IQTISODIY BILIMLARNING INSON KAPITALINI RIVOJLANTIRISH VA BOSHQARISHDAGI AHAMIYATI VA DOLZARBLIGI

Аннотация

Human capital is considered one of the most important factors in the economic development and improvement of the lifestyle of a society. This thesis analyzes the role and significance of intellectual knowledge and skills, as well as economic knowledge, in the management of human capital. The study, using reviews of Uzbek and foreign literature, studies the theories of several foreign and Uzbek scientists on human capital, intellectual potential and economic knowledge. Keywords: Human capital, intellectual potential, economic development, economic knowledge, management, skills. Аннотация. Человеческий капитал является одним из важнейших факторов экономического развития и улучшения образа жизни общества. В этой диссертации анализируется роль и важность интеллектуальных знаний и навыков, а также экономических знаний в управлении человеческим капиталом. В исследовании с использованием обзоров узбекской и зарубежной литературы были изучены теории ряда зарубежных и узбекских ученых о человеческом капитале, интеллектуальном потенциале и экономических знаниях. Ключевые слова: Человеческий капитал, интеллектуальный потенциал, экономическое развитие, экономические знания, менеджмент, навыки. 207 NEW RENAISSANCE 2025 MARCH INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 3 Iqtisodiy bilimlar inson kapitalini rivojlantirish va boshqarishda muhim ahamiyat kasb etadi. Iqtisodiy bilimlar jamiyat a’zolariga cheklangan resurslardan foydalanib maksimal darajada cheksiz ehtiyojlarini qondirish, muammolarni sintez va analiz tahlil qilish va oqilona qarorlar qabul qilish imkonini beradi. Bu bilimlar orqali shaxslar va tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanuvchilar o‘z faoliyatlarini uzoq muddatli strategiyalar asosida rejalashtiradi va boshqaradi. Shuningdek, iqtisodiy bilimlar moliyaviy savodxonlikni oshiradi. Shaxslar moliyaviy rejalar tuzish, investitsiyalarni boshqarish, budjet va jamg’armalar tashkil etish, hamda moliyaviy xavf-xatarlarni bartaraf etishda iqtisodiy bilimlardan foydalanadilar. Iqtisodiy bilimlar insonlarning mehnat bozorida raqobatbardosh bo‘lishiga yordam beradi. Ish beruvchilar malakali va iqtisodiy bilimlarga ega kadrlarni izlashadi, chunki bunday kadrlar samarali ishlash va korxonaning raqobatbardoshligini oshirish qobiliyatiga ega bo‘ladilar, bundan tashqari innovatsiyalar va yangi texnologiyalarning rivojlanishiga motivatsiya beradi. Innovatsion g‘oyalar iqtisodiy tushunchalar va tamoyillar asosida amalga oshiriladi, bu esa iqtisodiy jonlanishni va rivojlanishni jadallashtiradi.Yana bir muhim jihati davlat siyosatidagi iqtisodiy bilimlar bo‘lib, ular davlat siyosatini ishlab chiqishda dolzarb ahamiyatga ega. Chunki iqtisodiy siyosat, soliq va pul-kredit siyosatlar orqali davlatlar iqtisodiy barqarorlik va ijtimoiy farovonlikka erishadi. Iqtisodiyot bo‘yicha tadqiqotlar jamiyatning iqtisodiy muammolarini aniqlash va ularga yechim topishda yordam beradi. Insonlar o‘z moliyaviy savodxonligini oshirish, investitsiyalar qilish va iqtisodiy imkoniyatlarni aniqlash orqali shaxsiy va kasbiy yuksalishga erishadilar. Iqtisodiy bilimlar global iqtisodiy jarayonlarni tushunish, tahlil qilish va ularda faol ishtirok etish bilan birga yangi imkoniyatlar uchun zamin yaratadi. Bu bilimlar orqali shaxslar va tashkilotlar o‘z faoliyatlarini samarali va uzoq muddatli strategiyalar asosida rejalashtiradi, boshqaradi va iqtisodiy muvaffaqiyatga erishadi. Inson kapitali va inteleuktual salohiyatda iqtisodiy bilimlarga bog‘liqligini o‘rganishdan oldin ularni alohida tahlil qilamiz. S.Becker tomonidan taʼriflanganidek, inson kapitali – bu insonlarning taʼlim, o‘qitish va tajriba orqali o‘z bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirish natijasida orttirilgan qobiliyatlar yig‘indisidir. Bu qobiliyatlar esa iqtisodiy o‘sish va rivojlanishda muhim rol o‘ynaydi. Hamda T.W.Schultz "Inson kapitali" tushunchasini fanga kiritib, uning taʼlim va sog‘liqni saqlash kabi sohalarda amalga oshirilgan investitsiyalar orqali shakllanishini taʼkidlagan. Uning fikricha, bu investitsiyalar insonlarning ishlab chiqarish qobiliyatini oshiradi. Ijtimoiy nuqtai nazardan esa inson kapitali insonning shaxsiy fazilatlari, taʼlim darajasi, malaka va tajribasi, shuningdek, sog‘liq holati va innovatsion qobiliyatlarining yig‘indisidir. 208 NEW RENAISSANCE 2025 MARCH INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 3 Bu komponentlar birgalikda insonning jamiyatdagi muvaffaqiyatini va farovonligini belgilaydi. Inson kapitali – bu mamlakatning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishida muhim rol o‘ynaydigan resursdir. Intellektual salohiyat – bu shaxsning bilim, aql-idrok, mantiqiy fikrlash qobiliyatlari, ijodiy tafakkur, yangilik kiritish qobiliyati va o‘rganish qobiliyatlari yig‘indisidir. Quyida intellektual salohiyatning asosiy jihatlari keltirilgan: INTELEKTUAL SALOHIYAT Bilim Mantiqiy Ijodiy O‘rganish Analitik Yangilik fikrlash tafakkur qobiliyati qobiliyat kiritish qobiliyatlari qobiliyati 1-rasm. Intellektual salohiyat asosiy