun javobgarlikni uning zimmasiga yuklashi kerak [2]. Hozirgi vaqtda keksa odamlar bilan