“O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA FUQAROLARNING VIJDON ERKINLIGINI TA’MINLASH VA DINIY SOHADAGI DAVLAT SIYOSATI KONSEPSIYASI” DA DINIY TA’LIM OLISH MASALALARI

Аннотация

Maqolada “Vijdon erkinligini ta’minlash va diniy sohadagi davlat siyosati konsepsiyasi” qonuni tahlil qilinib, asosan diniy ta’lim olishning huquqiy asoslari haqida ma’lumotlarberilgan. Kalit so‘z: qonun, diniy ta’lim, muassasa, huquqiy asos, manba, konfessiya, diniy tashkilot, din, seminariya. O’zbekistonda bugungi kunda 16 ta diniy konfessiyalar faoliyat yuritib kelmoqda. Barcha diniy tashkilotlar faoliyat olib borishi uchun huquqiy asos mavjud bo’lishi va mamlakatimiz fuqarolari bundan mamnun bo’lishi zarur. “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to’g’risida”gi qonun xalqimizning e’tiqodiy qarashlarini muhofaza qilinishi, ularning emin-erkin ibodat qilishlari yuzasidan huquqiy asos bo’lib xizmat qiladi. Xususan yoshlarning, diniy ta’lim olishni ixtiyor qilgan fuqarolarning buboradagi xohish istaklari ham inobatga olinib,huquqlari kafolatlangan. “Vijdon erkinligi vadiniy tashkilotlar to’g’risida”gi qonunning 8-moddasidashunday deyiladi: 8-modda.Ta’limtizimi vadin O‘zbekistonRespublikasidata’limtizimidindan ajratilgandir. 133 Ta’lim tizimining o‘quv dasturlariga diniy fanlar kiritilishiga (bundan diniy ta’lim muassasalari mustasno)yo‘l qo‘yilmaydi. Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Mart 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining dunyoviy ta’lim olish huquqi, ularning dinga bo‘lgan munosabatidan qat’inazar, ta’minlanadi. Harkim diniy ta’limmuassasalarida professional diniy ta’lim olishhuquqiga ega. Diniy ta’lim muassasalarida o‘qishga fuqarolar qonunchilikka muvofiq umumiy o‘rta, o‘rta maxsus ta’limyoki professional ta’limolganidan keyin qabul qilinadi. Diniy professional ta’lim olgan shaxslar diniy ta’lim muassasalarida diniy fanlarni o‘qitish faoliyati bilan shug‘ullanishhuquqiga egadir.1 Mamlakatimizda din davlatdan ajratilgandir. Umumiy o’rta ta’lim, oliy ta’lim muassasalari ta’lim tizimiga diniy fanlar kiritilmasligi belgilangan. Lekin diniy ta’lim muassasalari bundan musatsno ekanligi belgilangan. Bugungi kunda yurtimizda to’rtta oliy diniy ta’lim muassasasi, o’ntao’rta maxsusislombilimyurtlari, ikkitaseminariya faoliyat olib bormoqda. O‘zbekiston musulmonlari idorasi tasarrufida 4 ta oliy va 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi mavjud. Oliyta’limmuassasalari: Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti (Toshkent shahri); Mir Arab oliy madrasasi (Buxoro shahri); Hadis ilmi maktabi (Samarqand viloyati); Imom Termiziy nomidagi islom instituti(Termizshahri) O‘rta maxsus islomta’limmuassasalari: “Ko‘kaldosh” (Toshkent shahri); “Mir Arab” (Buxoro shahri); “Sayyid Muhyiddin maxdum” (Andijon viloyati); “Hidoya” (Namangan shahri); “Xoja Buxoriy” (Qashqadaryo viloyati); “Faxriddin ar-Roziy” (Xorazm viloyati); “Muhammad al-Beruniy” (Nukus shahri); “Imom Termiziy” (Termizshahri) o‘rta maxsusislomta’limmuassasalari faoliyat yuritadi. Shuningdek, 2taayol-qizlar o‘rtamaxsusislomta’limmuassasasi borbo‘lib, ularquyidagilar: “Xadichai Kubro” (Toshkent shahri) va “Jo‘ybori Kalon” ayol-qizlar o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari (Buxoro shahri). Yuqorida O’zbekiston musulmonlar idorasi tasarrufidagi diniy ta’lim muassasalarigina misol tariqasida keltirildi. “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to’g’risida”gi qonunda har bir shaxsning diniy ta’lim muassasalarida professional diniy ta’lim olish huquqiga ega ekanligi qayd etilgan. Sohaga doir islohotlardan yana biri joriy yilda “O’zbekiston Respublikasida fuqarolarning vijdon erkinligini ta’minlash va diniy sohadagi davlat siyosati konsepsiyasi” qabul qilindi. Mazkur konsepsiya ham umuman olganda, barchaning xohlagan dinga e’tiqod qilishi yoki hech qaysi 134 dinga e’tiqod qilmasligi, diniy qarashlarning majburan singdirishga yo’l qo’yilmasligi, diniy 1https://lex.uz/docs/-5491534 Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Mart 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. ta’lim muassasalarida professonal diniy ta’lim olish huquqiga ega ekanligi va boshqa shu kabi insonhuquqlarini kafolatlovchi huquqiy asoslardan biribo’ldi. Konsepsiya 7 ta bob, 41 ta banddan iborat bo’lib, mazkur konsepsiyada diniy sohadagi davlat siyosatining maqsadi va unga xizmat qiluvchi 10 ta vazifa belgilangan. Jumladan, O‘zbekistonda diniy sohadagi davlat siyosatining maqsadi fuqarolarning vijdon erkinligiga bo‘lgan huquqlarini amalga oshirish uchun teng shart-sharoitlar yaratish, turli dinlarga mansub diniy tashkilotlar o‘rtasida o‘zaro murosa va hurmat o‘rnatilishiga ko‘maklashish, konfessiyalararo totuvlikni mustahkamlash vajamiyatda diniy bag‘rikenglikni va dunyoviylikni ta’minlashdan iborat. Diniysohadagi davlat siyosatining asosiy vazifalari esa quyidagilardan iborat:  fuqarolarning erkinligi va qonun ol