BOLAGA TA‘LIM BERISHNING SAMARALI USULLARI VA TEXNIKALARI

Аннотация

21-asr texnikalar asri.Zamon rivojlanib borgani sari insonlar ongi yuksak taraqqiy etib bormoqda.Hozirgi zamon yoshlari olov, bu olovni yoqish biz pedagoglar mahoratiga bogʻliq. Texnikalar rivojlanib borayotgan bu zamonda oʻquvchilarga bilim berish juda ham mrakkablashib bormoqda. Ushbu maqolada hozirgi zamon bolalariga qanday qilib samarali bilimberish uchun qoʻllaniladigan usullarva texnikalarbayon etilgan. KALIT SOʻZLAR: OTM, Psixologik travma, metod, korrupsiya, pedagog, individual, Vazirlar Mahkamasi. KIRISH. Maktablar, bogʻchalar, oʻquv muassasasalari zamonaviylashib bormoqda[1]. Ayniqsa bu oʻzgarishlarni xususiy maktablarda yaqqol koʻrishimiz mumkin. Texnikalarsiz bola ongiga ma'lumot yetkazib berishimiz juda murakkablashib bormoqda[2]. Bunga sabab ular tugʻilganidayoq texnikalarga onalar beparvoligi sababali oʻralib qolishmoqda. Bu esa bolaning xotirasini susaytirib, tajang qilib qoʻymoqda[3]. Ular oʻynayotgan oʻyinlarda ossongina erishilayotgan yutuqlariga haqiqiy hayotda ham qanday yoʻl bilan boʻlmasin barcha narsalarga osson erishini shior qilib qoʻymoqda[4]. Juda koʻp yoshlar sport sohasida muofaqqiyatga erishib OTM muossasalari talabalari boʻlishmoqda[5]. Bu esa sport sohasida korrupsiyaning aralashuviga sabab boʻlmoqda.2018-yil 421 nafar, 2019-yil 1213 nafar, 2020 -yil 2367 nafar yoshlar OTM larga oʻqishga kirishgan. Oʻtgan 3 yilda imtiyozlardan foydalanuvchilar soni 5 barbarian ortgan[6]. Qayd etilishicha OTM larga kirish uchun imtiyozlar asosida tavsiya etilgan 1921 nafar sportchi kasbiy(ijodiy) imtihon oʻtkazilgan[7]. Natijalarga koʻra ishtirokchilarning 213 nafari (11 foizi) maksimal ballning 36 foizini ham toʻplay olmagan. Yana 41 nafari ijodiy imtihon talablarini umuman bajara olmagan[8]. Gʻolib va sovrindorlarning 147 nafari turli bahonalar bilan ishtirok etmagan. Bu shunchaki koʻz boyamachilik. Chunki bu imtiyoz egalari OTM ga bilagidagi kuchi, koʻkragidagi nishoni bilan emas, choʻntagidagi puli bilan talaba boʻlishgan. Juda koʻp yoshlar puliga ishonib, yoki orqasidagi mansabdor qarindoshlariga ishonib masulyatni boʻyniga olishmayapti, oʻqishni hohlamay qolishmoqda. Bunday holatlarning kamayishi uchun biz pedagoglar sifatli ta'lim bera olishimiz kerak. Biz pedagoglar bolaga bilim bilan birgalikda tarbiya ham bera olishimiz lozim. Tarbiyani qay usulda yetkazib berish Pedagogning mahoratiga bogʻliq. Abdulla Avloniy aytganidek " tarbiya biz uchun yo hayot, yo najot, yo falokat masalasidir". Pedagog bolaga biror bir narsani oʻrgatayotganda ayniqsa tarbiya masalasida oʻquvchiga oʻzi avvalo oʻsha narsani oʻzi qilib oʻrgatishi kerak.Buni esa turli xil metodlar orqali bajarsa boʻladi. Pedagoglarning eng katta xatosi oʻquvchiga ananaviy usulda ta'lim berishidir.Bu usulda oʻquvchi faqat oʻqishi kerak, intizomli boʻlishi lozim. Agar bu talablarga javob bermasa jazolash usulidan foydalanish kerak. Bu katta xató chunki doimiy jazolangan bolada psixologik travmalar paydo boʻlishni boshlaydi. Buning oqibatida bolada darsda tinch oʻtirmaslik, doimiy ravishda bosh koʻtarish, jizzakiliklar paydo boʻla boshlaydi. Ayrim oʻquvchilarda yoshligidan travmalar boʻlganligi, yoki oila muhiti nosogʻlom boʻlganligi sabali oʻquvchi ta'lim olishni va intizmoni, boʻysinishni hohlamaydi. Bunday bolalar bilan ishlash juda qiyin va murakkab ish. Ular bilan individual ishlash lozim. Darsni tort bosqichga boʻlib oʻtish eng samarali yoʻl. Birinchi bosqich bolaga bilim berishdan avval diqqatni jamlovchi www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 mashqlar bajartirish kerak. Masalan "ruchkani ol" oʻyin metodi. Bunda oʻqtuvchi koʻz, quloq, bosh va boshqa tana a'zolarni aytadi va soʻng ruchka deydi. Bolalar ruchkani ushlab olishlari lozim. Bunda oʻquvchilar diqqati oʻqtuvchiga qaratila boahlaydi. Metodlar qoʻllayotganda bola yoshini ham inobatga olish lozim. Katta yoshdagi bolalar bilan koʻproq diqqatni jamlovchi metodlar qoʻllash eng maqbul yoʻl. Kichik sinflar bilan ishlashda ularga koʻproq oʻyin metodini qoʻllash lozim. Chunki ular juda tez zerikib qolishadi bir xil dars mashgʻulotdan. Dars oʻtish jarayonida ikkinchi bosqich oʻtilgan mavzularni takrorlab olish. Chunki "Ilmning ofati unutishdir. Uni noahil kishiga gapirish esa uni zoe qilishdir" Bilim takrorlanib turmasa oʻquvchi xotirasidan tezda oʻchib ketadi. Uchunchi bosqich mavzuni tushuntirish. Pedagog mavzuni tushuntirishda enga avvalo e'tibor qaratadigan masalasi bu oʻtiladigan mavzuni hayotga bogʻlab oʻtishdir. Bola koʻrgan narsasini eslab qoladi. Agar mavzu hayotga bog‘lanib oʻtilsa oʻquvchi oʻsha narsani koʻchada koʻrib qolsa ham oʻqtuvchi gaplarini eslaydi. Toʻrtinchi bosqich uyga vazifa berish. Uyga vazifa berayotganda oʻquvchiga koʻp vazifa berish xato. Chunki u faqat bitta fandan emas tortta yoki beshta fandan dars qilish kerak. Shunday topshiriq berishi kerakki bola uyda bu topshiriqni zerikmasdan bajarishi kerak. Bu topshiriq ijodiy