MAKTABGACHA TA’LIM YOSHIDAGI BOLALAR TA’LIM-TARBIYASINING ZAMONAVIY TENDENSIYALARI

Аннотация

This article demonstrates the stages of pedagogical processes organized in preschool educational organizations. Maktabgacha yoshdagi bolalaming ma'lumot olishiga davlat belgilaydigan me'yorlar va talablar sifati ularning jamiyat ijtimoiy- madaniy ehtiyojlariga mosligi, shuningdek, ularning bolani rivojlantirishning to'laqonligi va yaxlitligini ta'minlash bilan birga maktabgacha ta'lim bolalikningo'z mohiyatini saqlashga yo'naltirilganligi bilan aniqlanadi. Ta'lim jarayonining sifati uning mazmunining, shakl va usullarining sifati, uning ishtirokchilarining o'zaro hamjihatligi bilan ta'minlanadi. Har qanday boshqa ilmiy ijtimoiy nazariya kabi maktabgacha ta'lim muassasalarida ta'lim jarayoni sifati va samaradorligini takomillashtirish nazariyasi ham turli fanlar, awalo falsafa fani tomonidan ishlab chiqilgan umumuslubiy yondashuvlardan, qoidalardan, prinsiplardan kelib chiqadi. Obyektivlik, o'zaro hamjihatlik, taraqqiyot prinsiplari maktabgacha ta'lim muassasalarida tashkiletiladigan pedagogik jarayon sifatini boshqarishning uslubiyasosi hisoblanadi Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta'lim jarayoni sifati va samaradorligini takomillashtirishning pedagogik tizimini ishlab chiqishda psixologiya va pedagogika tomonidan ifodalangan qator g'oyalar vaqoidalar prinsipial metodologik ahamiyatga egadir. Maktabgacha ta'lim tashkilotlarida ta'lim jarayoni sifati va samaradorligiga tatbiqan bu prinsip quyidagilami taqozoqiladi: - boshqarish obyektidagi miqdor va sifat o'zgarishlarini ko'rishga, bu o'zgarishlaming xarakterini (progressiv yoki regressiv) aniqlashga imkon beruvchi ta'lim sifatining tizimli monitoringini o'tkazish; - boshqariladigan obyektning real sifatdan potensial sifatga o'tishining sabablarini va vositalarini aniqlash; - boshqaruvni nafaqat boshqaruv jarayonining belgilangan doirada faoliyat ko'rsatishiga, balki uningrivojlanishiga ham yo'naltirish, buning natijasidauyangi sifat holatiga erishadi; rahbar tomonidan rivojlanish subyektiv tabiatga egaligining anglanishi va ta'lim jarayonining sifat holatiga erishishga qaratilgan jamoaning ijodiy o'zgartiruvchilik faoliyatini kengaytirish doirasidainson omilini faollashtirishga e'tiborni jalb etish . Tadqiqot yo‘nalishidagi mamlakatimizda vaxorijiy davlatlarda olib borilgan ilmiy tadqiqot ishlari, tajribalar tahlili sifatga yo‘naltirilgan maktabgacha ta’limning maqsadli funksiyalari quyidagilardan iborat ekanligini e’tirofetish imkoniniberdi. 76 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue2,March 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim jarayoni sifati va samaradorligini ta’minlashga yo‘naltirilgan prinsiplargaquyidagilar kiradi: -barcha asosiy yo‘llarbo‘yicha bolaning to‘laqonli rivojlanishinita’minlash prinsipi; -bolaning yosh va shaxsiy salohiyatini ro‘yobga chiqarish uchun maktabgacha ta’limning o‘zini-o‘ziqoplashi prinsipi; -ta’lim jarayonini amaliy tashkil etish prinsipi, u yetakchi va o‘ziga xos bolalar faoliyat turlarining o‘zaro bogliqligiga, bola rivojlanishining amaliy asoslarini predmetli boyitishni taqozoqiluvchi zaruratga asoslanadi; maktabgacha ta’limningshaxsga qaratilganlik tavsifi; -bola tomonidan ijtimoiy-madaniy tajribani ijodiy “o‘zlashtirishni” ta’minlash prinsipi, u ijodiyfaoliyatni shakllantirish vositalarini “ishga solishni” nazarda tutadi; -ularni amalga oshirish maqsadlari va vositalarining birligi prinsipi. Maktabgacha bolalikning o‘z qiymatini saqlash nuqtai nazaridan ta’lim jarayonini tashkil etishga va amalga oshirishga qaratilgan sanab o‘tilgan prinsiplarni biz sifatga yo‘naltirilgan maktabgacha ta’limningqadriyat hosil qiluvchime’yoriy asosi sifatidako‘rib chiqamiz. Ta’lim jarayoni sifati uning mazmuni, shakl va usullarining sifati, uning ishtirokchilarining o‘zaro hamjihatligi bilan ta’minlanadi. Resurs ta’minoti jarayonining sifati kadrlar, moliya- iqtisodiy, dasturiy-uslubiy, psixologik, sanitariya-gigiyenik va tibbiy sog‘lomlashtirish, ijtimoiy- pedagogik resurslar vashart-sharoitlarning sifatidan tarkib topadi. Natijalarning sifati bolalarning salomatligi holati, bolalarning shaxsiy yutuqlari, pedagoglarning shaxsiy kasbiy yutuqlari, maktabgacha ta’lim tashkilotining yutuqlari kabi elementlarni o‘zichiga oladi. Rus olimi M.V.Lazarevaning integratsiyalashgan yondashuvi misolida maktabgacha ta’limningasosiy komponentlarining o‘zaro aloqasi xususiyatlari ochibberilgan1. Integratsiyalashgan yondashuv - uning yaxlitlik darajasini oshirishga olib keluvchi, tarbiya va rivojlanishning u yoki bu maqsadlari va vazifalariga muvofiq tarzda pedagogik jarayonning ixtiyoriy komponentlaridagi o‘zaro aloqadorlik vao‘zaro munosabatlarg‘oyalarini aks ettiradi. Mak