BIOLOGIYA DARSLARIDA DIDAKTIK MATERIALLARNI ISHLAB CHIQISH VA ULARDAN FOYDALANISH

Аннотация

Ushbu tezis biologiya darslarida didaktik materiallarni ishlab chiqish va ulardan foydalanishning ilmiy-metodik asoslarini takomillashtirishga bag'ishlangan. Tezisda didaktik materiallarning o'quv jarayonidagi o'rni va ahamiyati, ularni ishlab chiqish tamoyillari va bosqichlari, shuningdek, biologiya darslarida didaktik materiallardan samarali foydalanish usullari tahlil qilingan. Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida didaktik materiallarni yaratish va ulardan foydalanish imkoniyatlari ko'rib chiqilgan. Kalit so'zlar: biologiya, didaktik material, ta'lim tamoyillari, o'quv jarayoni, axborot- kommunikatsiya texnologiyalari, o'qitish usullari, mustaqil ta'lim, ko'rgazmalilik, muammoli ta'lim, motivatsiya, individual yondashuv. Zamonaviy ta'lim tizimida o'quvchilarning mustaqil bilim olish ko'nikmalarini rivojlantirish, ularning ijodiy va tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Biologiya fanini o'qitishda didaktik materiallardan samarali foydalanish o'quv jarayonini faollashtirish, o'quvchilarning fanga bo'lgan qiziqishini oshirish va ularning bilimlarini mustahkamlashga xizmat qiladi. Shu nuqtai nazardan, biologiya darslarida didaktik materiallarni ishlab chiqish va ulardan foydalanish usullarini takomillashtirish dolzarb masala hisoblanadi. Didaktik materiallar va ulardan ta'lim jarayonida foydalanish masalalari L.S. Vigotskiy, J. Dyui, A.N. Leontyev, I.Y. Lerner kabi olimlarning ishlarida yoritilgan. Shuningdek, O.V. Konf, N.N. Zvereva, S. Trubachev, I. Belova, V.F. Shatalov kabi tadqiqotchilar tomonidan didaktik materiallarning turlari, tuzilishi va ulardan foydalanishning pedagogik-psixologik asoslari o'rganilgan. Biroq, biologiya darslarida didaktik materiallarni ishlab chiqish va ulardan foydalanishning o'ziga xos xususiyatlari, xususan, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari yetarli darajada tadqiq etilmagan. Didaktik material - bu o'quv jihozlarining bir turi bo'lib, o'quvchilar o'qituvchining topshiriqlarini mustaqil ravishda bajaradigan bosma qo'llanmadir. Biologiya bo'yicha didaktik materiallar o'quvchilarning yangi materialni o'rganishda darslik bilan ishlashini tashkil etish, shuningdek bilimlarni mustahkamlash, umumlashtirish va tekshirish uchun mo'ljallangan. Bundan tashqari, nafaqat alohida darslarda, balki bir qator darslarda ham guruh ishlarini tashkil qilish uchun juda qulay. Didaktik topshiriqlar kasbiy yo'naltirish uchun asos bo'lib xizmat qilishi mumkin. Didaktik materiallardan foydalanish o'quv mazmunini o'zlashtirish samaradorligiga ijobiy ta'sir qiladi, maktab faniga qiziqishni oshirishga yordam beradi va mustaqil ishlarni bajarishga ketadigan vaqtni tejaydi. Didaktik materiallarni ishlab chiqishda amalga oshiriladigan quyidagi muhim ta'lim tamoyillari ajratiladi: 47 1) Tushunarlilik tamoyili: Didaktik materiallar o'quvchilarning yoshi, bilimi va qiziqishlariga mos ravishda tuzilishi kerak. Murakkab atamalar, tushunarsiz iboralar va chalkash tuzilmalardan qochish lozim. Materialning mazmuni o'quvchilar uchun tushunarli va qulay bo'lishi, ularning mustaqil fikrlashini rag'batlantirishi kerak. Bu tamoyilga amal qilish o'quvchilarning o'zlashtirish darajasini oshiradi va ularda o'z kuchiga ishonch hissini uyg'otadi. Masalan: O'simlik hujayrasining tuzilishini o'rganayotganda, oddiy, tushunarli tilda yozilgan matn, aniq chizilgan rasmlar va sodda sxemalardan foydalanish. 2) Individual yo'naltirilganlik tamoyili: Har bir o'quvchi o'ziga xos xususiyatlarga ega, shuning uchun didaktik materiallar turli qobiliyat, ehtiyoj va qiziqishlarga ega bo'lgan o'quvchilar uchun moslashuvchan bo'lishi kerak. Bu turli darajadagi qiyinlikdagi topshiriqlar, qo'shimcha ma'lumotlar, muqobil variantlar va individual topshiriqlarni o'z ichiga olishi mumkin. Bunday yondashuv har bir o'quvchiga o'z imkoniyatlarini ro'yobga chiqarishga imkon beradi. Masalan: "Kuchli" o'quvchilar uchun murakkabroq, ijodiy yondashuvni talab qiladigan topshiriqlar, "o'rta" o'quvchilar uchun asosiy tushunchalarni mustahkamlaydigan topshiriqlar va "zaif" o'quvchilar uchun yengilroq, ko'proq yordamga muhtoj bo'lgan topshiriqlar berish. 3) Ko'rgazmalilik va modellashtirish tamoyillari: Biologiya fanining o'ziga xosligi shundaki, ko'plab jarayonlar va hodisalarni bevosita kuzatish imkoni yo'q. Shuning uchun didaktik materiallarda ko'rgazmali qurollar (rasmlar, videolar, sxemalar, modellar, interaktiv simulyatsiyalar) keng qo'llanilishi kerak. Bu o'quvchilarda mavhum tushunchalarni shakllantirishga, ularning fazoviy tasavvurini rivojlantirishga va o'rganilayotgan ob'ektlar haqida aniq tasavvur hosil qilishga yordam beradi. Masalan: Fotosintez jarayonini tushuntirish uchun interaktiv animatsiya, DNK molekulasining tuzilishini ko'rsatish uchun 3D model, hujayraning bo'linishini namoyish etuvchi video lavhadan foydalanish. 4) Mustahkamlik tamoyili: O'quvchilarning bilimlari mustahkam bo'lishi uchun didaktik materiallar takrorlash, mustahkamlash va