BOSHLANG‘ICH SINFLARGA KELISHIK SHAKLLARINI TUSHUNTIRISH USULLARI

Аннотация

This article aims to study the PIRLS tests. It discusses the development of PIRLS texts for primary schools, how to explain them to students, information about PIRLS tests, and the ranking of PIRLS tests among countries. In addition, the main purpose of the article is to show how important PIRLS tests are and how they significantly change the mindset of students. To monitor and compare education systems globally. Keywords: PIRLS, logical thinking, critical thinking, international assessment, text, test, task, methodology. ТЕСТЫ PIRLS В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ Аннотация. Целью данной статьи является изучение тестов PIRLS. Обсуждались составление текстов PIRLS для начальных классов, способы объяснения ученикам, информация о тестах PIRLS, рейтинги тестов PIRLS среди стран. Кроме того, основная цель статьи — о том, насколько важны тесты PIRLS, как они могут существенно изменить мышление учащихся. Отслеживание и сравнение систем образования во всем мире. Ключевые слова: PIRLS, логическое мышление, критическое мышление, международная оценка, текст, тест, задание, методика. O‘zbekistonda ta’lim tizimi kundan-kunga rivojlanib bormoqda. Turli xil fan olimpiadalaridagi bellashuvlarda yoshlarimiz faxrli o‘rinlarni egallashmoqda. 2 21 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ayniqsa, ta’lim tizimida 4-sinf o‘quvchilari o‘rtasida matnni oqib-tushunish ya’ni PIRLS testlari keng miqyosda ommalashib bormoqda. Pirls testlaridan O‘zbekiston 2021-yildan boshlab foydalanishni boshladi. Bu testlar o‘quvchilarda mantiqiy fikrlash doirasini oshiradi. Bundan tashqari, hozirgi kunda o‘quvchilar “4K” modeli asosida o‘qitilmoqda. Bunda kollaboratsiya – jamoaviy ishlash, mantiqiy fikrlash, kritik fikrlash ya’ni tanqidiy fikrlash o‘quvchi yoshlarda rivojlantirilmoqda. O‘qituvchilar o‘quvchilarni guruh qilib ishlatishdan asosiy maqsad ularda jamoaviy axloqni, jamoada o‘z fikrini mustaqil tarzda bayon qila olish qobiliyatini shaklllantirish. PIRLS – 4-sinf o‘quvchilari o‘rtasida matnni o‘qib-tushunish darajalari sifatini baholab beruvchi xalqaro baholash tizimi. PIRLS xalqaro baholash tizimi har 5 yilda 1 marta o‘tkaziladi. Bu baholash tizimi o‘tkazilishi 2001-yildan boshlangan. Keyinchalik 2006, 2011, 2016 va 2021-yillarda o‘tkazilib kelinmoqda. PIRLS testlaridan quyidagi maqsadlarda foydalanishadi: 1. Yangi ta’lim tizimi sifatini kuzatib borish; 2. Global miqyosdagi ta’lim tizimini kuzatib borish hamda ularni bir-biriga solishtirish; 3. Ta’limning zaif tomonlarini aniqlash va bo‘sh o‘rinlarni to‘ldirish; 4. O‘qish va o‘qitishni o‘rgatish. PIRLS qoidalariga muvofiq, badiiy yoki boshqa turdagi matnlarni o‘qiyotganda o‘qish darajasining 4 ta guruhi baholanadi:  aniq korsatilgan ma’lumotlarni topish;  xulosalarni togri shakllantirish;  ma’lumotlarni tahlil va sintez qila olish;  matn mazmuni, til xususiyatlari va matn tuzilishini tahlil qila olish. PIRLS tadqiqotida o‘qish savodxonligining darajalari quyidagicha tavsiflanadi: Eng yuqori daraja – 625 ball va undan yuqori; Yuqori daraja – 550 ball; O‘rta daraja – 475 ball; Quyi daraja – 400 ball. PIRLS matni va ular asosidagi topshiriqlar Yaxshilik ketidan yaxshilik keladi Xudoyberdi To‘xtaboyev (Hikoya) 2 22 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Kunlardan bir kun Xorazm yurtining podshohi mamlakatda eng chiroyli so‘z aytish bahsini o‘tkazmoqchi bo‘libdi. O‘sha kundan boshlab chiroyli so‘z, go‘zal so‘z degan gaplar odamlarning og‘zidan tushmay qolibdi. Ana shu gaplar bahsga aylanib, katta bir kengash o‘tkazilibdi. Kengash butun mamlakatga e’lon qilingan ekan. Bir dehqon yigit men ham qatnashay, sovringa ega bo‘lsam, bir qo‘shho‘kiz olardim, deya niyat qilibdi. Shohona darvoza oldiga kelib, qo‘lidagi o‘roq, yelkasidagi ketmonni yerga qo‘yib, “Bismilloh”, deb ichkari kirib, safga qo‘shilibdi. Bahs avjiga chiqqan ekan. O‘z taxtida bahslarni kuzatib, tantana bilan o‘tirgan shohga qo‘lini ko‘ksiga qo‘yib, ta’zim qilib salom yo‘llabdi. Bahsni saroy a’yonlari baholab o‘tirishar ekan. Shunda baxsda qatnashayotgan bir kishi o‘rnidan turib: –Yomonlik qilma! Yomonlik ketidan yomonlik keladi, – degan gaplarni aytibdi. Qilni qirq yorradigan hakamlar qarsak chalib olqishlashibdi. Shoh ham qarsak chalibdi. Navbat dehqon yigitga kelibdi. –Yaxshilik qil! Yaxshilik ketidan yaxshilik keladi, – deb qo‘lini ko‘ksiga qo‘yibdi. Atrofdagilar qarsak chalishibdi. Shoh esa o‘rnidan turib qarsak chalibdi. –Shohanshohim, – deb so‘rabdi hakamlardan biri. – Birinchi ishtirokchi o‘z so‘zini aytganida yengilgina qarsak chaldingiz, ikkinchi qatnashchi so‘zini aytganida esa o‘rningizdan turib ketdingiz. Sabab ne? Buni biz – hakamlarga ayting, – debdi. –Aslida ikkovlari ham foydali so‘zni aytishdi, birinchisi “yomonlik” deyishi bilan negadir qalbim muzlab ketgandek boldi. Ikkinchisi yaxshilik degan so‘zni aytishi bilan qalbimdagi muz erib ketgande