PYTHON DASTURLASH TILIDA FAYLLAR BILAN ISHLASH

Аннотация

Ushbu maqolada Python dasturlash tilida fayllar bilan ishlash, fayllarning turlari, ularni yaratish va saqlash, matnli fayllar va ular ustida ishlash atroflicha yoritib o‘tilgan, hamda python dasturlash tilida fayllar bilan ishlashning afzalliklari va kamchiliklari, matn va binar fayllar haqida fikr yuritilgan. Kalit so‘zlar: Python dasturlash tili, fayllar, txt, open (), read (), ochish, o‘qish, yopish, afzalliklari, kamchiliklari, ikkilik fayl. Fayllar har qanday dasturiy ta’minotning ajralmas qismi hisoblanadi. Ular ma’lumotlarni saqlash va almashish uchun ishlatiladi. Python dasturlash tilida fayllar bilan ishlash juda oddiy va qulay usullar bilan amalga oshiriladi. Hozirgacha biz asosan bitta fayl ichida ishladik, ya’ni bizning barcha kodimiz bitta .py faylida saqlangan va o‘sha fayldan ishlaydi. Python dasturlash tili fayllar bilan ishlash uchun juda qulay vositalardan biridir. U bizga fayllarni ochish, o‘qish, yozish va yopish imkoniyatini beradi. Shuningdek, Python fayllar bilan ishlashda sizga turli xil xususiyatlar, qulayliklar va imkoniyatlarni taklif etadi. Pythonda turli xil fayl turlari bilan ishlash imkoniyati mavjud bo‘lib, shartli ravishda ularni ikki turga bo‘lish mumkin: matn va binar fayllar. Matn fayllari, masalan, kengaytmasi cvs, txt, html, umuman, matn shaklida ma’lumot saqlaydigan barcha fayllarlarni o‘z ichiga oladi. Binar fayllar tasvirlar, audio va video fayllar va boshqalardan iborat. Fayl turiga qarab u bilan ishlash biroz farq qilishi mumkin. Python dasturlash tili tarkibida fayllarga murojat qilish uchun fayl nomiga to‘g‘ridan to‘g‘ri murojat qilib bo‘lmaydi, fayllarga murojat qilish uchun fayllarni dastur bilan bog‘lash uchun alohida o‘zgaruvchi qabul qilinadi. Fayllarni faollashtirish.Python dasturlash tilida fayllar bilan ishlashda .txt kengaytmali fayllardan foydalanish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Dastur tarkibida fayllarga 29 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference murojat qilish uchun albatta oldin .txt kengaytmali faylni yaratib alohida joyga saqlab quyish kerak bo‘ladi. Dasturlash tilida ishlatiladigan fayllar nomi ikki turda bo‘ladi. 1) Fizik nomi; 2) Mantiqiy nomi. Faylning fizik nomi kompyuterda .txt kengaytmali nom bilan saqlangan nomi hisoblanadi. Faylning mantiqiy nomi esa dastur tarkibida faylning fizik nomi bilan bog‘lashga xizmat qiladigan nomi hisoblanadi.Python dasturlash tilida faylni ochish uchun “open ()” funksiyasi ishlatiladi. Bu funksiya fayl nomi va ochish rejimini qabul qiladi. Python fayllarni turli xil rejimlarda ochishi mumkin: faqat o‘qish uchun, yozish uchun, qo‘shish uchun, binary rejimda, va hokazo. Quyida fayllarni ochishning usullari ko‘ramiz: a) “r”- O‘qish - Standart qiymat. Faylni o‘qish uchun ochadi, agar fayl mavjud bo‘lmasa, xatolik beradi. b) “a”- Qo‘shish - faylni qo‘shish uchun ochadi, agar u mavjud bo‘lmasa, uni yaratadi. c) “w”- Write - faylni yozish uchun ochadi, agar u mavjud bo‘lmasa, uni yaratadi. d) “x”- Yaratish - Belgilangan faylni yaratadi, agar fayl mavjud bo‘lsa, xatoni qaytaradi. Fayl ochish quyidagicha bo‘ladi. Agar bizda qandaydir .txt fayl bo‘lsa, uni o‘qish rejimida ochish bunday qilamiz: f=open (“fayl_nomi.txt”). Eslatma uchun aytish kerakki, fayl nomini yozib unga murojaat qilmoqchi bo‘lganimizda fayl papkada joylashgan bo‘lsa, manzilini to‘liq ko‘rsatishimiz maqsadga muvofiq. f=open(“D:\fayillarim\fayl_nomi.txt”). Hozir biz faylni ochib o‘qish uchun ochib ko‘ramiz. Avval .txt kengaytmali biror faylga 4 – 5 qatorli matn kiritamiz, uni python faylimiz joylashgan papkaga bitr nom bilan saqlaymiz. Uni open () funksiyasi bilan ochamiz va read () funksiyasi bilan o‘qiymiz: f=open(“fayl_nomi.txt”,”r”) print(f.read()) Agar fayldan ma’lum bir qismni o‘qish kerak bo‘lsa, read () funksiyasi fayldagi butun matnni o‘qiydi. Ammo bizga uning faqatgina ma’lum bir qismi kerak bo‘lsa, uni belgilab ko‘rsatishimiz kerak. Quyidagi misolimizdagi kod matnning dastlabki 10 ta harf yoki belgisini ekranga chiqaradi: 30 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference f=open(:fayl_nomi.txt”,”r”) print(f.read(10)). Python dasturlash tilida fayl elementlarini teskari tartibda o‘qish imkoniyati mavjud, bu imkoniyatni reversed () funksiyasi amalga oshiradi. Python dasturlash tilida ma’lumotlarni ikki turda yozish mumkin. Python dasturlash tilida birinchi tur bo‘yicha faylga ma’lumot yozish uchun =open(‘fayl fizik nomi’, ‘w’), ikkinchi tur bo‘yicha faylga ma’lumot yozish uchun =open(‘fayl fizik nomi’, ‘a’) buyruqlari oldin yozilishi shart undan so‘ng uning tarkibiga ma’lumot yozish mumkin. Python dasturlash tilida faylga ma’lumot yozishning umumiy ko‘rinishi quyidagicha bo‘ladi: .write(o‘zgaruvchi) Fayl tarkibiga ma’lumot yozilganda uning oldingi ma’lumotlari o‘chirilib, yangi ma’lumotlar yoziladi yoki fayl oxiridan yoziladi. Hozir biz faylni ochib o‘qish uchun faylni ochib ko‘ramiz. Avval .txt kengaytmali biror faylga 4-5 qatorli papka kiritamiz. Uni python faylimiz joylashgan