X.DÁWLETNAZAROVTIŃ “SHÓLIRKEW” POEZIYALIQ TOPLAMINA KÓRKEM ESTETIKALIQ TALQI

Аннотация

The article allows us to see the skill of compiling a poetry collection by Khalila Davletnazarov, the updated and figurative nature of the lyrical and poetic works included in the collection, the most mature manifestations of the difference between content and form. Keywords. poetry collection; lyrical hero; love poems, poetic poem, poem; quatrains. К СБОРНИКУ СТИХОВ " “ШӨЛИРКЕУ”" Х. ДАВЛЕТНАЗАРОВА ХУДОЖЕСТВЕННО-ЭСТЕТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ Аннотация. В статье рассматривается мастерство Халилы Давлетназарова в составлении поэтического сборника, обновленный и образный характер лирических и поэтических произведений, вошедших в сборник, наиболее зрелые проявления разницы между содержанием и формой. Ключевые слова. сборник стихов; лирический герой; любовные стихи, любовные песни, поэмы; четверки. Kirisiw. Qaraqalpaq poeziyasında sóz saplaw ónerine iye, muhabbat qosıqlarınıń jırshısı, Qaraqalpaqstan xalıq shayırı X.Dáwletnazarov lirikası óziniń kórkemligi menen ajıralıp turadı. Biz jumısımız barısında shayırdıń toplam dúziw sheberligi menen jaqınnan tanısıp ótiwdi aldımızǵa maqset qıldıq. Bul ushın biz shayırdıń “Shólirkew” (2023) poeziyalıq toplamın tańladıq. Tiykarǵı bólim. Biz bul toplamdı saylawımızdıń sebebi shayırdıń sońǵı jıllarda jazılǵan qosıqları hám poemaları usı toplamǵa kiritilgen. Toplamǵa 264 lirikalıq qosıq hám 3 poema enziligen. 5 58 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Toplamdaǵı shıǵarmalar xronologiyalıq tártipte jayǵastırılǵan bolıp 2011-2022-jıllar aralıǵında jazılǵan shıǵarmalar kiritilgen. Toplamǵa atama beriwde oǵan engizilgen bir shıǵarma ataması menen toplamǵa atama beriw dástúrge aynalǵan. Bunday pikir bildiriwimizdiń sebebi M.Seytniyazovtıń “Bir gápim bar” (1987), K.Raxmanovtıń “Tań ashıǵı” (1978), G.Esemuratovtıń “Alaqanımdaǵı sızıqlar” (1981), K.Karimovtıń “Meniń terezelerim” (1985), X.Dáwletnazarovtıń “Xat” (1980), “Sen jaqsı qızsań” (1988), “Ashıq bolmaǵan kim bar”, “Álwidaǵ muhabbat, álwidaǵ” (1993), “Xosh qal jaslıǵım” (1993), “Dos bolıw hámmeniń qolınan kelmes”(1994), M.Jumanazarovanıń “Elim dep eńiremese” (1992), B.Genjemuratovtıń “Saratan” (1989) hám taǵı basqa da kitaplardı kirgiziwge boladı. X.Dáwletnazarovtıń járiyalanǵan toplamlarınıń bárshesiniń ataması toplamǵa engizilgen bir shıǵarma atı menen atalǵanın kóriwimizge boladı. Filologiya ilimleri doktorı, professor Q.Orazımbetov bul túrdegi toplamlarǵa tómendegishe óz pikirin bildirip ótken. “Bul toplamlar avtor tárepinen baspaǵa tayarlanǵanda asıǵıslıqqa jol qoyılǵanıń, avtordıń óz shıǵarmalar toplamına dóretiwshilik penen qatnas jasamaǵanlıǵın ańlatadı. Al, ayırım jaǵdaylarda bunday atamalardıń da sátli shıqqanlıǵınıń gúwası bolamız [1,294]. Bizińshe X.Dáwletnazarovtıń “Shólirkew” poeziyalıq toplamınıń ataması da sátli shıqqan degen pikirdemiz. Bunıń sebebi toplamnıń ataması oqıwshılar jámáátinde qızıǵıwshılıq oyatadı. Ne ushın ataması “Shólirkew” ekenligin bilgisi keledi. Toplamdaǵı “Shólirkew ” qosıǵında tómendegishe qatarlar bar. Shayırlardıń shólirkep, Ótiwi bar miyrimge. Tartıwı bar táńdirdiń, Dárt atalmısh iyrimge. Bunda ara túsealmas, Húkimdar da, piyriń de. Azap onıń turısı, Súygiń kelmes, súygiń de. Sáwgi perishteleri, Únder eki iynińde. Qalay ashıq bolmassań, Muhabbatdek-shiyringe! 5 59 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bul qatarlar arqalı insanlar hár qashan muhabbat, miyrimge shólirkep jasawı, heshqashan súyiw, jaqsı kóriw sezimlerine toymawı, ayralıq dárti insan qálbin muhabbattan suwıta almawın, hesh qanday kúsh bul gozzal sezimlerge ara túse almawı, ómirde ashıq bolıp jasaw kerek ekenligin túsindirip tur. Bunnan kórinip turǵanınday avtor toplam ataması arqalı oqıwshılar toparına shiyrin muhabat sezimlerine shólirkep jasaw menen ómirimiz gozzal ekenligin esletpekshi bolǵanday seziledi. Tolpamda muhabbat, watan, filosofiyalıq qosıqları kóp, bul qosıqlarda lirikalıq qaharmannıń keypi hár túrli ekenligin sezemiz. “Júregimnen ket pe sen ket pe!..”, “Seniń júregińe tabalmadım jol”, “Úziliw”, “Eh, saǵınısh.. eh, saǵınısh..”, “Kútiw”, “Saǵınıw”, “Eń bolmasa túsime bir ensh” sıyaqlı muhabbat qosıqlarında lirikalıq qaharman túskin keypiyatta. Bul shıǵarmalar pútin bir kólemli shıǵarmanıń bólshekleri sıyaqlı lirikalıq qaharmannıń obrazın tolıqtırıp baradı. Onda jaslıq muhabbatına jete almaǵan ashıq obrazı sáwlelenedi. Jenshiwiń kem bolsa jáne jensh! Sen de, men de kewlimiz bir kensh! Soramaspan basqa hesh nárse, Eń bolmasa túsime bir ensh!?... [2, 42 ] Ashıq muhabbatın elege shekem umıtpaǵan, mashıqqa bolǵan súyiw sezimleri kewliniń túbinde, lekin olar real ómirde birge emes muhabbatına jete almaǵan ashıqlar obrazı menen bayanlanıp tur. Ashıq onı túsinde kóriwdi, súygeni túsinde ol menen sóylesiwin qáleydi. “Seniń júregińe tabalmadım jol” qosıǵında lirikalıq qaharman dáslepki qosıqtaǵı tolǵanıslardı dawam etip, ıshqı azabınan janı ashı