ALISHER NAVOIY VA UNING INSONPARVARLIK G'OYALARI

Аннотация

Alisher Navoi is a great Uzbek poet, thinker, statesman and linguist. His life is considered the golden age of Uzbek literature and culture. Alisher Navoi was born on February 9, 1441 in the city of Herat (now Afghanistan) into a family of a statesman belonging to the Timurid dynasty. His father, Ghiyosiddin Muhammad, was a close advisor to the Timurid princes. Young Alisher received a good education at the palace and studied various sciences. Alisher Navoi was interested in poetry from a young age and read the works of many famous poets. He studied in Herat, Mashhad and Samarkand. Among his teachers were the most educated scientists and poets of the time. Keywords: Navoi, poet, humanitarianism, idea, youth, truth, justice. АЛИШЕР НАВОИ И ЕГО ГУМАНИСТИЧЕСКИЕ ИДЕИ Аннотация. Алишер Навои — великий узбекский поэт, мыслитель, государственный деятель, языковед. Его жизнь считается золотым веком узбекской литературы и культуры. Алишер Навои родился 9 февраля 1441 года в городе Герате (современный Афганистан) в семье государственного деятеля из династии Тимуридов. Его отец, Гиясиддин Мухаммад, был близким советником принцев Тимуридов. Молодой Алишер получил хорошее образование во дворце и изучал различные предметы. Алишер Навои с юных лет интересовался поэзией и читал произведения многих известных поэтов. Он учился в Герате, Мешхеде и Самарканде. Среди его учителей были самые образованные ученые и поэты того времени. Ключевые слова: Навои, поэт, гуманизм, идея, молодежь, правда, справедливость. 965 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3 Alisher Navoiy Oʻzbekiston tarixida nafaqat buyuk shoir, mutafakkir, davlat arbobi sifatida, balki oʻzining chuqur insonparvarlik gʻoyalari bilan ham alohida oʻrin egallaydi. Uning insonparvarlik qarashlari adabiy merosi, davlat boshqaruvidagi faoliyati va shaxsiy hayotida yaqqol namoyon boʻladi. Navoiyning insonparvarlik gʻoyalarining asosiy yoʻnalishlari: Inson qadrini ulugʻlash: Navoiy insonni Allohning eng oliy maxluqi deb biladi va uning qadrini hamma narsadan ustun qoʻyadi. Uning asarlarida insonning ichki dunyosi, ruhiy kechinmalari, orzu-umidlari va dardlari teran ifodalangan. Navoiy insonning nasl-nasabi, ijtimoiy kelib chiqishidan qatʼiy nazar, barcha insonlar teng huquqlarga ega boʻlishi kerakligini taʼkidlaydi. Adolat va haqiqatparvarlik: Navoiy adolatni jamiyat taraqqiyotining asosi deb biladi. U adolatsizlik, zulm va zoʻravonlikka qarshi keskin kurashadi. Uning asarlarida adolatli hukmdor, mehribon va rahm-shafqatli inson obrazi gavdalantirilgan. Navoiy amaldorlarni xalq manfaatlarini koʻzlab ish yuritishga, kambagʻal va nochorlarga yordam berishga chaqiradi. Mehr-shafqat va saxovat: Navoiy insonlar oʻrtasida mehr-oqibat, hamdardlik va muruvvat tuygʻularini rivojlantirishga intiladi. U oʻzining shaxsiy mablagʻlari hisobidan madrasalar, kasalxonalar, koʻpriklar va boshqa xayriya muassasalarini qurdiradi. Navoiy yetim- yesirlarga, beva-bechoralarga, musofirlarga doimo yordam qoʻlini choʻzadi. Maʼrifatparvarlik va ilm-fanni targʻib qilish: Navoiy jaholatni jamiyatning eng katta dushmani deb biladi. U ilm-maʼrifatni, sanʼatni va madaniyatni rivojlantirishga katta eʼtibor qaratadi. U oʻzining asarlari orqali xalqni bilim olishga, oʻz ustida ishlashga va kamol topishga undaydi. Navoiy olimlar, shoirlar va sanʼatkorlarni qoʻllab-quvvatlaydi, ularning ijodiy faoliyati uchun zarur sharoitlarni yaratadi. Tinchliksevarlik va bagʻrikenglik: Navoiy urush va nizolarni qoralaydi, tinchlik va totuvlikni targʻib qiladi. U turli millat va elatlarning vakillarini oʻzaro hurmat va hamjihatlikda yashashga chaqiradi. Navoiyning asarlarida diniy bagʻrikenglik gʻoyalari ham oʻz ifodasini topgan. Navoiyning insonparvarlik gʻoyalarining adabiy merosda aks etishi: Navoiyning "Xamsa", "Lison ut-tayr", "Mahbub ul-qulub", "Hayrat ul-abror" kabi asarlarida insonparvarlik gʻoyalari yorqin aks etgan. Uning qahramonlari adolat, mehr-shafqat, sadoqat va fidoyilik kabi insoniy fazilatlarni oʻzida mujassam etgan. Navoiy oʻzining sheʼrlarida insonning ruhiy olamini, uning orzu-umidlari va dardlarini teran tasvirlaydi. Uning asarlari insonni yaxshilikka, ezgulikka va kamolotga intilishga undaydi. 966 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3 Alisher Navoiy o'zining boy va serqirra ijodi davomida adolat g'oyalarini doimo ulug'lagan va bu g'oyalar uning asarlarida markaziy o'rinlardan birini egallagan. Navoiy adolatni jamiyatning asosi, davlatning qudrati va insoniyatning baxt-saodatiga eltuvchi yo'l deb bilgan. Navoiy asarlarida adolatning asosiy ko'rinishlari: Adolatli hukmdor: Navoiy ideal hukmdor obrazini yaratishda adolatni asosiy mezon qilib oladi. "Xamsa" dostonlaridagi adolatli hukmdorlar obrazi bunga yaqqol misol bo'la oladi. Masalan, "Farhod va Shirin" dostonidagi Kayxusrav adolatli va xalqparvar hukmdor sifatida tasvirlanadi. Navoiy hukmdorlarning adolatli bo'lishi, xalq dardini anglay olishi, qonun ustuvorligini ta'minlashi va har bir fuqaroning huquqini himoya