UZLUKSIZ TA’LIM TIZIMIDA INKLYUZIV TA’LIMNING PEDAGOGIK-PISIXOLOGIK BOSQICHLARI

Аннотация

USHBU MAQOLADA UZLUKSIZ TA’LIM TIZIMIDA INKLYUZIV TA’LIMNING PEDAGOGIK-PISIXOLOGIK BOSQICHLARI TAHLIL QILINADI. iNKLYUZIV TA’LIMNING ASOSIY TAMOILLARI, UNING PEDAGOGIK JIHATDAN SAMARALI TASHKIL ETILISHI HAMDA O’QUVCHILARNING PISIXOOGIK MOSLASHUV JARAYONLARI YORITILADI. shUNINGDEK, MAXSUS EHTIYOJGA EGA BO’LGAN O’QUVCHILARNING TA’LIM JARAYONIGA INTEGRATSIYASI, PEDAGOG VA PISIXOOGLARNING ROLI IJTIMOIY QO’LLAB QUVVATLASH MEXANIZIMLAR VA INKLYUZIV TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH BO’YICHA AMALIY TAVSIYALAR NI ILGARI SURISHGA XIZMAT QILADI. KALIT SO’ZLAR: UZLUKSIZ TA’LIM, INKLYUZIV TA’LIM, PEDAGOGIK BOSQICHLAR, PISIXOLOGIK MOSLASHUV, SHAXSGA YO’NALTIRILGAN YONDASHUV, IJTIMOIY INTIGRATSIYA, TA’LIM STRATEGIYALARI,, MAHSUS EHTIYOJLAR, DEFEKTOLOGIYA. ZAMONAVIY JAMIYATDA TA’LIM JARAYONI INSON HUQUQLARI VA TENG IMKONIYATLARGA ASOSLANGAN HOLDA RIVOJLANIB BORMOQDA. SHU NUQTA I NAZARDAN, INKLYUZIVTALIM- HAR BIR SHAXSNING IMKONIYATLARINI INOBATGA OLGAN HOLDA, ULARNi UMUMIY TA’LIM TIZIMIGA JALB QILISH JARAYONIDIR. UZLUKSIZ TA’LIm TIZIMIDA INKLYUZIV TA’LIMNING PEDAGOGIK VA PISIXOLOGIK BOSQICHLARIni organish muhim ahamiyat kasb etadi, chunki bu jarayon har bir o’quvchining shaxsiy ehtiyojlari va imkoniyatlariga moslashtirilgan bo’lishi kerak. Uzluksiz ta’lim insonning butun hayoti davomida o’z bilim va konikmalarini rivojlantirishiga xiznat qiladi. Inklyuziv ta’lim esa maxsus ehtiyojga ega bo’lgan shaxslarning ham ta’lim jarayoniga to’liq jalb etilishini taminlaydi. ushbu tizimning to’liq tamoillari quyidagilardan iborat. Teng imkoniyat yaratish - har bira o’quvchining ta’lim olish huquqini kafolatlash. moslashuvchanlik- ta’lim dasturlarining turli ehtiyojlarga mos kelishini taminash. Shaxsga yunaltirilgan yondashuv- har bir o’quvchinig pisixologik va pedagogik ehtiyojlarini inobatga olish. Ikilyuziv talimni samarali tashkil etish uchun quyidagi bosqichlarni o’tish zarur. Bu bosqichda ta’lim muassasalari inklyziv talimni yo’lga qo’yish uchun sharoit yaratadi. 1) O’qituvchilarning inklyuziv ta’lim buyicha malakasini oshirish; 2) Darslik vao’quv materialarini moslashtirish; 289 3) Ta’lim muassasaida jismoniy va texnik imkoniyatlarni yaratish ( panduslar,maxsus jihozlar,audiovizualmateriallar). Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Mart 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. inklyuziv ta'lim jarayonida pedagoglarning o'rni va roli alohida ahamiyat kasb etadi, chunki bu jarayon faqat texnik vositalar yoki dasturlar bilan emas, balki insoniy yondashuv orqali amalga oshiriladi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, pedagoglarning psixologik va metodik tayyorgarligi inklyuziv ta'lim samaradorligiga bevosita ta'sir qiladi. O'quvchilar ehtiyojlarini tushunish, individual yondashuvni qo'llash va psixologik qo'llab-quvvatlash bo'yicha o'qituvchilarning malakasini oshirish zarurati mavjud. Shuningdek, inklyuziv ta'limga oid tamoyillarni amaliyotga joriy qilishda pedagoglarning motivatsiyasi va ijtimoiy mas'uliyati muhim omillar sifatida baholandi. Bu borada ta'lim muassasalarida qo'llaniladigan innovatsion metodlarsamaradorligi alohidata'kidlandi. inklyuziv ta'lim jarayonining pedagogik-psixologik jihatlarini o'rganish uchun quyidagi metodlardan foydalanildi: nazariy tahlil (ilmiy adabiyotlar, hujjatlar va tadqiqotlar asosida), pedagogik kuzatish (ta'lim jarayonini bevosita kuzatish orqali), so'rovnoma va intervyular (pedagoglar va o'quvchilar bilan suhbat o'tkazish orqali), hamda tajriba-sinov metodlari (inklyuziv ta'lim bo'yicha amaliy mashg'ulotlarni tashkil etish va natijalarni baholash). Ushbu metodlaryordamida pedagoglarning inklyuzivta'limdagi roli vafaoliyati atroflicha tahlilqilindi. Inklyuziv taʼlimolish jarayoni bir-birigaoʻxshamaydigan, intellektual, jismoniyvaaqliy xususiyatlargaega boʻlgan odamlar maxsusbilimga muhtojboʻlmagan tengdoshlari bilan birgalikdazarurbilimva koʻnikmalarni oladigan tarzdatashkil etiladi. Zotan, inklyuzivta’lim- bu umumta’lim maktablarida sog‘lom o‘quvchilar bilan alohida ta’limga ehtiyoji bo‘lgan bolalarni birga uyg‘unlashgan tarzdao‘qitishjarayoni sanaladi. Inklyuzivta’limbolalarga nisbatan har qanday kamsitishniistisno qiluvchi,barchaga teng munosabatda bo‘lishni ta’minlovchi hamda alohidata’limga ehtiyojli bolalaruchun alohida shart-sharoitlaryaratuvchi ta’limdir. Jumladan, inklyuzivta’limning bosh g‘oyasi: “Bola ta’lim jarayoniga emas, ta’limjarayoni bola imkoniyatigamoslashtiriladi Inklyuziv ta’limtizimini rivojlantirishningmaqsadi esa -ta’limolish uchunteng imkoniyatni ta’minlash vabarcha bolalarning individual xususiyatlaridan, oldingi ta’lim yutuqlaridan, tili,madaniyati, ota-onalarning ijtimoiy va iqtisodiy holatidan qat’iy nazarta’limda muvaffaqiyatga erishishi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishdir. Bu maqsadlarni amalga oshirishО‘zbekistonRespublikasidaham davlat siyosati darajasiga kо‘tarildi. Jumladan, 290 O‘zbekis