O’ZBEKISTONDA TA’LIM TIZIMI BORASIDA AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISLOHOTLAR VA UNI MOLIYALASHTIRISHNING DOLZARB MASALALARI

Аннотация

Mazkur tezisda O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar va uni moliyalashtirish masalalari tahlil qilinadi. Ta’lim sifatini oshirish, zamonaviy o‘quv dasturlarini joriy etish, infratuzilmani modernizatsiya qilish hamda pedagog kadrlarni tayyorlash jarayonida davlat va xususiy sektor hamkorligining o‘rni yoritiladi. Shuningdek, ta’lim tizimini moliyalashtirishning dolzarb jihatlari, byudjet mablag‘lari taqsimoti, xorijiy investitsiyalar va grantlar asosida rivojlantirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari ta’lim tizimini yanada samarali moliyalashtirish bo‘yicha takliflar berishga qaratilgan. Kalit so‘zlar: O‘zbekiston ta’lim tizimi, ta’lim islohotlari, moliyalashtirish, davlat byudjeti, xususiy sektor, investitsiyalar, grantlar, pedagog kadrlar tayyorlash, infratuzilma, ta’lim sifati. O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimini isloh qilish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda mamlakatimizda ta’lim sifati va mazmunini takomillashtirish, xalqaro tajribalarni joriy etish, innovatsion ta’lim texnologiyalaridan foydalanish va moliyalashtirish tizimini takomillashtirish bo‘yicha keng ko‘lamli chora- tadbirlar amalga oshirilmoqda. Ta’lim sohasini rivojlantirishga qaratilgan islohotlar Prezident farmonlari, hukumat qarorlari va davlat dasturlari asosida izchil amalga oshirilmoqda. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi “O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF–5712-sonli Farmoni ta’lim tizimining uzoq muddatli strategik rivojlanish yo‘nalishlarini belgilab berdi. Ushbu konsepsiyada xalqaro standartlarga mos keladigan ta’lim tizimini shakllantirish, raqamli texnologiyalarni joriy etish, pedagog kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash tizimini modernizatsiya qilish masalalari asosiy vazifa sifatida belgilangan. Bundan tashqari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-noyabrdagi “Oliy ta’lim tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF–6108-sonli Farmoni oliy ta’lim muassasalarining moliyaviy mustaqilligini kengaytirish, davlat-xususiy sheriklik asosida nodavlat oliy ta’lim muassasalarini tashkil etish va ta’lim sifatini xalqaro mezonlarga moslashtirishni ko‘zda tutgan. Ta’lim tizimining moliyalashtirilishi ham uning samaradorligini belgilovchi muhim omillardan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 19-martdagi “Davlat byudjeti mablag‘laridan samarali foydalanish hamda ta’lim tizimini moliyalashtirish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi PQ–5032-sonli Qarori asosida byudjet mablag‘larini ta’lim sohasiga yo‘naltirish mexanizmlari qayta ko‘rib chiqildi. Bu qaror asosida davlat byudjetining ta’limga ajratiladigan ulushi oshirildi, shuningdek, xususiy investitsiyalar va xalqaro moliyaviy tashkilotlarning grantlarini jalb qilish imkoniyatlari kengaytirildi. 137 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Shuningdek, 2022-yil 11-mayda qabul qilingan “2022–2026-yillarda O‘zbekiston Respublikasining rivojlantirish strategiyasi to‘g‘risida”gi PF–60-sonli Prezident Farmoni mamlakatimiz ta’lim tizimini rivojlantirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlarni belgilab berdi. Ushbu hujjat asosida ta’limning barcha bosqichlarida innovatsion yondashuvlarni joriy etish, yangi texnologiyalar asosida o‘quv jarayonlarini tashkil etish va kadrlar tayyorlash tizimini xalqaro darajaga moslashtirish rejalashtirilgan. Yuqorida qayd etilgan islohotlar va me’yoriy-huquqiy hujjatlar O‘zbekiston ta’lim tizimini xalqaro andozalar darajasiga olib chiqish, davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash hamda moliyalashtirishning samarali mexanizmlarini joriy etish yo‘lida muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu tadqiqotda mamlakatimizda ta’lim tizimi bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar hamda uni moliyalashtirishning dolzarb masalalari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimini rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar so‘nggi yillarda sezilarli darajada jadallashdi. Ta’lim jarayonining sifatini oshirish, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy etish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlash borasida qator me’yoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilindi. Biroq, ushbu jarayonda hal etilishi lozim bo‘lgan muammolar ham mavjud. Ta’lim sifati har qanday davlatning barqaror rivojlanishida muhim omil hisoblanadi. Shu boisdan, O‘zbekistonda xalqaro tajriba asosida pedagogik jarayonlarni modernizatsiya qilish choralari ko‘rilmoqda. Jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF–5712-sonli farmoni asosida ta’lim sifatini xalqaro PISA, TIMSS, PIRLS reytinglarida oshirish bo‘yicha chora-tadbirlar belgilangan. Ushbu islohotlar doirasida: Ta’lim dasturlarini zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida takomillashtirish; Boshlang‘ich, o‘rta va oliy ta’lim bosqichlarini uzluksiz rivojlantiri