SHAHAR TARMOQLARI (MAN) VA ULARNING QURILISH USULLARI

Аннотация

В данной статье рассматриваются городские сети (Metropolitan Area Network, MAN) и методы их построения. MAN-сети являются неотъемлемой частью современной информационно-коммуникационной инфраструктуры и играют важную роль в эффективном функционировании крупных предприятий, учреждений и образовательных организаций. В статье подробно анализируются типы MAN-сетей, их архитектура, технологические основы и методы строительства. Ключевые слова: Городская сеть, MAN, оптоволоконная связь, архитектура сети, информационные технологии. Kirish. Hozirgi raqamli davrda axborot almashish tezligi va ishonchliligi eng muhim masalalardan biriga aylandi. Yirik korporatsiyalar, davlat idoralari va ta’lim muassasalari ko‘p hollarda bir nechta binolar yoki hududlarga tarqalgan bo‘lib, ularning axborot tizimlarini yagona tarmoqqa birlashtirish talab etiladi. Bu ehtiyojni qondirish uchun shahar miqyosidagi tarmoqlar (Metropolitan Area Network, MAN) joriy etiladi. MAN tarmoqlari lokal tarmoqlardan (LAN) kattaroq bo‘lib, lekin butun mamlakat yoki dunyoni qamrab oluvchi keng hududli tarmoqlardan (WAN) kichikroqdir. Ushbu maqolada shahar tarmoqlari haqida batafsil tushuncha berilib, ularning afzalliklari, arxitektura turlari va qurilish usullari yoritib beriladi. Mavzuga doir adabiyotlar tahlili. Shahar tarmoqlari haqida ilmiy tadqiqotlar va texnologik yangiliklarni ko‘plab olimlar o‘rganib chiqqan. Xususan: 157 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Tanenbaum A. S. o‘zining “Kompyuter tarmoqlari” kitobida MAN tarmoqlarining LAN va WAN tarmoqlari o‘rtasidagi farqlari, ularning ishlash tamoyillari haqida batafsil tushuntirgan. Kurose J. va Ross K. tomonidan yozilgan “Kompyuter tarmoqlari: yuqori darajadagi yondashuv” asarida tarmoqlar orasidagi ma’lumot uzatish texnologiyalari, marshrutlash usullari va xavfsizlik masalalari muhokama qilingan. Cisco Systems tomonidan ishlab chiqilgan texnologiyalar tahlili asosida shahar tarmoqlarining samaradorligini oshirish uchun optik tolalar va simsiz texnologiyalarni qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Shahar tarmoqlari (MAN) haqida tushuncha Metropolitan Area Network (MAN) – bu bir nechta lokal tarmoqlarni (LAN) yagona tizimga birlashtiruvchi va shahar miqyosida ishlovchi tarmoq. U asosan yirik kompaniyalar, davlat muassasalari va universitetlar tomonidan qo‘llaniladi. MAN tarmoqlari ma’lumotlarni tezkor uzatish, ishonchli aloqa kanallarini yaratish va xavfsiz ulanishni ta’minlash imkonini beradi. Shahar tarmoqlari turlari MAN tarmoqlari quyidagi turlarga bo‘linadi: 1. Optik tolali MAN – yuqori tezlikda ma’lumot uzatish uchun optik tolalar ishlatiladi. 2. Simsiz MAN – WiMAX, LTE va boshqa simsiz texnologiyalar asosida quriladi. 3. Gibrid MAN – optik tolalar va simsiz texnologiyalarni birlashtiruvchi model. Shahar tarmoqlari arxitekturasi. MAN tarmoqlari quyidagi arxitektura asosida qurilishi mumkin: Yulduzsimon (Star) topologiya – barcha tugunlar markaziy tugunga ulanadi. Halqasimon (Ring) topologiya – barcha tugunlar halqa shaklida ulanadi, bu esa ma’lumot uzatish yo‘nalishini muvozanatlashtirish imkonini beradi. Tarmoqlangan (Mesh) topologiya – har bir tugun bir necha tugun bilan bog‘lanadi, bu esa tarmoq ishonchliligini oshiradi. Tadqiqot metodologiyasi. Maqolada shahar tarmoqlarining samaradorligini tahlil qilish uchun quyidagi tadqiqot usullari qo‘llanildi: Texnik adabiyotlarni tahlil qilish – MAN tarmoqlari bo‘yicha ilmiy maqolalar, kitoblar va texnik hujjatlar o‘rganildi. Eksperimental tadqiqotlar – real tarmoqlarda qo‘llanilayotgan texnologiyalarni sinovdan o‘tkazish va ularning natijalarini tahlil qilish. Intervyu va so‘rovlar – IT-mutaxassislar va telekommunikatsiya muhandislari bilan intervyular o‘tkazilib, MAN tarmoqlari qurilishining amaliy jihatlari o‘rganildi. Xulosa. Shahar tarmoqlari zamonaviy axborot-kommunikatsiya infratuzilmasining ajralmas qismi hisoblanadi. MAN tarmoqlari yuqori tezlik, ishonchlilik va keng qamrovga ega bo‘lib, ularning optik tolalar, simsiz texnologiyalar yoki gibrid usullar asosida qurilishi samaradorlikni oshirishga yordam beradi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, MAN tarmoqlari infratuzilmani rivojlantirish, axborot almashinuvini tezlashtirish va xavfsizlikni ta’minlashda katta ahamiyatga ega. Kelajakda MAN tarmoqlari yanada rivojlanib, 5G va sun’iy intellekt texnologiyalari bilan integratsiyalashishi kutilmoqda. Shu sababli, yangi texnologiyalarni tadqiq qilish va ulardan samarali foydalanish IT-mutaxassislar uchun dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. 158 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References: 1. Кодиров, Ф. Э., and О. Д. Дониёров. "ЭФФЕКТИВНЫЕ МОДЕЛИ РАЗВИТИЯ МЕДИЦИНСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ НАСЕЛЕНИЯ КАШАКАДЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ." Символ науки 7-2 (2022): 15-17. 2. Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ И