MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI TABIAT BILAN TANISHTIRISHNING MAQSAD VA VAZIFALARI

Аннотация

Maktabgacha yoshdagi bolalarni tabiat bilan tanishtirish ularning ekologik tafakkurini shakllantirish, atrof-muhitga nisbatan hurmat hissini uyg‘otish va kuzatuvchanlik qobiliyatini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada maktabgacha ta’limda tabiatshunoslikka oid bilimlarni shakllantirishning zamonaviy metodlari, interfaol usullar va innovatsion pedagogik texnologiyalar tahlil qilinadi. Shuningdek, bolalarning qiziqishini oshirishga xizmat qiluvchi amaliy mashg‘ulotlar, ekologik o‘yinlar, ekskursiyalar, tajribalar va raqamli ta’lim resurslarining o‘rni ochib beriladi. Tadqiqot natijalari maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tabiat bilan tanishtirish jarayonini yanada samarali tashkil etishga yo‘naltirilgan tavsiyalarni o‘z ichiga oladi. KALIT SO‘ZLAR: Maktabgacha ta’lim, tabiatshunoslik, ekologik tarbiya, interfaol metodlar, innovatsion pedagogika, ekologik o‘yinlar, ekskursiyalar, eksperimental metodlar, STEAM- ta’lim,bolalar rivojlanishi. KIRISH. Erta bolalik davrida tabiatga asoslangan ta’limning 6 taafzalliklari Tabiatga asoslangan erta bolalik usulibolalarga sezilarli ta’sirko‘rsatadi, jumladan: Tabiat o‘yinlarining bolalarning kognitiv rivojlanishiga ijobiy ta’siri shubhasizdir. Norvegiyalik tadqiqotga ko‘ra, bolalar bog'chasida tashqarida vaqt o‘tkazadigan bolalarning diqqatni jamlash tezligi va qisqamuddatli xotirasi yaxshilanadi (Ulset vaboshq. 2017). www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Tabiat bilan o‘zaro munosabatlar ijro etuvchi diqqat jarayonlarining energiya zaxiralarini tiklaydi. 7 yoshdan 10 yoshgacha bo‘lgan maktab o‘quvchilari ishtirokidagi ispan tadqiqotida yashil maydonlarga ta’sir qilish va kognitiv rivojlanish o‘rtasidagi bog'liqlikka oid shunga o‘xshash topilmalar aniqlandi (Dadvand va boshq. 2015).Maktabgacha yoshdagi bolalarni tabiat bilan tanishtirish ularning tafakkurini rivojlantirish, atrof-muhitga nisbatan hurmat va mehr-muhabbat uyg‘otishning muhim vositalaridan biridir. Bolalar tabiiy muhit bilan bevosita muloqot qilish orqali dunyoni anglaydilar, kuzatuvchanlik, mustaqil fikrlash va ekologik madaniyat asoslarini shakllantiradilar. Ushbu maqolada bolalarni tabiat bilan tanishtirishning asosiy maqsad va vazifalari ko‘rib chiqiladi. 1.Maktabgacha yoshdagi bolalarni tabiat bilan tanishtirishning maqsadlari  Tabiatga bo‘lgan qiziqishni rivojlantirish – bolalarda tabiat hodisalari, o‘simliklar va hayvonlarga bo‘lgan qiziqishnishakllantirish.  Kuzatuvchanlik va tafakkurni rivojlantirish – bolalarni atrof-muhitni kuzatishga, tabiatdagi o‘zgarishlarni tushunishga o‘rgatish.  Ekologik madaniyatni shakllantirish – atrof-muhitni asrash, tabiatga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lish kabi fazilatlarni tarbiyalash.  Amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirish – tabiatni o‘rganish jarayonida bolalarning tajriba va tadqiqot qilishmalakalarini rivojlantirish  Ijodiy tafakkurni rag‘batlantirish – tabiatni kuzatish va undan ilhomlanish orqali bolalarning badiiy va ilmiy qobiliyatlarini rivojlantirish. 2.Maktabgacha yoshdagi bolalarni tabiat bilan tanishtirishning vazifalari: www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 MATERIAL VA USLUBLAR. Tashqi muhitga moslashish jarayonini yengillashtirish – bolalarni turliob-havo sharoitlariga moslashishiga yordam berish.  Tarbiyaviy jarayonga innovatsion yondashuvlarni joriy etish – interfaol usullar, o‘yin texnologiyalari va amaliy mashg‘ulotlardan foydalanish.  Tajribalar va ekskursiyalar tashkil qilish – tabiatga chiqish, kuzatuvlar olib borish va amaliy tadqiqotlarqilish orqali bilimlarni mustahkamlash.  Atrof-muhitni muhofaza qilish ko‘nikmalarini shakllantirish – bolalarda chiqindilarni saralash, suv vaenergiyadan tejamli foydalanish kabi tushunchalarni rivojlantirish.  Oilaviy ishtirokni oshirish – ota-onalar bilan hamkorlikda ekologik tadbirlar va mashg‘ulotlar tashkilqilish. Maktabgacha yoshdagi bolalarni tabiat bilan tanishtirishning uchta usuli mavjud: vizual, amaliy va og‘zaki. 1. Vizual usullarga quyidagilar kiradi: kuzatish, illyustrativ material, texnik vositalar yoki ano‘quv ekrani.Kuzatish - ob'ektlar va hodisalarni maqsadli, tizimli idrok etishatrofdagi dunyo. Bu murakkab kognitiv faoliyat bo‘lib, u idrok etish, fikrlash va o‘z ichiga oladinutq, doimiy e'tibor talab qiladi. Kognitiv vazifalarga qarab, o‘qituvchi turli xil foydalanadikuzatish turlari. Bolalarni o‘simliklar va hayvonlar bilan tanishtirishda kuzatish tashkil etiladi;ob-havo, kattalarning tabiatdagi ishi, ular darslarda va ekskursiyalarda, sayrlarda amalga oshiriladiva tabiat burchagida. 2. Amaliy usullar-Didaktik o‘yinlar - didaktik o‘yinlarda bolalar o‘zlarining mavjudlarini aniqlaydilar, mustahkamlaydilar, kengaytiradilartabiat ob'ektlari va hodisalari, o‘simliklar va hayvonlar haqidagi tasavvurla