MEHRLI MAKTAB DAVLAT TA’LIMI MUASSASI FILIALLARIDA MAKTABLARNI TASHKIL ETISH JARAYONI

Аннотация

Mehrli maktablarda, maxsus ehtiyojli bolgan bolalarga ta’limni tashkil qilish va ularni kasbga yo‘naltirish. Kalit so‘zlar: Tiflopedagogika,Surdopedagogika,Defektolog,Brayl alifbosi, Interfaol ta’lim usullari. Inklyuziv ta’limning maqsadi-hamma bolalarning bir xil maktab va bir xil sinf xonada,bir xil sharoitda ta’lim olishini hamda imkoniyati cheklangan bolalar sog’lom bolalar bilan ta’lim olishini anglatadi. Mehrli maktab filiallarida darslarni tashkil qilish maxsus pedagoglar tomonidan olib boriladi.Pedagoglar ta’lim jarayonini tashkil qilishda,mahsus ehtiyojga ega bo’lgan bolalar uchun moslashtirilgan holda darslar ishlab chiqiladi. Mahg‘ulotlarning murakkabligi va davomiyligi, psixologik hamda jismoniy imkoniyatlariga qarab begilanadi.Pedagoglar tomonidan darslarni tashkil etish shakllari:An’anaviy darslar,interfaol ta’lim usullari,Reabilitatsion darslar va amaliy mashg‘ulotlar kundalik xayot ko‘nikmalarni shakllantirishga qaratiladi.Dars davomida pedagoglar mahsus tayyorgarlikka ega bo‘lishi,har bir o‘quvchi bilan individual shug‘ullanishi,zamonaviy texnologiyalar bilan dars o‘tishi kerak.SHuningdek maktablarda sharoitlar bo‘lishi kerak. Mahsus asbob-uskunalar bilan ta’minlanishi va nogironligi bor bolalar uchun brayl alifbosi hamda audio kitoblar bilan ta’minlanishizarur.Ular bilan mahsus pedagoglar shug‘ullanadi. Xususan:Defektolog-jismoniy yoki intellectual rivijlanishida nuqsonlari bo‘ lgan bolalar bilan ishlovchi mutaxassis.Logoped-nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalar bilan ishlovchi va ularning to‘g‘ri talaffuzi,so‘zboyligini rivojlantirishgayordam beradi. Surdopedagogika-eshitish qobiliyati buzilgan bolalar bilan ishlovchi mutaxassis.shuningdek o‘quvchilarni baholashda individual dinamikasiga qaraydi va an’anaviy baholash emas rag‘batlantirish tizimini qo‘llaydi.Maxsus pedagoglar dars davomida ta’lim bilan birgalikda tarbiya ham berib borishadi.Ya’ni aqli zaif bolalar uchun o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatishni o‘rgatadi.Shuningdek ularning imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda kasbga yo‘naltiriladi.Kar bolalarni kasbga yo‘naltirishda ularga,faqat qo‘l mehnatlari asosida bo‘ladigan kasblarni o‘rgatishadi.Masalan:rassomchilik,tikuvchilik,kulolchilik va h.k.Ixtisoslashtitilgan ta’lim muassasalari ta’lim-tarbiya berish,korekksiyalash va davolashsog’lomlashtirish muassasalari hisoblanadi.Psixik va jismoniy rivojlanishda nuqsoni bolgan bolalarning ilm olishiga yordam beradi.Ixtisoslashtirilgan ta’limmuassasalarining asosiy vazifalari:aqli zaifbolalar uchunmaxsus ta’lim talablariga muvofiq bilim olishni ta’minlash.SHaxsga yonaltirilgan ta’lim jarayonida o’quvchilarning eng maqbul rivojlanishini ta’minlash maqsadida tabaqalashtirilga va individual ta’limni tashkil etish.Bu maktablar ta’lim muassasasi tomonidan tashkil etiladi.Ko’r bolalarning koz nuri -0,1-0,2 tengdir.Oligofreno pedagogika-aqli zaiflar bilan ishlaydi.Mahsus maktablarda 324 nogironligi bolgan bolalarda sinfda oquvchilar soni 8-12 oshmasligi kerak.shuningdek bir xil nogironligi bolgan bolalar bir sinfda oqishi kerak.Mahsus pedagoglar ham maktabda,ham uyida ta’limni ozlashtirishga yordam beradi.Maktabda oqituvchilar tomonidan bilim berilsa,pedagoglar tushunmagan darslarini qayta ozlashtirishga yordam berishadi.Davlat maktablariga ya’ni Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Mart 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. inklyuziv talimga qabul qilinmaydi.Mahsus maktablarda oqitiladi ular quyidagilar:Aqli o’ta zaif bolalar,xulq-atvorida og’ir buzilishlari bolganlar,Tayanch harakatda nuqsoni borlar oz-oziga hizmat qila olmaydiganlar,ko’r va soqov bolalar,tez-tez tutadigan tutqanog’I bor bolalar,markaziy asab tizimi shikast yetganlar.Bularning har biriga alohida toxtaladigan bolsak aqli zaif bolalar inklyuziv ta’limga olinmasligi,ular oz-ozini boshqara olmaydi v anima qilayotganlarini ham bilishmaydi.Tayanch harakatida nuqsoni bolgan bolalar,ular ozlariga xizmat korsata olmaganidan keyin inklyuziv ta’limda ham yozishni va kiyinishni eplay olishmaydi.Tez-tez tutqonog’I tutadigan bolalar esa maktablarda ularga ilm olishiga tosqinlik qilishi mumkin.Ularga alohida shifokorlar qoyilishi kerak boladi.Markaziy asab tizimi shikast topganlar esa ruhiyatida ozgarish bolganida,ozlarini boshqara olmay,harakatlariga javob bera olmay maktabdagi oquvchilarning ham ruhiyatiga tas’ir o’tkazishi mumkin. Korreksion pedagogika-nogironligi bolgan bolalarning nuqsonlarini tuztishga yordam beradi va nogironligi qanday oqibatlardan yuzaga chiqqanini aniqlaydi. Bolalarda nogironlik tug‘ma va orttirilgan bo‘lishi mumkin. Tug’ma nogironligi bolgan bolalar tug‘ilganida nuqsonli bo‘lib tug‘iladi. Buning sababi ona qornida payti,ona asabiylashishi va jahldor bolib bolaga ta’sir qilganidan yuzaga keladi yoki ona qornida payti ona shikastlanishi,lat yeyishi kabi sabablaridan yuzaga keladi. Buning oldini olish uchun