RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING IQTISODIYOTDAGI ROLI RIVOJLANISHI

Аннотация

Ushbu maqolada raqamli va axborot texnologiyalari zamonaviy jamiyat iqtisodiyotiga qanday ta’sirko‘rsatishi bayon etiladi. Bugun, shubhasiz, biz tez o‘zgarishlar davriga kirdik va, ehtimol, yaqin kelajakda inson faoliyatining eng muhim sohalari (iqtisodiy, boshqaruv, ilmiy, xavfsizlik) butunlay boshqacha format va ma’noga ega bo‘ladi. Odamlarning ijtimoiy hayotga qarashlari ham o‘zgarmoqda. Va bunda zamonaviy jamiyat iqtisodiyotidagi axborot texnologiyalarining o‘rni ham o‘sibbormoqda. Kalit so‘zlar: raqamli texnologiyalar, axborot texnologiyalar, raqamlashtirish, iqtisodiyotning globallashuvi. 1.Kirish Kompyuter texnologiyalari uzoq vaqtdan beri kundalik hayotning ajralmas qismi bo‘lib kelgan. Biroq, smartfonlar va kompyuter planshetlarining paydo bo‘lishi bilan kompyuter texnologiyalarining ta‘siri keskin oshdi. Zamonaviy jamiyatning eng ko‘zga ko‘ringan xususiyati raqamli texnologiyalarning odamlarning yashash va ishlash tarziga ta‘sirining kuchayishidir. Bu mikroelektronika, axborot va telekommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi bilan bog‘liq. Shunday qilib, jamiyat hayotini “raqamlashtirish” ob’ektiv va muqarrar olg‘a siljish degan xulosaga kelishmumkin [1]. 2.Adabiyotlarsharhi: Iqtisodiyotdagi raqamli texnologiyalarni hozirgi iqtisodiy vaziyatda elektron biznes tuzilmalari ishini optimallashtirish imkonini beruvchi axborot texnologiyalari sifatida talqin qilish mumkin. Raqamli iqtisodiyotni uchta asosiy elementga bo‘lish mumkin: infratuzilma elementlari (uskunalarva dasturlar, telekommunikatsiya qurilmalari vaboshqalar), elektron biznes yo‘nalishi, elektron tijorat yo‘nalishi (tovarlarni onlayn savdo)[2]. Bugungi kunda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining katta qismi raqamli iqtisodiyot infratuzilmasi vositalaridir. Iqtisodiyotda ishning raqamli shakllarini joriy etish (tovar mahsulotlari va xizmatlarini ishlab chiqarish, tarqatish, ayirboshlash, foydalanish va keyin utilizatsiya qilish) ham kichik va yirik firmalar, mamlakatlar va har bir inson uchun foydalidir. So‘nggi o‘n yilliklarda barcha sanoat sohalarida raqamli texnologiyalardan keng foydalanish davom etmoqda. Ilgari bu o‘z-o‘zidan va nazoratsiz jarayon edi, ammo bugungi kunda yirik kompaniyalar va mamlakatlarbumasalaga aniqtizimli yondashuv zarurligini angladilar. Raqamlashtirishning strategik rejasini ishlab chiqish va keyinchalik amalga oshirish hozirgi kunda iqtisodiyotning deyarli barcha tarmoqlaridagi deyarli barcha yirik firmalar uchun ustuvor vazifa hisoblanadi. Bugungi kunda raqamli iqtisodiyotni quyidagi asosiy texnologiyalar www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 aniqlaydi: bulutli texnologiya, taqsimlangan hisoblash texnologiyasi, katta ma’lumotlar texnologiyasi va“Narsalar Interneti” texnologiyasi [3]. Biroq, eng muhim texnologiyani raqamli platforma deb hisoblash mumkin. Raqamli platforma deganda ko‘p sonli bozor vakillarining o‘zaro munosabatlari tizimi tushuniladi [4]. Muayyan algoritmga muvofiq tuzilgan va ularni maxsus axborot muhiti orqali birlashtirgan. Shunday qilib, raqamli texnologiyalar to‘plamidan foydalanish va mehnat taqsimoti shartlarini o‘zgartirish orqali tranzaksiya xarajatlarini kamaytirishga olib keladi. Muayyan raqamli platforma har qanday yirik iqtisodiy soha negizida qurilgan bo‘lib, sotuvchilar va xaridorlar o‘rtasida ma’lumot almashish uchun sharoit yaratadi. Misol uchun, Fhe Uber platformasi taksi ishchilari va ularning yo‘lovchilari o‘rtasidagi aloqani ta’minlaydi. Xuddi shunday, CarSharing platformasi avtomobil egalari va avtomobilni ijaraga olmoqchi bo‘lganlar o‘rtasidagi munosabatlarni ta’minlaydi [5]. Platforma - bu ko‘plab odamlarga ma’lumotlar va turli xizmatlardan foydalanish imkoniyatini beradigan boshqabarcha zarur texnologiyalarni o‘zichiga olgan dasturlar to‘plami. Raqamli iqtisodiyot elektronika sanoati tomonidan yaratilgan innovatsion texnologiyalarga asoslangan. U ikkita element bilan ifodalanadi. Birinchidan, bu elektron sanoat, mikrochiplar, kompyuterlar va telekommunikatsiya qurilmalari va maishiy elektronika ishlab chiqarish. Ikkinchidan, bu raqamli texnologiyalar sohasida xizmatlar ko‘rsatadigan va ishlab chiqarish, saqlash va ma’lumotlarni boshqarishning raqamli vositalaridan foydalanadigan kompaniyalar. Raqamli sektorni rivojlantirishning milliy iqtisodiyotlar uchun ahamiyati ayni paytda bir qator mamlakatlar o‘z iqtisodiyotlarining raqamli tarmoqlarini rivojlantirishga qaratilgan keng qamrovli va o‘ta ulkan dasturlarni amalga oshirayotgani bilan ham tasdiqlanadi. Bu sohalarda yangi ish o‘rinlari yaratish, elektron sanoat va IT texnologiyalari raqobatbardoshligini oshirish. Tarkibiy qaramlikning o‘ziga xos xususiyati shundaki, uni engib o‘tishning iloji yo‘q, chunki raqamli texnologiyalar sohasidagi taraqqiyot juda yuqori tezlikda davom etmoqda va yangi texnologiyalarni faqat oldingi natijalar asosida ko‘paytirish mumkin. Agar mamlak