AMYOBIAZ – XAVFLI PARAZITAR KASALLIK

Аннотация

Amebiasis is the third most dangerous parasitic disease in the world. It is believed that about 10% of the world's population is infected with parasitic amoebae. Although often asymptomatic, the infection can lead to many complications. How can it be diagnosed and treated? Amebiasis is a condition associated with infection caused by a microscopic parasite that lives in the intestine. This disease remains a global health problem, as it affects more than 50 million patients worldwide due to lack of sanitation and water hygiene. Amoebas are found worldwide, but are more common in tropical countries, as well as in hot and humid areas with poor hygiene standards. This article reviews the general concepts, etiology, epidemiology, pathogenesis and treatment of this parasitic disease. Keywords: The route of transmission is fecal-oral, the source of the disease is a person excreting cysts. Pets can also be infected with amoebiasis, amoeba, etiology, epidemiology. АМИОБИАЗ – ОПАСНОЕ ПАРАЗИТАРНОЕ ЗАБОЛЕВАНИЕ 6 30 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Аннотация. Амебиаз — третье по опасности паразитарное заболевание в мире. Считается, что около 10% населения мира заражено паразитическими амебами. Хотя инфекция часто протекает бессимптомно, она может привести ко многим осложнениям. Как его можно диагностировать и лечить? Амебиаз — это заболевание, связанное с инфекцией, вызываемой микроскопическим паразитом, живущим в кишечнике. Это заболевание остается глобальной проблемой здравоохранения, поражая более 50 миллионов пациентов по всему миру из-за отсутствия санитарии и гигиены воды. Амебы распространены по всему миру, но чаще встречаются в тропических странах, а также в жарких и влажных районах с низкими стандартами гигиены. В статье рассматриваются общие понятия, этиология, эпидемиология, патогенез и методы лечения этого паразитарного заболевания. Ключевые слова: Путь передачи — фекально-оральный, источник заболевания — человек, выделяющий цисты. Домашние животные также могут быть инфицированы амебиазом, амебной этиологией, эпидемиологией. AMYOBIAZ. Amyobiaz parazitar kasallik boʻlib, dizenteriya amyobasi chaqiradi va amyobali kolit (dizenteriya), ichakdan tashqari amyobiaz yoki belgisiz tashuvchilik turida kechadi. Amyoba 1875 yil F.A.Lesh tomonidan topilgan, 1903 yil Shaudin amyobani toʻliq oʻrganib, unga Entamoeba histolytica nomini berdi. Etiologiyasi. Amyobalar 3 xil shaklda uchraydi: 1) sista; 2) ichakda yashovchi minuta shakli; 3) bemor axlatida topiladigan katta vegetativ shakli (magna shakli). Abtsess yaralar devorida amyobaning toʻqima shakli topiladi. Bir shakldan ikkinchi shaklga oʻtish mikroorganizmning yashash sharoitiga bog‘liq. 6 31 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Kichik shakli katta shaklga organizmda stress va immunodepressiv holatlarda kuchaysi, organizm kuchi oshganda aksincha holat yuz beradi. TSistalar yumaloq shaklda, 1-4 ta yadroli, 12-15 mkm oʻlchamda, kichik shakli esa invaziv emas, 12-20 mkm, notoʻg‘ri yumaloq shaklda boʻladi. Yoʻg‘on ichak pastki qismida kichik shakllari tsistaga aylanadi, katta vegetativ shakli invaziv, 20-25 mkm oʻlchamli, harakatchan boʻladi. Kichik va katta vegetativ shakllari axlat bilan chiqqanda yarim soat mobaynida nobud boʻladi. TSistalar esa tashqi muhitda 1 oygacha saqlanishi mumkin. Epidemiologiyasi. Yuqish yoʻli fekal-oral, kasallik manbayi tsistalar ajratuvchi odam hisoblanadi. Amyobiazbilan uy hayvonlari ham zararlanishi mumkin. Patogenezi. Amyobiazda patologik jarayon amyobalar metabolitlarini bevosita tsitopatik ta’siri va ular tomonidan endogen yallig‘lanish omillarini faollashtirishi oqibatida yuzaga keladi. Biofaol moddalar ichak shilliq qavatida giperemiya, shish, koʻp shilliq ajralishiga olib keladi. Yallig‘lanish jarayoni amyobalar invaziyasi, oʻsishi va koʻpayishi uchun qulay sharoit tug‘diradi. Vegetativ shakllari hayoti temir moddasini oʻzlashtirish – eritrofagiya – muhimdir. Eritrofagiya darajsi parazit virulentligiga bog‘liq. Klinikasi. Koʻp bemorlarda amyobiaz oʻtkir kolit (dizenteriya) koʻrinishida kechadi. Ichakdan tashqi amyobiaz kolitni boshdan kechirgan bemorlarning 30-40% da uchraydi. Qolganlarda esa invaziyaning birlamchi koʻrinishi jigar, oʻpka va boshqa a’zolarning abstsessi koʻrinishida yuzaga chiqadi. Amyobali kolitda yashirin davri 1 haftadan 3 va undan ortiq oy davom etadi. Bemorlarda odatda notoʻg‘ri tipdagi isitmalash, ba’zan subfebrilitet, umumiy zaharlanish belgilari, oʻng, ba’zan chap chov sohasida og‘riq, 5-10 martagacha suyuq shilliq va onli axlat kuzatiladi. «Malinali jele» koʻrinishidagi shilliq kam uchraydi. Teri turgor va tana vazni pasayishi, holsizlik, uyqu buzilishi, bosh og‘rig‘i, ba’zida talvasalar kuzatiladi. Allergik fonli bolalarda yuqori isitmalash, terida toshmalar, eozinofiliya (7-15%), leykotsitoz (12-15x109/l), ECHT ort