ONA TILI TA’LIMI JARAYONIDA IJODIY MATNLARDAN FOYDALANISHNING PSIXO-PEDAGOGIK ASOSLARI

Аннотация

This article is devoted to the study of the psycho-pedagogical foundations of the use of creative texts in the process of native language education. Creative texts are important in developing students' thinking, imagination and free language expression. This work shows the impact of working with creative texts on the educational process, as well as their contribution to the emotional and intellectual development of students through psychological and pedagogical theories. Through texts, the individual characteristics of students and the processes of self- awareness in the social environment are deeply analyzed. The article recommends the necessary psycho-pedagogical approaches for the effective use of creative texts in education. It also provides examples of how creative approaches in native language education have a positive impact on the personal development of students. Keywords: Mother tongue education, psycho-pedagogical, text, immanent approach, creative development. 4 68 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ПСИХОЛОГО-ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ТВОРЧЕСКИХ ТЕКСТОВ В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ РОДНОМУ ЯЗЫКУ Аннотация. Статья посвящена исследованию психолого-педагогических основ использования творческих текстов в процессе обучения родному языку. Творческое письмо важно для развития мышления, воображения и языковых навыков учащихся. В данной работе показано влияние работы с творческими текстами на образовательный процесс, а также ее вклад в эмоциональное и интеллектуальное развитие учащихся с помощью психолого-педагогических теорий. В текстах глубоко анализируются индивидуальные особенности учащихся и процессы самосознания в социальной среде. В статье рекомендуются необходимые психолого-педагогические подходы для эффективного использования творческих текстов в образовании. В нем также приводятся примеры того, как творческие подходы к обучению родному языку могут положительно влиять на личностное развитие учащихся. Ключевые слова: родное образование, психолого-педагогический, текст, имманентный подход, творческое развитие. Zamonaviy ta’limni tashkil etishga qo‘yilayotgan yuqori talablar ta’lim oluvchilar ijodiy jarayonlarini shakllantirish muammosini hal etishda yangi, samarador psixologik-pedagogik yondashuvlarni aniqlashtirishni taqozo etmoqda. Rivojlangan davlatlarda ta’lim oluvchilarining intellektual, kreativ rivojlanishiga alohida e’tibor qaratilmoqda. shu sababli turli predmetlar negizida samarali vositalar yordamida mazkur muammoni hal etishga e’tibor qaratilmoqda. Bu borada ona tili ta’limi muhim bo‘lib, fan mazmuni doirasida ijodiy matnlardan foydalanish maqsadga muvofiq. “Matn” tushunchasining ikkita asosiy talqini mavjud: immanent (kengaytirilgan, falsafiy qarashlarga yoʻgʻrilgan) va reprezentativ (asosan, xususiy munosabat aks etgan). Immanent yondashuv matnda voqelikka xolis munosabat bildirib, uning ichki tuzilishini uchinchi shaxs tomonidan yoritishga eʼtibor qaratishni nazarda tutadi. Reprezentativ yondoshuv esa, matnni tashqi voqelik haqidagi maʼlumotni taqdim etishning maxsus shakli sifatida koʻrib chiqishni anglatadi. „Мatn“ atamasi keng doirada, jumladan, ogʻzaki nutq namunalarida ham qoʻllanadi. Matnni idrok etish matn lingvistikasi va psixolingvistika doirasida oʻrganiladi. R. Galperin matn xususiyatlari haqida toʻxtalib oʻtar ekan, unga quyidagicha taʼrif beradi: 4 69 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ “Matn bu yozma hujjat shaklida ob’ektivlashtirilgan, turli xil leksik, grammatik va mantiqiy bogʻlanishlar bilan birlashtirilgan bir qator bayonotlardan tashkil topgan, axloqiy xarakter, pragmatik munosabat va shunga mos ravishda adabiy qayta ishlangan maʼlum bir xususiyatga ega boʻlgan yozma xabardir” Ona tili ta’limida ijodiy matnlar orqali ta’lim oluvchi qobiliyatini rivojlantirishda pedagog shaxsi ijodiy masalalarni ifodalash va sinflarga ajratish murakkab muammolardan hisoblanadi. Uni loyihalashtirish uchun qator nostandart masalalar ifodalangan psixologik-pedagogik adabiyotlar taxlil qilindi. [2]. Yuqoridagilarga asoslanib, quyidagi nostandart (holatli) masalalar sinfini qayd etish mumkin: Psixologik samaradorligiga nisbatan: ta’limiy natijasiga (ilmiy bilimlar tizimini shakllantirishga); rivojlantiruvchi samaradorligiga (bilish qobiliyatlarini rivojlantirish: kuzatuvchanlik, xotirasi, tafakkuri, tasavvuri va boshqalarga) ko‘ra; tarbiyaviy ta’siriga (estetik, jismoniy, vatanparvarligi, mehnat tarbiyasiga)ko‘ra. Funksional mahsulotiga nisbatan: gnostik (pedagogik holatni tadqiq etish va baholash, obyekt yoki subyektning pedagogik faoliyati, ta’lim-tarbiyadagi material, vosita va pedagogik ta’sir ko‘rsatish metodlari); konstruktiv-loyihalashtirish (pedagogik tizimlardagi alohida bloklarni konstruktiv-loyihalashtirish: yillik, choraklik, tematik, mashg‘ulotlar rejalari); tashkiliy (o‘z faoliyat