MAKTAB O’QIVSHILARIGA AQLOQIY TA’RBIYA BERISHNING AYRIM MUAMMALARI

Аннотация

The scientific article discusses the importance and ways of providing intellectual education to schoolchildren, the role of school lessons in providing intellectual education, the importance of science circles, and the role of various activities carried out by teachers. Keywords: Schoolchildren, intellectual education, national education, independence, human qualities, culture, spirituality, independent thinking, physical health, НЕКОТОРЫЕ ПРОБЛЕМЫ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОГО ВОСПИТАНИЯ ШКОЛЬНИКОВ Аннотация. В научной статье рассматриваются вопросы значимости и методов обеспечения интеллектуального образования школьников, роль школьных уроков в обеспечении интеллектуального образования, значение научных кружков, а также роль различных мероприятий, проводимых учителями. Ключевые слова: Школьники, интеллектуальное воспитание, национальное воспитание, независимость, человеческие добродетели, культура, духовность, самостоятельное мышление, физическое здоровье. Axloq-xulq va atvor so'zlari arabcha bo'lib, ular o'zbek tilida ha’m o‘z ma’nosida ishlatiladi. Axloq ijtimoiy ong shakllaridan biri bo’lib, ijtimoiy qoida bo‘lib, bu ta’rtib-qoida ijtimoiy hayotning istisnosiz ha’mma sohalarida kishilaming xatti-ha’rakatlarini ta’rtibga solish funksiyasini bajaradi. 3 98 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Axloq-ijtimoiy ong shakllaridan biri hisoblanib, ha’r bir kishining jamiyat va oiladagi yurish-turishi, ta’rtib qoidalarining yig'indisi sifatida ga’vdalanadi. Demak, jamiyatga, oilaga, mehnatga bo'lgan munosabatlarda axioq namoyon bo'ladi. Olimlar axloq haqida turlicha fikr bildirsalarda, ulaming barchasi insonni mukammallikka erishtirishga xizmat qiluvchi mezonlardan tashkil topganligini guvohi bo‘lamiz. «Axloq insonlarni yaxshilikka chaqirguvchi, yomonlikdan qa’ytarguvchi bir ilmdir. Yaxshi xuliqlarning ya’xshiligini, yomon xuliqlarning yomonligini dalil va misollar ila bayon qiladurgan kitobni axloq deyilur. Agar nafs tarbiyat topib, ya’xshi ishlami qilurga odat qilsa, yaxshilikka tavsif bo‘lib, «yaxshi xulqlar», agar ta’rtibsiz o‘sib, yomon ishlar qiladurg‘on bo‘lib ketsa, yomonlikka tavsif bo‘lib, «yomon xulqlar» deb atalur». «Axloq ta’rbiyasi insonni axloqiy barkamollikka yetkazish va uning basha’riyat jamiyatiga foydali inson qilib tarbiyalashdan ibo- ratdir... Bolalar suvga o‘xshaydilar. Suv qa’ysi rangdagi idishda bo‘lsa, o‘sha ra’ngda tovlangani kabi, bolalar ha’m qanday muhitda bo‘l- salar o‘sha muhitning shunday odat va axloqini qabul qiladilar. Axloqiy ta’rbiyaning eng buyuk sha’rti shundan iboratki, bolalar ko‘proq yaxshi va yomon axloqni o‘z uylaridan, ko‘chadagi o‘rtoqlaridan, maktabdagi o‘quvchilardan qabul qiladilar». Demak, axloq butun insoniyatga hos bo‘lgan tushunchadir. Uning mohiyati shaxs xatti- ha’rakatlari, turmush ta’rzi, ijtimoiy munosabatlar mazmunini ifodalaydi. Axloqiy tarbiya mazmuni asosan quyidagilarda o‘z ifbdasini topadi:  Jamiyatga, Vatanga muhabbat va sadoqatni tarbiyalash. Bu xildagi munosabatlar shaxsning vatanparvarhgi, fuqaro yetukligi, baynalminallik kabi fazilatlarda aks etadi, uning maqsadlarida vatan boyliklarini ko‘paytirish, mustahkamlash va himoya qilishga qaratilgan a’ma’liy ishlarida namoyon bo‘ladi.  Mehnatga axloqiy munosabatni tarbiyalash. Bu axloqiy munosabat shaxsning mehnat jarayonida namoyon bo‘ladigan yuksak ongida, mehnatning hayotdagi ro’lini anglashida, xususiy va jamoa mehnatiga tayyorlik, mehnatsevarlikda ifodalandi.  Atrofdagi kishilarga axloqiy munosabat. Shaxsning jamoat- chilik, ko‘pchilik manfaatini o‘z shaxsiy manfaatidan ustun qo‘y- ishidir. Shaxsning o‘ziga, o‘z xulqiga axloqiy munosabatni ta’rbiyala’shi bu o'quvchini ongli imtizom ruhida tarbiyalashdan iboratdir. Maktabda o'quvchilarga axloqiy tarbiya berishda xilma-xil usullar qo'llaniladi: - dars, ta’lirn jarayonida axloqiy ta’rbiyani qo'shib olib borish; 3 99 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ - ahil, inoq uyushtirilgan intizomli jamoa orqali axloqiy tarbiya berish; - to‘g‘ri rejalashtirilgan tarbiyaviy tadbirlami tashkil etish orqali; - maktabda ijobiy emotsional sha’roit ya’ratish orqali. Ma’sa’lan, Mustaqillik ku’ni, Na’vro‘z bayrami; - ba’rcha o‘quvchilarning maktabdagi umumiy va yagona ta’rtib qoidaga rioya qildirish orqali; - o’quvchilar bilan tu’rli tushuntirish, uqtirish, suhbat, munozara, rag'batlan- tirish, jazolash usullaridan foydalanish orqali; - ma’ktabda tarbiyaviy soatlar, «Odobnoma», «Ma’naviyat asoslari» darslari saviyasini oshirish orqali; - ma’ktabda ilg'orlari, ilm-fan xodimlari, mehnat faxriylari, bilan uchrashuvlar uyushtirish orqali; - maktabda tu’rli kechalar, olimpiada, festival, musobaqalar o'tkazish, turli axloqiy-ma’rifiy teleradio eshittirishlaridan foydalanish; - dars va tarbiyaviy ta’dbirlar jarayonida milliy qadriyat va an’analarimiz aks etgan asarlami o‘qib-o‘rganish orqali.Ins