MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTLARIDA DIDAKTIK OʻYINLARDAN FOYDALANISH

Аннотация

For preschool children, play is the main type of activity, which plays an important role in expanding the child's worldview, developing cognitive abilities, and in the process of socialization. Didactic games are used as an effective tool in the process of teaching and educating children. This article highlights the essence of didactic games, their types, and the importance of their application in preschool educational organizations. Keywords: stages of thinking, didactics, types of games, mental education, vocabulary. Didaktik oyinlar – bu ta’limning eng muhim vositalaridan biridir. Axir, o‘ynab, bola o‘rganadi va shuning uchun rivojlanadi. Bolalar didaktik o‘yinlari bolani diversifikatsiya qilishning asosiy vositasidir, o‘yin umuman shaxsning asosiy fazilatlarini tarbiyalashga yordam beradi. Shunday qilib, o‘yin jarayonida bolalar o‘zlarini o‘rab turgan narsalarga, kundalik hayotning hodisalariga, tabiatga, o‘yinlarga to‘g‘ri munosabatni shakllantiradi va bolaning bilimini 134 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference chuqurlashtiradi, bu, albatta, aqliy tarbiyadir. Bolalar didaktik o‘yinlari hissiyotlarni rivojlantiradi, chunki atrofimizdagi dunyoni to‘liq anglash uchun bola uni his qilishi va idrok qilishi kerak. Didaktik o‘yinlar bolalar nutqini rivojlantirishga katta e’tibor beradi. O‘yinda bola so‘z boyligini boyitadi, ham faol, ham passiv tovushlarni va butun so‘zlarni to‘g‘ri talaffuz qilishni, jumlalarni tuzishni, o‘z fikrlarini aniq ifoda etishni o‘rganadi. To‘g‘ri didaktik o‘yin yosh avlodning axloqiy tarbiyasiga katta e’tibor beradi. Bolalar kattalar mehnati natijasida o‘yinchoqlarga, atrofdagi narsalarga g‘amxo‘rlik qilishni o‘rganadilar, ijtimoiy xulq-atvor me’yorlari, tengdoshlar va kattalar bilan bo‘lgan munosabatlar, turli xil shaxsiy xususiyatlar haqida tushunchaga ega bo‘ladilar. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun didaktik o‘yinlar mehnat ta'limi funksiyasini bajaradi. Darhaqiqat, bolalar o‘yin uchun materiallarni mustaqil ravishda tayyorlash orqali boshlang‘ich mehnat ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar. Besh yoshdan olti yoshgacha bo‘lgan bolalar rasmlarni, o‘yinlar uchun tabiiy materiallarni olishadi, kartalar, chiplar, o‘yinlar uchun qadoqlar tayyorlashadi. Agar bola o‘yin uchun atributlarni o‘zi tayyorlasa, ularga nisbatan munosabat yanada ehtiyotkor bo‘ladi. Didaktik material gigiyenik bo‘lishi kerak va iloji bo‘lsa estetik tarzda ishlab chiqilgan bo‘lishi kerak. Darhaqiqat, yorqin, oqlangan o‘yinchoqlar har doim bolalarning e'tiborini jalb qiladi, ular bilan o‘ynash istagini uyg‘otadi, bu ular estetik tarbiya funksiyasini bajarishini anglatadi. Didaktik o‘yinda jismoniy tarbiya. O‘yin deyarli har doim farovonlikni, ijobiy hissiyotlarni keltirib chiqaradi. Eng muhimi, didaktik o‘yinchoqlar yordamida o‘yinlar bo‘lib, ular davomida qo‘llarning nozik motorli mahoratlari mustahkamlanib, rivojlanadi. Bu bolalarning aqliy rivojlanishiga eng qulay ta'sir ko‘rsatadi, qo‘llarni yozishga tayyorlashga yordam beradi. Ko‘pgina didaktik o‘yinlar madaniy va gigiyena ko‘nikmalarini shakllantiradi. O‘yinda bolalar turli xil his-tuyg‘ularni ifoda etadilar, hamma narsani birgalikda, ya’ni birgalikda bajarishga intilishadi. Didaktik o‘yinlarni o‘tkazish quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 1. Bolalarni o‘yin mazmuni bilan tanishtirish, undagi didaktik materialdan foydalanish (obyektlar, rasmlarni ko‘rsatish, qisqa suhbat, bunda bolalarning bilimlari va g‘oyalari oydinlashadi). 2. Ushbu qoidalarni aniq amalga oshirgan holda, o‘yinning borishi va qoidalarini tushuntirish. 3. O‘yin harakatlarini ko‘rsatish. 4. Katta yoshli shaxsning o‘yindagi rolini, uning o‘yinchi, muxlis yoki hakam sifatida ishtirok etishini aniqlash (o‘qituvchi o‘yinchilarning harakatlarini maslahat, savol, eslatma bilan boshqaradi). 135 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference 5. O‘yin natijalarini sarhisob qilish uni boshqarishda hal qiluvchi daqiqadir. O‘yin natijalariga ko‘ra, uning samaradorligi, bolalar tomonidan mustaqil o‘yin faoliyatida foydalaniladimi yoki yo‘qligini baholash mumkin. Didaktik o‘yinlar – bu bolalarni o‘qitish va tarbiyalash jarayonida bilim, ko‘nikma va malakalarni shakllantirishga qaratilgan maxsus tashkil etilgan o‘yin faoliyati. Ushbu o‘yinlar quyidagi asosiy maqsadlarga xizmat qiladi:  bolalarning nutqiy, mantiqiy va ijodiy tafakkurini rivojlantirish;  atrof-muhit haqidagi bilimlarni mustahkamlash;  bolalarning ijtimoiy moslashuv jarayonini tezlashtirish;  mustaqil fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatini shakllantirish. Didaktik o‘yinlarni quyidagi turlarga ajratish mumkin: 1. Jismoniy faoliyatga asoslangan o‘yinlar – harakatli o‘yinlar bolalarning harakat koordinatsiyasini rivojlantirishga yordam beradi. Masalan, "Kim tez?" yoki "Topib ol!" kabi o‘yinlar. 2. Aqliy rivojlanishga qaratilgan o‘yinlar – bolalarning fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. Masalan, "Ortig‘i qaysi?", "Mantiqiy juftliklar" kabi o‘yinlar. 3.