XVIII ASR BOSHLARIDA BUXORO XONLIGI HUDUDIGA KO’CHMANCHI QABILALARNING HUJUMLARI VA HUKUMRON QATLAMNING ULARGA QARSHI HARAKATLARIGA UMUMIY TAVSIF.

Аннотация

This article analyzes the military campaigns of the Dzungar Khanate against the Bukhara Khanate at the beginning of the 18th century, diplomatic relations and their impact on the region. It is shown that during the reign of Ubaydulla Khan and Abulfayz Khan, the Dzungar invasions increased, and the political and military situation of the Bukhara Khanate weakened significantly. It also analyzes the alliances formed by Kazakhs, Karakalpaks, Kyrgyz and other peoples against the Dzungars. As a result of the strengthening of the Dzungar influence in Bukhara, their interference in the local governance system and the economic and social consequences of this situation are highlighted. Keywords: Dzungar Khanate, Bukhara Khanate, Ubaydulla Khan, Abulfayz Khan, Samarkand, Kazakhs, Karakalpaks, Kalmyks, 18th century, military campaigns, diplomatic relations, Peter I, Florio Benevini, political conflicts, economic consequences, international relations. 791 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3 ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА НАПАДЕНИЙ КОЧЕВЫХ ПЛЕМЕН НА ТЕРРИТОРИЮ БУХАРСКОГО ХАНСТВА В НАЧАЛЕ XVIII ВЕКА И ДЕЙСТВИЙ ПРАВЯЩЕГО КЛАССА ПРОТИВ НИХ. Аннотация. В статье анализируются военные походы Джунгарского ханства против Бухарского ханства в начале XVIII века, дипломатические отношения и их влияние на регион. Показано, что в период правления Убайдулла-хана и Абулфайз-хана усилились джунгарские нашествия, а политическое и военное положение Бухарского ханства значительно ослабло. Будут также проанализированы союзы, созданные казахами, каракалпаками, киргизами и другими народами против джунгар. Усиление влияния джунгар в Бухаре привело к их вмешательству в систему местного управления и экономическим и социальным последствиям этой ситуации. Ключевые слова: Джунгарское ханство, Бухарское ханство, Убайдулла-хан, Абулфайз-хан, Самарканд, казахи, каракалпаки, калмыки, XVIII век, военные походы, дипломатические отношения, Петр I, Флорио Беневини, политические конфликты, экономические последствия, международные отношения. XVIII asr boshlarida Jung‘or xonligi yangidan istilochilik yurishlarini boshlab yuborilgan bo‘lib, bevosita Buxoro xonligi hududiga ham bosqinlar uyushtirila boshlangan. tarixiy adabiyotlardagi ma’lumotlarda 1706 yilda Buxoro xoni Ubaydullaxon (1675/1702-1711 yy) Balxga isyonchi amirlarni jazolash uchun yurish qilayotgan vaqtida jung‘orlar hujumini bartaraf qilish uchun Samarqand shahriga borganligi qayd etilgan130 . Jung‘orlarning hujumlari avj olishi ortidan ularga qarshi ittifoq tuzish maqsadida diplomatik munosabatlar amalga oshirilgan. Misol tariqasida Xo‘jabergan jirav (qozoqcha Qojabergen-jыrau, 1663-1763 yy) faoliyatini keltirib o‘tish mumkin. Xo‘jabergan jirav mohir sarkarda, talantli musiqachi bo‘libgina qolmay, elchilik faoliyatida ham muvoffaqiyatlarga erishgan. Qozoqlar qoraqalpoqlar, qirg‘izlar va Buxoro xonligi bilan umumiy dushmanga qarshi ittifoq tuzganlar. Ushbu ittifoqni yana kengaytirish maqsadida Xo‘jabergan jirav Baykalbo‘yi qabilalari, Saxa (Yoqutlar), Xas (Xakaslar) huzuriga ham borgan131 . Tuzilgan ittifoq hukumron tabaqalarning o‘z manfaatini ko‘zlaganligi sababli o‘z oldiga qo‘ygan maqsadga erisha olmagan. XVIII asr boshlaridan boshlab Buxoro xonligida jung‘orlarning hujumlari kuchayib borgan. Ubaydullaxon hukumronligi davrida Samarqand shahrini qalmoqlardan mudofa qilishga 1709 yilda ikkinchi bora kelishga majbur bo‘lganligi tarixiy adabiyotlarda keltirib o‘tilganligini ko‘rishimiz mumkin132. yuqorida keltirib o‘tilganidek, tuzilgan ittifoq еtarli darajada mustahkam bo‘lmagan. Shu sababli jung‘orlarning Samarqandgacha bosqin qilib kelishi sodir bo‘lgan. Hatto, 792 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3 Buxoro xonligining muhim davlat mansablarida ham Jung‘oriyadan kelgan shaxslarni egallaganligini ko‘rish mumkin. Bu holat Ubaydullaxondan keyin taxtga o‘tirgan Abulfayzxon hukumronligi (1711-1747 yy) davrida yaqqol ko‘zga tashlangan. Hatto, ma’lum bir muddat Buxoro xonligi davlat ishlari qushbegi lavozimini egallagan Jaushan qalmoq qo‘lida to‘plangan133. A.Saidov ma’lumotlarida, Jaushan qalmoq amalda mamlakat hukumdoriga aylanib qolganligi bilan bog‘liq fikr-mulohazalar keltirilgan134 . Amirlikning eng yuqori lavozimini qalmoqlar tomonidan qo‘lga kiritilishi Buxoro xonligida ularning ta’sir doirasi qay darajada yuqori ekanligini ko‘rsatib beradi. Abulfayzxon hukumronligi davrida Buxoroga Rossiya imperatori Pyotr I ning elchisi sifatida kelgan Florio Benevini (1721-1725 yy) yozib qoldirgan ma’lumotlar ham yuqoridagi fikr-mulohazalarni tasdiqlaydi. F.Benivini esdaliklarida, Buxoro xonligida qalmoqlar ta’siri katta bo‘lib, xonning shaxsiy qo‘riqchilarining asosiy qismi ya’ni, 350 tasi qalmoqlardan, 150 tasi xonazot (qul qilingan rus asirlari)dan ekanligi yozib qoldirilgan135 . Mahalliy qabila vakillarining xon himoyasida qatnashmasligi, Buxoro xonligida urug‘-qabilalarning o‘zaro ziddiyatlari avj olgani va saroyda qalmoqlarning ta’siri oshgan degan xulosaga olib kelad