BOLA ASRAB OLISHNING SHAR’IY VA HUQUQIY ASOSLARI

Аннотация

Shar’iy jihatdan bola asrab olishda nasabni himoya qilish va bola haqidagi hukmlar, shuningdek, asrab oluvchi ota-onaning huquqiy majburiyatlari o‘rganiladi. Maqola, islomiy huquqda bola asrab olishning muhim tamoyillarini, jumladan, asrab olishning shaxsiy huquq va nasab nuqtai nazaridan ko‘rsatilgan cheklovlarni yoritadi. Shuningdek, maqolada islomning huquqiy tizimida bola asrab olishning o‘rni va zamonaviy huquqiy tizimlar bilan solishtirishham keltiriladi. Kalit so‘zlar: Shar’iy, huquqiy masalalar, huquqiy tizim, prinsip, shaxsiy, moddiy va psixologik jihatlar, nikoh. Bola asrab olish — bu o‘z biologik ota-onasidan ajralgan yoki ulardan mahrum bo‘lgan bolaga qarash, uni tarbiyalash va unga ota-onalik mas’uliyatini olish jarayonidir. Bu masala ko‘plab dinlarda, shu jumladan, islomda ham o‘ziga xos tartib va qoidalar asosida yoritiladi. Islomda bolaasrab olishning shar’iy asoslari judamuhim bo‘lib, bujarayonning ahamiyati nafaqat bolaga, balkijamiyat va insoniyat farovonligiga ham ta’sirqiladi. Islomda bola asrab olishning shar’iy jihatlari juda aniq belgilangan. Bola asrab olishda, asrab olishning shartlari, usullari va bola bilan bog‘liq huquqiy masalalar alohida ahamiyatga ega. Islomda bola asrab olish, avvalo, bolaning nasabini (avlodini) himoya qilishga qaratilgan bo‘lib, uning biografiyasi va huquqlarini buzmasdan amalga oshirilishi kerak. Shu sababli, bola asrab olishda bir qator diniy qoidalar va ahkomlar mavjud, masalan, asrab oluvchi ota-onaning o‘zaro qarorlar va bolabilan aloqalarining qoidalari. Shar’iy jihatlarni hisobga olish bilan birga, zamonaviy huquqiy tizimlarda ham bola asrab olish jarayoni tartibga solinadi. Har bir mamlakatda bola asrab olishning huquqiy asoslari o‘ziga xosdir, ammo umumiy ravishda bola asrab olish, uning huquqlari va manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan qoidalarga asoslanadi. Shuningdek, zamonaviy huquqiy tizimda bola asrab olishda adolat, bola huquqlari va uning kelajagi uchun mas’uliyatli yondashuvlar muhim o‘rin tutadi. Ushbu maqolada bola asrab olishning shar’iy va huquqiy asoslari, ularning jamiyatdagi o‘rni, tarbiyaviy va huquqiy ta'sirini tahlil qilishga harakat qilinadi. Shuningdek, bola asrab olishning zamonaviy huquqiy tizimlar bilan qanday uyg‘unlashganligi, shar’iy va huquqiy jihatlar o‘rtasidagi bog‘liqliklar ham o‘rganiladi. Bu maqola bola asrab olishning diniy va huquqiy jihatlarini chuqurroq tushunishga yordam beradi va bu masalani zamonaviy jamiyatda qanday 145 qo‘llash kerakligi haqidafoydali ma’lumotlartaqdim etadi. Islomda bola asrab olishda, avvalo, nasabni (avlodni) himoya qilish tamoyili muhimdir. Bola, asrab olingan bo‘lsa ham, biologik ota-onasidan ajralgan deb hisoblanmaydi. Islomda nasabni Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Mart 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. himoya qilish – bu juda qimmatli prinsip bo‘lib, bola asrab oluvchi ota-onaning o‘zini asrab olingan bolaning ota-ona sifatida tanitishi mumkin emas. Bola, asrab olingan oilada yashasa-da, nasabni hisobga olishdauning haqiqiy ota-onalari bilan aloqalarini saqlab qolishkerak. Islomda bola asrab olishda, bolaning huquqlari alohida e’tiborga olinadi. Asrab olish jarayonida bola barcha huquqlariga ega bo‘lishi kerak. Bola, asrab olingan bo‘lsa ham, o‘z ota-onasidan ajralganida, uning nasabi va mol-mulki bo‘yicha barcha huquqlari himoya qilinadi. Shuningdek, asrab olingan bola, jamiyatda teng huquqlarga ega bo‘lishi kerak, bu esa uning tarbiyasi va rivojlanishigayordam beradi. Asrab olishda ota-ona o‘z farzandiga qarash va uning tarbiyasi uchun mas’uliyatni o‘z zimmasiga oladi. Islomda, asrab oluvchi ota-ona o‘z farzandiga mehr va muhabbat ko‘rsatish, unga yaxshi ta'lim va tarbiya berish vazifasini o‘z zimmasiga oladi. Buning evaziga bola o‘z huquqlarini himoya qilinishinikutishimumkin. Zamonaviy huquqiy tizimlar ham bola asrab olishni tartibga solish bo‘yicha o‘z qonunlarini ishlab chiqgan. Hukumatlar, bola huquqlari va uning farovonligini ta’minlashni o‘z oldiga maqsad qilibqo‘yadi. Quyidagi jihatlarhuquqiy asoslarning ba’zilaridir: Zamonaviy huquqiy tizimlarda bola asrab olish tartibi aniq belgilangan. Odatda, bola asrab olish jarayonida bir nechta huquqiy va rasmiy bosqichlar mavjud. Bu jarayon, asrab olishni istagan shaxslarning shaxsiy, moddiy va psixologik jihatlarini baholashni o‘z ichiga oladi. Shuningdek, bolaningmanfaatlari himoya qilinadiva ularning biologik ota-onalarining roziligi talab qilinadi. Bola asrab oluvchi ota-ona va davlat o‘rtasidagi huquqiy majburiyatlar ham mavjud. Ota-ona bola farovonligi uchun mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishadi, shu bilan birga davlat asrab olish jarayonining to‘g‘ri va qonuniy amalga oshirilishini nazorat qiladi. Bu jarayonda bola manfaatlarini himoya qilish, shuningdek, uning huquqlarini amalga oshirishda davlatning roli judakatta. Zamonaviy huquqiy ti