BANK TIZIMI MOLIYA TIZIMINING ASOSIY TARKIBIY QISMI SIFATIDA

Аннотация

This article analyzes the importance of the banking system in the financial system, its main functions, and structure. The banking system performs tasks such as the effective allocation of financial resources, crediting the economy, organizing payment systems, and implementing the state’s monetary and credit policy. The two-tier banking system – the Central Bank and commercial banks – work in harmony to ensure the stability of the financial system. The article also highlights the role of the banking system in promoting investment, supporting economic growth, and managing money circulation. The effective functioning of the banking system is one of the key factors in ensuring the economic stability and financial development of the country. Keywords: Central Bank, commercial banks, monetary and credit policy, emission license, investment, derivatives, credit, deposit, required reserves. БАНКОВСКАЯ СИСТЕМА КАК ОСНОВНАЯ СОСТАВЛЯЮЩАЯ ФИНАНСОВОЙ СИСТЕМЫ 268 NEW RENAISSANCE 2025 MARCH INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 3 Аннотация. В данной статье анализируется значение банковской системы в финансовой системе, её основные функции и структура. Банковская система выполняет задачи, такие как эффективное распределение финансовых ресурсов, кредитование экономики, организация платёжных систем и реализация государственной денежно- кредитной политики. Двухуровневая банковская система — Центральный банк и коммерческие банки — работают в согласии для обеспечения стабильности финансовой системы. Также в статье освещена роль банковской системы в стимулировании инвестиций, содействии экономическому росту и управлении денежным оборотом. Эффективная работа банковской системы является одним из ключевых факторов обеспечения экономической стабильности и финансового развития страны. Ключевые слова: Центральный банк, коммерческие банки, денежно-кредитная политика, лицензия на эмиссию, инвестиции, деривативы, кредит, депозит, обязательные резервы. Bank tizimi har qanday davlat moliya tizimining eng muhim elementlaridan biri hisoblanadi. U iqtisodiy oʻsishni taʼminlash, inflyatsiya (pul qadrsizlanishi) va toʻlov balansini tartibga solish kabi joriy va ustuvor vazifalarni hal etish uchun foydalaniladi. Jahon amaliyotida moliya-kredit muassasalari tomonidan oʻz mijozlariga koʻrsatiladigan xizmatlar xususiyati boʻyicha kredit tizimining uch muhim elementi ajratiladi: 1) markaziy bank (emissiya banki); 2) tijorat banklari; 3) ixtisoslashtirilgan moliya muassasalari (sugʻurta, jamgʻarma va boshqalar muassasalar). Demak, mavjud bank tizimlarining oʻziga xos xususiyati, banklar konsentratsiyasi bilan birga, ularning markaziy (emissiya), tijorat, investitsiya, ipoteka, jamgʻarma va boshqa bank muassasalari va tashkilotlari shaklida keng ixtisoslashuvi hisoblanadi. Bir tomondan, omonatlarni jalb etish, foydali va ishonchli mijozlar va yuqori daromad olish uchun banklar oʻrtasida raqobat yuzaga kelishi, ikkinchi tomondan, banklar 104 faoliyatini davlat tomonidan tartibga solishni kuchaytirishga intilish mana shundandir. Anʼanaviy ravishda bank tizimi deganda, u yoki bu davlatda muayyan bir tarixiy davrda mavjud boʻlgan turli shakldagi banklar va bank institutlarining oʻzaro bogʻliq boʻlgan majmui tushuniladi. “Bank tizimi” tushunchasi bilan birga, nisbatan keng maʼnodagi “bank-kredit tizimi” tushunchasi ham mavjud boʻlib, u ilmiy va oʻquv adabiyotlarida tez-tez uchrab turadi. 269 NEW RENAISSANCE 2025 MARCH INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 3 Qayd etilgan ushbu tushunchalar oʻrtasidagi farq shundan iboratki, gap bank-kredit tizimi haqida ketayotgan boʻlsa, unga banklardan tashqari, ixtisoslashtirilgan moliya muassasalari, masalan: sugʻurta, investitsiya va boshqa institutlar ham kiritiladi, lekin ular ayrim bank operatsiyalarini amalga oshirsa ham, bank maqomiga ega emas. Banklar va boshqa turli investitsiya institutlari (jamgʻarmalar, kompaniyalar) bilan birga, Oʻzbekiston bank kredit tizimiga kirgan moliya muassasalari qatoriga kredit uyushmalari ham kiradi. Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 4-apreldagi “Kredit uyushmalari toʻgʻrisida” Qonuniga muvofiq, ular yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan teng huquqli ixtiyoriy aʼzolik asosida kreditlar berish maqsadida tuziladi. Biroq banklardan farqli ravishda kredit uyushmasi kredit operatsiyalarini faqat shunday uyushma doirasidagina amalga oshirishi mumkin. Koʻrsatilgan qonunchi hujjatining 10-moddasiga muvofiq kredit uyushmasi: oʻz aʼzolaridan depozitlarga pul mablagʻlarini jalb qilish; oʻz aʼzolariga kredit berish huquqiga ega. Ayrim davlatlar va xususan, Rossiya Federatsiyasi qonunchiligida oʻz maqomi boʻyicha banklarga kirmagan moliya muassasalari “bank hisoblanmagan kredit tashkiloti” atamasi bilan belgilangan. Ularga Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida Rossiya Federal qonunida nazarda tutilgan faqat ayrim bank operatsiyalarini amalga oshirish huquqi berilgan. Bunda belgilab qoʻyilganki, bank hisoblanmagan kredit tashkilotla