TURLI FOSFORLI MINERAL O`G`IT ME`YORLARINING TUPROQ FOSFOR REJIMIGA TA`SIRI

Аннотация

In this article, the effect of fertilization on soil fertility and high yield of walnuts under intensive drip irrigation of walnut trees in the Samarkand region meadow-grey soils was studied. The results showed that the ratio of mineral fertilizers used was 1:0.6:0.5 and the norm was N P K kg/ha, which resulted inreliable yield. 150 90 75 KEYWORDS: Walnut tree, walnut, intensive orchard, drip irrigation, nitrogen fertilizer, phosphorus fertilizer, complex fertilizer, potassium fertilizer, fertilization, meadow-grey soil, fertility, amount ofmobilephosphorus. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 АННОТАЦИЯ: В данной статье изучено влияние удобрения на плодородие почвы и высокую урожайность грецкого ореха при интенсивном капельном орошении деревьев грецкого ореха на лугово-серых почвах Самаркандской области. Результаты показали, что соотношение используемых минеральных удобрений составило 1:0,6:0,5, а норма N P K кг/га,чтопозволило получитьнадежную урожайность. 150 90 75 КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА: Дерево грецкого ореха, грецкий орех, интенсивный сад, капельное орошение, азотное удобрение, фосфорное удобрение, комплексное удобрение, калийное удобрение, удобрение, лугово-серая почва, плодородие, количество подвижного фосфора. KIRISH. Soʻnggi yillarda mamlakatimizda suv resurslaridan samarali foydalanish asosida sugʻoriladigan maydonlardan olinadigan hosil miqdorini oshirish va sifatini yaxshilash orqali mamlakat aholisi turmush darajasini yuqori pogʻonalarga koʻtarish borasida samarali ishlar amalga oshirilmoqda. Qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini rivojlantirish va barqarorligini ta’minlashning eng istiqbolli yoʻnalishlaridan biri bu ekinlarini sugʻorish uchun tomchilatib sugʻorish tizimlarini qoʻllashdir. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 1 iyundagi “Yongʻoq ishlab chiqaruvchilar va eksport qiluvchilar uyushmasini tuzish va uning faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi qarorida lalmi erlardan foydalanishni ragʻbatlantirish va samaradorligini yanada oshirish, ichki va tashqi bozorlarda raqobatbardosh boʻlgan yongʻoq ishlab chiqarish hajmini koʻpaytirish, xorijiy investitsiyalarni keng jalb qilish hisobiga zamonaviy yongʻoq plantatsiyalarini barpo qilish hamda yongʻoq etishtirish boʻyicha ilmiy asoslangan usullar va intensiv texnologiyalarni keng joriy etish borasidagi vazifalar belgilab berilgan. Mamlakatimizning togʻli hududlari iqlim sharoiti yongʻoq, bodom, pista kabi daraxt koʻchatlarining oʻsishi va yuqori hosil berishi uchun nisbatan qulay joylar hisoblanadi. Jumladan, Andijon, Jizzax, Namangan, Samarqand, Navoiy, Qashqadaryo, Surxondaryo, Fargʻona, Toshkent kabi viloyatlarda bu kabi daraxtlardan moʻl hosil olishmumkin. Yongʻoq Markaziy Osiyodan kelib chiqqan va eng qadimgi madaniy meva turlaridan biri hisoblanadi. Hozirga kunda yongʻoq asosan AQSH va Gʻarbiy - janubiy Amerika, Janubiy Evropa, Shimoliy Afrika, Sharqiy Osiyo, davlatlarida yetishtirib kelinmoqda[3;10;]. Dunyo boʻyicha yongʻoqzorlarning umumiy maydoni 50 million gektarga yaqinlashmoqda va doimiy ravishda oʻsish borish tendensiyasiga ega. Yongʻoq etishtirish boʻyicha yetakchilar - Xitoy, Hindiston va Nigeriya. Hindiston yongʻogʻining asosiy yetkazib beruvchilari Indoneziya, Hindiston va Filippindir [6; 8;] 2018 yil holatiga koʻra, grek yongʻogʻi ishlab chiqarish hajmi boʻyicha Xitoy 1786 ming tonna tashkil etib birinchi oʻrinni egallagan boʻlsa, AQSH 607,814 ming tonna bilan ikkinchi oʻrinni egallagan. Butun dunyoda etishtiriladigan jami grek yongʻogʻining 87,7 foizini 6 ta davlat ishlab chiqaradi va bu davlatlar Xitoy, AQSH, Eron, Meksika, Ukraina, Turkiya mamlakatlari hisoblanadi.[5;] Mevali daraxtlar orasida yongʻoq ozuqaviy qiymati boʻyicha eng qimmatli ekinlardan biridir. Yongʻoq mevasi boy kimyoviy tarkibi tufayli: yogʻlar 76% gacha, oqsillar 22%, qandlar 16%, vitaminlar (pishmagan mevalarda A, B, E, P va C) juda toʻyimli mahsulot tarkibiga kiradi. Yangi va qovurilgan yongʻoq mevalari qandolatchilik va pazandachilik sanoatida keng qoʻllaniladi. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Yongʻoq yogʻi sharqona shirinliklarni tayyorlashda ham qoʻllaniladi. Mevadan olingan yogʻda bir qator toʻyinmagan yogʻli kislotalar mavjud. Muhim oqsillardan lizin ustunlikka ega, uning tarkibi yongʻoqmevasidatovuq tuxumigaqaraganda yuqori [4; 9;]. Yongʻoq daraxtlarining oʻsishi va rivojlanishini ta’minlash agrotexnik tadbirlarni oʻz vaqtida amalga oshirish bilan bogʻliq. Yongʻoq daraxtlarining yoshi va hajmiga qarab, daraxt ostiga ishlov berish, qator oraliqlarini haydash va kesish ishlari olib boriladi. Yosh bogʻlarda hajmining har bir kvadrat metriga 12 g azot, 4-5 g fosfor va 3-4 g kaliy qoʻshiladi. Har bir daraxt uchun mevali bogʻda har 2-3 yilda 300-400 kg organik oʻgʻit yoki 10-12