TASVIRIY SAN’ATIDA RANGLARNING INSON HAYOTIDAGI O‘RNI VA TA’SIRI

Аннотация

Ushbu maqola inson hayotiga ranglarning ahamiyati va uning ruhiyatiga qanday ta’sir etishini yoritib beradi. Tasviriy san’atdagi suratlar va ularning rang-barangligi odamning hissiy holati va kayfiyatini o‘zgaritirishi bilan bog‘liq. Xususan issiq va neytral ranglarning psixologik ta’siri, tabiiy va sun’iy yorug‘likning hissiyotlarni shakllantirishi haqida muhum ma’lumotlar keltirilgan va tasviriy san’atdagi rangli bo‘yoqlar haqidamalumot beradi. Kalit so‘z: Ranglarning insonga ta’siri, psixologik, ranglarning ahamiyati, san’at. Ranglar insonga juda katta ta’sir ko‘rsata oladi. Shu bilan bir qatorda uning ayni vaqtdagi ruhiy holatni, kayfiyatni aniqlash mumkin. Avvalo ranglar qanday paydo bo‘lgan degan savolga to‘xtalib o‘tsak. O‘rta Osiyoda ranglar haqidagi ta’limot qadimdan kitob miniatyurasi, naqqoshlik va devorlarga fresko pannolar ishlash bilan bog‘liq holda rivojlanib kelgan. Chunki musavvirlik hunari rang tanlash va ularni tayyorlay bilishni talab etgan. Shu tariqa ta’sviriy san’at rivojlana boshlangan. Asosiy ranglar: Biz ranglarni ikkixil uslubdako‘rishimizmumkin: 1- Additiv ranglar. 2- Subtraktiv ranglar. Additiv ranglar nur tizimida bular- ko‘k , qizil , yashil. Subtraktiv ranglar esa bo‘yoqlar tizimida, bular –to‘qpushti, moviy va sariq. Aslida san’at tizimida asosiy ranglar bu: moviy, sariq va qizil. Shu bilan birga biz ranglarni yuqorida ko‘rsatilgani kabi talqin qilsak bo‘ladi. Rangtasvir qadimda, taxminan XL-XIII ming –yillarda paydo bo‘lgan. Ranglarni psixologik ta’siri inson kayfiyatining o‘zgartirishga, stressni kamaytirishga va uning asab tizmiga ta’sir ko‘rsatadi. Endi esa neytral va issiq ranglarning qanday ta’sir etishi va ma’nolari haqidako‘rib chiqamiz. 1.Qizilrang bu–kuch, energiya, jasorat vakayfiyatning ko‘tarilishi. Ta’siri: E’tibornijalb qilishi. 2.Yashil rang bu–atrof-muhit yosharishva yangilanish. Ta’siri: stressdan chiqishga yordam beradi vahotirjamlikhissini oshiradi. 3.Sariq rang bu–fikrni jamlaydi, optimizmva ijodkorlikenergiyasi. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Ta’siri: energiyani oshiradi, kayfiyatni yaxshilaydi va ijodkorlik oshiradi. Lekin sariqni atrofda ko‘payishi charchash hissinioshishiga sabab bo‘lishimumkin. 4.Moviy rang bu–intellekthotirjamlik vaosoishtalik. Ta’siri: tinchlantiradi,konsentratsiyani kuchayishi va ishonchni oshiradi. 5.Qora rang bu–sirvajiddiylik. Ta’siri: kuchlilikva mavqe. Lekin ko‘pqora depressiyaga olibkelishi mumkin. 6.Oq rang bu–tozalikva sokinlik. Ta’siri: atrofni keng ko‘rsatadi va ongni yomon hayollardan tozalaydi. 7.Kulrang bu-bosiqlikva betaraflik. Ta’siri: sokinlik, kuchli hissiyot vajiddiylikga sabab bo‘ladi. Lekin ko‘pkulrang hissiysovug‘lik va yolg‘izlikga olibkeladi. Yuqoridagi ko‘rsatib o‘tilgan ranglar ichida- iliq ranglarni 1,2,3-qatorlarda; Neytral ranglarni esa 5,6,7-qatorlarda ko‘rishimizmumkin. Taniqli mutaxassis, Fransiya texnika estetika insitutining asoschisi Jak Venoning aytishi bo‘yicha: “Rang har narsaga qodir: u nur, xotirjamlik va hayajonni keltirib chiqara oladi. U garmoniya vujudga keltirishi va larzaga solishi mumkin; undan mo‘jizalar kutsa bo‘ladi, ammo falokatga olib kelishi ham mumkin”deb ta’kidlab o‘tgan. Tasviriy san’atdagi rasmlar o‘zining ishlanish texnikasi, ranglarning uyg‘unlashuvi va janrlari bilan insonni ayni vaqtdagi kayfiyatini, hissiy holatiga katta ta’sir ko‘rsata oladi. Shuningdek san’at asarlari insonni go‘zallikdan bahramand bo‘lishga va uni qadrlashga undaydi. Ko‘plab suratlar insonni o‘tmishi va eski shirin xotiralarini yodga solishi katta ehtimol bilan mavjud. Tarixiy va diniy suratlar ma’naviyatni ongning o‘sishiga hizmat qiladi. San’at asarlari insonni stress, depressiya va real hayot tashvishlaridan bir muddatga bo‘lsada chekinishga va xotirjamlikni saqlashga ancha yordam beradi. Ko‘pinchalik esa manzara va abstrakt suratlar insonni ruhiyatini ancha tinchlantiradi va dam oldiradi. Shu o‘rinda aytib o‘tish mumkinki, manzara janri asosan tabiatni aks ettirish, atmosferani va yorug‘likni tasvirlash, kenglik va tinchlikni o‘z ichiga oladi. Rus rassomi Isaak Levitanning asarlarida aynan shu hislatlarni ko‘rish mumkin. Abstraktda esa shakllar, chiziqlar va ranglar orqali insonni hissiyoti va kayfiyatini ifodalab beradi. Vasiliy Kandinskiy bu yo‘nalishning asoschilaridan biri hisoblanadi. San’at asarlar asosan insonni fikirlash doirasini kengaytirish, yangi g‘oyalarni yaratish va hayotni boshqatomonlamava boshqaburchakdan ko‘rishga undaydi. Tasviriy san’atdagi rangli bo‘yoqlar haqida qisqacha ma’lumotlarga to‘xtalib o‘tsak. Bularga - yog‘li bo‘yoqlar, akvarel, guash, akril, pastel, tush, rangli qalamlar vahokazo. Akvarel (lotincha aqua – suv) degan ma’noni anglatadi. Suvda eriydi va shaffof, yengil ranglar hosil qiladi. Akvarelda ishlashda maxsus qog‘ozdan foydalaniladi va asosan manzara va natyurmort, shuningdek portret janrlarida qo‘llanilib, tez qurishi