BOLALARGA EKOLOGIK TA’LIM VA TARBIYA BERISHDA TASVIRIY SAN’ATNING AHAMIYATI

Аннотация

The article discusses the role of visual arts in solving the problems of environmental education of children. It is emphasized that a person needs to develop a social consciousness, oriented towards humanism,from childhood. Keywords:ecology, nature, psychology, color, culture, art, contrast, creativity. Hozirgi kunda ekologik muammolar global miqyosda dolzarb masalalarga aylangan. Tabiatning ifloslanishi, iqlim o'zgarishi va biologik xilma-xillikning kamayishi kabi masalalar insoniyat uchun jiddiy tahdidlar yaratmoqda. Shuning uchun, bolalarni ekologik tarbiyalash va ularda tabiatga nisbatan mas'uliyatli munosabatni shakllantirish juda muhimdir. Bu jarayonda tasviriy san'atning o‘rni beqiyosdir. Tasviriy san’at bolalarga tabiatni o‘rganish, uning go‘zalligini anglash va ekologik muammolarni tushunishda yordam beradi. San’at orqali bolalar o‘z fikrlarini ifodalash, his-tuyg‘ularini aks ettirish va ijodiy yondashuvni rivojlantirish imkoniyatiga ega bo‘lishadi. Tasviriy san’at asarlari orqali ekologik masalalar haqida fikr yuritish, muammolarni tahlil qilish va ularni hal etish yo‘llarini izlash imkoniyatlari yaratiladi. Bolalar tasviriy san’atini rivojlantirish bo‘yicha tadqiqotlar N.E.Asadullina, R.F. Berzina, V. B. Kosminskaya, O.V. Pachganova., E.E. Purik, E. A. Flerina. Maktabgacha yoshdagi bolalarni san’at yordamida ekologik tarbiyalash muammosini hal qilishda quyidagi odamlar ishladilar: L.V. Kompantseva, T.A. Koptsev. Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, tasviriy san’at asarlari o‘zlarining kognitiv, estetik va tarbiyaviy qadriyatlaridan iborat bo‘lgan katta ahamiyatga ega va bolalarni ekologiktarbiyalashning muhimvositasidir. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Amaliyotda, maktabgacha yoshdagi bolalarni tasviriy san’at vositasida ekologik tarbiyalash masalalariga maktabgacha ta’limda kamtarona o‘rin ajratiladi. Pedagoglar tomonidan bolalarni ekologik tarbiyalashda tasviriy san’at asarlaridan foydalanishning o‘rni yetarlicha baholanmaydi. Bu esa mazkurmuammoningdolzarbligini ko‘rsatadi. Rangtasvir maktabgacha yoshdagi bolalarni rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi va ekologik tarbiya vositasi sifatida foydalaniladi. San’at turlaridan biri sifatida rangtasvir ranglar vositasida badiiy obrazlar yaratilishini aks ettiradi. Rang, dog‘, bo‘yoq, kontrast kabi turli ifoda vositalaridan foydalanish san’atkorga narsalarning jonli realligini, yorug‘likni, havoni, rasmda tasvirlangan odamlarning xarakterini tasvirlashga yordam beradi. Bolalarda estetik va ekologik tarbiya vazifalarini hal etish bo‘yicha ish shakllari xilma-xil - san’at asarlari bilan tanishish, bolalarni san’at bilan tanishtirishga qaratilgan sayohatlar va suhbatlar; tasvir vositalari haqida suhbatlar; estetik jihatdan tashkil etilgan muhit yaratish, taniqli rassomlar asarlari reproduksiyalari ko‘rgazmalari, bolalar asarlari ko‘rgazmalari, rasmlar galereyasiga tashrif buyurish, shuningdek, har bir bola o‘z tashabbusini ko‘rsatishi, imkoniyatlarini amalgaoshirishi mumkinbo‘lgan tashkiletilgan mustaqil faoliyat. Badiiy idrokni shakllantirishda kichik maktab o‘quvchisiga xos bo‘lgan yosh xususiyatlarini hisobga olish kerak. U yoki bu ma’lumot faqat ma’lum bir yosh davrida eng samarali o‘zlashtiriladi. Inson shaxsi shakllanib bo‘lgandan keyin badiiy ideallarni, badiiy didni shakllantirish qiyin. Shaxsni badiiy idrok etishning rivojlanishi bolalikdan boshlanadi. Katta yoshdagi inson ma’naviy jihatdan boy bo‘lishi uchun maktabgacha va kichik maktab yoshidagi bolalar tarbiyasida bunga alohida e’tibor qaratish lozim. Maktabgacha tarbiya va kichik maktab bolaligi davri badiiy tarbiya nuqtayi nazaridan deyarli eng hal qiluvchi davr hisoblanadi. Aynan shu yoshda eng intensiv shakllanishisodirbo‘ladi Pedagogning maktabgacha yoshdagi bolalarga tabiat manzaralarini estetik idrok etishni o‘rgatish bo‘yicha ta’limiy faoliyatga jalb qilishga qaratilgan ishlari, ona yurt tabiatini kuzatish, tasviriy san’at asarlari va illyustratsiyalarni ko‘rib chiqish, suhbatlar o‘tkazish orqali bolalar ijodiyotini rivojlantirishga yordam beradi. Bu faoliyat bolalar rasmlarida o‘z aksini topadi, bu rasmlarda bola atrof-muhitga bo‘lgan munosabatini ifodalay boshlaydi. Bola rasm chizishning oddiy ko‘nikmava malakalariniegallash jarayonida ijodiytasviriy faoliyat tajribasini orttiradi. Tabiatga nisbatan estetik munosabatni shakllantirish ekologik madaniyatning asosiy unsurlaridan biridir. Atrof-muhitga, insonga va mehnatga estetik munosabatni tarbiyalash tabiat bilan o‘zaro aloqalarni boshqarishni, ekologik maqsadlarga erishishga qaratilgan xatti-harakatlar va xulq- atvorni yo‘naltirishni o‘z ichiga oladi. Estetik jihatdan ahamiyatli landshaftlarni, tirik va jonsiz tabiat obyektlarini idrok etish, baholash va his qilish nafaqat zamonaviy insonning tabiat bilan muloqot qilishi va uni mushohada etishining muhim sababi, balki uning faol-insonparvarlik nuq