PARODONT VA OSHQOZON-ICHAK TRAKTI PATOLOGIYASI KOMORBIDLIGI

Аннотация

Parodontdagi yalligʼlanish-distrofik jarayonlarning tarqalishi va kechishi xususiyatlari oshqozon-ichak trakti kasalliklari bilan bevosita bogʼliq. Ovqat hazm qilish tizimining turli qismlaridagi patologiyalar parodont toʼqimalari zararlanishining klinik manzarasini belgilaydi. Oʼz navbatida, ovqat hazm qilish tizimining zararlanishi parodont kasalligining kuchayishiga yoki uning zararlanishiga olib keladi. Maqolada periodont yallig'lanishli kasalliklari va oshqozon-ichak tizimi patologiyasi o'rtasidagi bog'liqlikning patogenetik mexanizmlari ko'rib chiqiladi. Oshqozon-ichak kasalliklarining periodont to'qimalarining holatiga ta'siri haqida ma'lumotlarkeltirilgan. Kalit soʼzlar: parodont toʼqimalari zararlanishi, oshqozon-ichak trakti kasalliklari, gastroduodenal soha, surunkali gastrit, oshqozon yarasi kasalligi. Dolzarbligi: Parodont kasalliklari yallig‘lanish va moddalar almashinuvi-distrofik tabiatli kasalliklar guruhini tashkil etib, ular milk to‘qimalari, bog‘lovchi apparat va alveolyar suyak o‘siqlarining yemirilishi bilan kechadi [9]. Bugungi kunda parodont to‘qimalarining yallig‘lanish kasalliklari butun dunyoda juda keng tarqalgan. Ularning kelib chiqishida parodontda patogen mikrofloraning ustunligi va mahalliy immunitetning gumoral omillari holatining buzilishi bilan ko‘plab omillarning faol o‘zaro ta’siriga asosiy vahal qiluvchiahamiyat beriladi [10]. 80 foizdan ortiq hollarda parodont kasalliklari oshqozon-ichak kasalliklari fonida kechadi. Bu, shubhasiz, parodontitning klinik ko‘rinishlari va kechishiga ta’sir ko‘rsatadi hamda ushbu toifadagi bemorlarda stomatologik davolash bilan bir qatorda somatik patologiyani aniqlash va davolashni o‘z ichiga olgan kompleks yondashuvni talab etadi [10].Bugungi kunda parodont kasalliklari stomatologiyaning eng muhim muammolaridan biri bo'lib, bu quyidagi sabablarga bog'liq. Birinchidan, JSST ma'lumotlariga ko'ra, butun dunyo aholisi orasida ushbu kasalliklar guruhining yuqori tarqalishi 98% gacha; Ukraina aholisi orasida parodont yallig’lanish patologiyasi tarqalishi yosh va mintaqaga qarab 85-95% nitashkil qiladi [4]. Oshqozon va o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi (OYAK) ko‘pincha milklar yallig‘lanishi, tish atrofi to‘qimalarining yallig‘lanishi, lunj, lab va til shilliq qavatlarining yarasimon shikastlanishlari bilan birga kuzatiladi. Ovqat hazm qilish yo‘li shilliq qavatining turg‘un NO- sintazalari tomonidan ishlab chiqariladigan azot oksidi oshqozon harakati, sekretsiyasi, qon aylanishi va hujayralarni himoya qilishga ta’sir ko‘rsatadigan keng qamrovli biologik ta’sirga ega [10]. Tish atrofi to‘qimalari kasalliklari stomatologiyaning eng muhim muammolaridan biri hisoblanadi. Buning bir necha sabablari bor. Birinchidan, bu kasalliklar butun dunyo aholisi www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 orasida keng tarqalgan bo‘lib, JSST ma’lumotlariga ko‘ra, 98 foizga yetadi. Ukraina aholisi orasida esa yosh va hududga qarab tish atrofi to‘qimalari kasalliklarining tarqalishi 85-95 foizni tashkil etadi. Ikkinchidan, tish atrofi to‘qimalari kasalliklari butun dunyoda katta yoshli aholi orasida tishlarni yo‘qotishning asosiy sababi hisoblanadi. Bu esa tish-jag‘ tizimi, keyinchalik esa ovqat hazm qilish tizimi vazifalarining buzilishiga olib keladi va natijada bemorlarning hayot sifati yomonlashadi. Yurak-qon tomir, endokrin, siydik-tanosil tizimlari va birinchi navbatda oshqozon-ichak trakti (OIT) patologiyasi parodont kasalliklari rivojlanishiga olib keladigan hamroh patologiya bo‘lishi mumkin. Qandli diabet, gipertoniya kasalligi, o‘tkir osti septik endokardit, revmatoid artrit, siydik-tosh kasalligi, oshqozon va o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi, gepatobiliar tizim kasalliklari kabi kasalliklar mutlaq qonuniyat bilan parodontning shikastlanishi bilan birga keladi [3]. Ovqat hazm qilish tizimifaoliyati buzilganda parodont patologiyasiga eng katta e’tibor qaratiladi, chunki og‘iz bo‘shlig‘i a’zolarining oshqozon-ichak traktidagi patologik jarayonlarga jalb etilishi shubha tug‘dirmaydi, bu esa embrional rivojlanish, neyrogumoral boshqaruv va og‘iz bo‘shlig‘i hamda gastroduodenal zonaning morfofunksional o‘xshashligi bilan izohlanadi [3, 7.]. Turli mualliflarning ma’lumotlariga ko‘ra, oshqozon-ichak tizimi kasalliklari bilan og‘rigan bemorlar orasida parodont to‘qimalarining patologik o‘zgarishlari 87,7-91,8% hollarda aniqlanadi. Turli mualliflarning fikriga ko'ra, oshqozon-ichak trakti kasalliklari bilan og'rigan bemorlar orasida parodont to'qimalarda patologik o'zgarishlar 87,7-91,8% hollarda aniqlanadi, shu jumladan tekshirilganlarning 76,1 foizida surunkali parodontit, parodont yallig'lanish- halokatli o'zgarishlarumumlashtirilgan vafaolroq [11]. Oshqozon-ichak kasalliklari fonida so’lak bezlari tomonidan funktsional buzilishlar rivojlanadi, emalning remineralizatsiyasi va demineralizatsiyasi tizimida siljish mavjud bo'