Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
O‘YINLAR ORQALI BOLALARNING AQLIY QOBILIYATLARINI RIVOJLANTIRISH
Maxmudova Oygul Toxirjonovna · Axatjonova Sevinch Muhammadali qizi
Академические исследования в современной науке · 2026
Аннотация
В данной статье анализируется значение художественной литературы в развитии речи детей дошкольного возраста. Через сказки, стихи, рассказы автор объясняет значение культуры речи детей, а также эмоционального восприятия, воображения и творческого мышления, а также расширения словарного запаса, правильного произношения слов, формирования навыков связного и 107 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference логичного выражения мыслей. В статье со всех сторон анализируется роль и значение художественной литературы в развитии речи дошкольников, а также даются практические рекомендации по повышению личностного развития и социальной гибкости детей. Также подчеркивается необходимость использования родителями и воспитателями эффективных методических приемов из художественной литературы дома и в организациях дошкольного образования, а также важность активизации речевой деятельности посредством инсценировок. Ключевые слова: игра, интеллектуальное развитие, психология детей, логическое мышление, творческое воображение, память, стратегические игры, снижение стресса, образовательные игры, когнитивное развитие. Bolalarning intellektual rivojlanishi ta’lim jarayonida muhim omillardan biridir. Zamonaviy pedagogika va psixologiya sohalarida bolalarning o‘yin orqali o‘rganishi ularning aqliy va ijtimoiy qobiliyatlarini shakllantirishda samarali usul ekanligi isbotlangan. Jean Piaget bolalarning bilish jarayonlari o‘yin orqali rivojlanishini ta’kidlagan bo‘lsa, Lev Vygotsky ijtimoiy muloqot va o‘yinlarning ta’limdagi o‘rniga urg‘u beradi. O‘yinlar bolalarning atrof-muhitni o‘rganish, yangi bilimlarni o‘zlashtirish va mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradi. Tadqiqotlarga ko‘ra, o‘yinlar bolalarning nafaqat intellektual, balki ijtimoiy va hissiy rivojlanishiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, ta’lim jarayonida o‘yinlardan samarali foydalanish muhim hisoblanadi. Jean Piaget bolalarning tafakkur rivojlanishini to‘rt bosqichga ajratadi: 1) Sensomotor bosqich (0–2 yosh) – bola sezgilari va harakatlari orqali o‘rganadi. 2) Preoperatsional bosqich (2–7 yosh) – bola ramziy o‘ylash va tasavvur qilishni o‘rganadi. 3) Konkret operatsiyalar bosqichi (7–11 yosh) – mantiqiy fikrlash shakllanadi. 4) Formal operatsiyalar bosqichi (11 yoshdan katta) – abstrakt tafakkur rivojlanadi. Lev Vygotsky esa bolalarning bilim olish jarayonida ijtimoiy muloqot va rolli o‘yinlarning katta o‘rni borligini ta’kidlaydi. Unga ko‘ra, bolalar o‘yin orqali kattalarning tajribalarini o‘zlashtiradi va mustaqil fikrlashga o‘rganadi.Howard Gardner esa bolalar turli intellektual yo‘nalishlarga ega ekanini va har xil o‘yinlar ularning qobiliyatlarini o‘stirishini ta’kidlaydi. Masalan, musiqiy o‘yinlar eshitish qobiliyatini, mantiqiy o‘yinlar esa matematik tafakkurni rivojlantiradi. Shaxmat va dama – tahliliy tafakkurni rivojlantiradi. - Sudoku, krossvord va jumboqlar – mantiqiy fikrlashni mustahkamlaydi. - Matematik viktorinalar va hisob-kitob o‘yinlari – matematik bilimlarni mustahkamlashga yordam beradi. 108 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Lego va mozaikalar – muhandislik tafakkurini rivojlantiradi. - Rassomchilik va hunarmandchilik o‘yinlari – tasavvur va san’atga bo‘lgan qiziqishni oshiradi. - Drama va rolli o‘yinlar – hissiy intellektni oshirishga xizmat qiladi. Jamoaviy o‘yinlar – "Sherik top", "Jamoa bilan muammo hal qilish". - Emotsional intellektni oshirish uchun o‘yinlar – "Men qanday his qilyapman?" o‘yini. Bolalarning aqliy rivojlanishida o‘yinlar katta ahamiyatga ega. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘yinlar mantiqiy fikrlash, ijodiy tafakkur, xotira va muloqot qobiliyatlarini rivojlantirish bilan birga, bolalarning stressni kamaytirishiga va o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirishga ham yordam beradi. Shu sababli, ota-onalar va pedagoglar bolalar uchun o‘yinlar tanlashda ongli yondashishlari lozim. Foydalangan adabiyotlar: 1. Piaget, J. (1952). The Origins of Intelligence in Children. Norton. 2. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press. 3. Gardner, H. (1983). Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. Basic Books. 4. Elkind, D. (2007). The Power of Play: Learning What Comes Naturally. Da Capo Press. 5. Singer, D. G., Golinkoff, R. M., & Hirsh-Pasek, K. (2006). Play = Learning: How Play Motivates and Enhances Children's Cognitive and Social-Emotional Growth. Oxford University Press. 109
Доказательный фрагмент
«В данной статье анализируется значение художественной литературы в развитии речи детей дошкольного возраста.»
Образец извлечения
Демо-превьюВ данной статье анализируется значение художественной литературы в развитии речи детей дошкольного возраста. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- game, intellectual development, child psychology, logical, strategik o‘yinlar, ta’limiy o‘yinlar, o‘yin, mantiqiy fikrlash, xotira, ijodiy tafakkur, bolalar psixologiyasi, aqliy rivojlanish, kognitiv rivojlanish., stressni kamaytirish
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Магистерские диссертацииЮлдашев Ж.Х2014