XALQARO MUNOSABATLARDA – O’ZBEKISTON VA XITOY

Аннотация

This article discusses the historical roots and current relations between Uzbekistan and China, emphasizing the role of economic relations in these ties. Today, China plays a crucial role in Uzbekistan's foreign policy. The establishment of relations and the agreements and partnerships formed with China significantly contribute not only to Uzbekistan’s economy but also to its political and social spheres. The cooperation with China has led to job creation, economic growth, major investments, social and cultural development, and opportunities for young professionals and students, including visa-free entry for education. These aspects, along with the friendly relations between the two nations, are explored in this article. Keywords: economic sectors, political sectors, international agreements, transit, visa, international cooperation, sovereignty, international law, Great Silk Road, transport connections. O’zbekiston va Xitoy qadim davrlardan beri birgalikda siyosiy-iqtisodiy faoliyatlarni amalga oshirib kelmoqda. Har ikki xalq uzoq o’tmishga borib taqaladigan boy tarixiy merosga ega. Buyuk Ipak yo’li savdo yo’llari ushbu ikki xalqning rivojlanishiga va xalqaro munosabatlarda o’rin tutishiga sabab bo’lgan. Undan oldingi davrlarda ham Xitoy va O’zbekiston o’rtasida elchilik aloqalari mavjud bo’lgan. Jumladan, O’zbekistondan yirik ajdodlarimiz Umar ibn Kamoliddin Buxoriy, Maxmud Xorazmiy kabi olimlarimiz Xitoyga borib faoliyat yurutishgan. Tib ilmining Xitoyga tarqalishi ham o’z davrining yirik qadamlaridan bo’lgan. Xitoy va O’zbekiston o’rtasidagi siyosiy-diplomatik aloqalarni biz Turkiston Xoqonligi, Qoraxoniylar hukmronligi, Temuriylar davlati, Buxoro amrligi va Chin imperiyasi aloqalarida ham uchratganmiz. Ma’lumki, bu aloqalar hali ham ikki davlat orasida saqlanib kelinmoqda. Bugungi kundagi siyosiy-iqtisodiy, madaniy- ijtimoiy aloqalar mamlakatimiz rivojiga ulkan hissa qo’shmoqda. So’nggi yillarda O’zbekiston va Xitoy aloqalari sezilarli darajada ortmoqda, binobarin, oliy darajadagi muzokaralardan so’ng ikki tomonlama hujjatlarni imzolash marosimi, qo’shma bayonat imzolanishi va shu kabi o’zaro manfaatli hamkorliklar bo’lib o’tdi. Hozirda Xitoy O’zbekiston tashqi siyosatida muhim o’rin tutadi. U mamlakatimizning strategik sheriklaridan biri va eng asosiy savdo iqtisodiy hamkori hisoblanadi. Savdo- iqtisodiy sohada dinamik o’sish barcha jabhalarda namoyon bo’layotganini ko’rmoqdamiz. 3 75 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Jumladan, 2024-yilning iyun oyidan O’zbekiston, Qirg’iziston va Xitoy hukumatlari temiryo’l loyihasi hamkorligi to’g’risidagi uch tomonlama bitimni imzoladi. 27-dekabrdan qurilishi ko’zda tutilgan ushbu loyiha 2035-yilga kelib tarmoqdagi o’rtacha yillik tashish hajmi 5million tonnani tashkil etadi. Bu strategik ko’prik orqali davlatlararo iqtisodiy aloqalar mustahkamlanadi. Shuningdek, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 27.01.2025- yilgi qaroriga muvofiq, 2030-yilgacha belgilangan transport – logistika tizimini rivojlantiruvchi ustuvor yo’nalishlar: 1. Xalqaro va mintaqaviy hamkorlikni yanada rivojlantirish 2. Tashqi bozorlarga yuklarni yetkazib berish muddatini qisqartirish 3. Moslashuvchan tarif siyosatini qo’llash va Bojxona tartib-tamoyilllarini soddalashtirish yo’li bilan qo’shimcha tranzit yuki oqimlarini jalb etish va shu kabi ko’plab rejalar ko’zda tutilgan. Shunga ko’ra, qurilishi kutilayotgan loyiha “asr qurilishi” yuqorida keltirilgan qarorni amalga oshirishda keng ko’lamli imkoniyatlar yaratib beradi. Oxirigi yillarda nafaqat davlatlar, hukumatlar darajasida, balki hududlararo hamorlik aoqalari ham rivojlanib bormoqda. Bo’lib o’tayotgan uchrashuvlarda hamkorlikni davom ettirish va yanada kengaytirish ikki tomonlama ham manfaatli ekanligi qayd etilmoqda. Yetakchilar huzurida quyidagilar imzolandi: – O‘zbekiston Respublikasi Hukumati va Xitoy Xalq Respublikasi Hukumati o‘rtasida atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi hamkorlik to‘g‘risida bitim; – O‘zbekiston Respublikasi Hukumati va Xitoy Xalq Respublikasi Hukumati o‘rtasida texnik-iqtisodiy hamkorlik to‘g‘risida bitim; – O‘zbekiston Respublikasi Hukumati va Xitoy Xalq Respublikasi Hukumati o‘rtasida inson resurslarini rivojlantirish bo‘yicha hamkorlik to‘g‘risida bitim; – O‘zbekiston Respublikasi Hukumati va Xitoy Xalq Respublikasi Hukumati o‘rtasida davlat ilmiy-tadqiqot muassasalari hamkorligi to‘g‘risida bitim; – O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi va Xitoy Xalq Respublikasi Ta’lim vazirligi o‘rtasida xitoy tilini o‘qitish sohasidagi hamkorlik to‘g‘risida bitim; – O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi va Xitoy Xalq Respublikasi Bojxona bosh boshqarmasi o‘rtasida O‘zbekistondan Xitoyga no‘xat eksport qilishda fitosanitar talablar va nazorat to‘g‘risida bayonnoma; 3 76 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / U