TALABALARNING OLIY TA’LIMGA MOSLASHISHINING O‘RGANILGANLIK XOLATI

Аннотация

This article presents the state of knowledge of students' adaptation to higher education, the opinions of foreign and domestic educators and psychologists on the conclusions of scientific work, the definition of the concept of adaptation, as well as concluding remarks on the topic. Keywords: adaptation, adaptation, student, educational process, individual, university, psychological state, factor. So'nggi yillarda talabalarning oliy ta’lim sharoitlariga ijtimoiypsixologik moslashuvi bilan bog'liq muammolarga ilmiy adabiyotlarga qiziqish ortib bormoqda. Shu bilan birga, adaptiv stressning intensivligini, moslashish jarayonining borishi va natijalarini belgilovchi omillarni aniqlash bilan bog'liq masalalar hal qilinmagan. Oliy ta’limning boshlang’ich talabalarining universitet sharoitlariga ijtimoiy-psixologik moslashuvining muvaffaqiyatiga ayrim individual yoki ijtimoiypsixologik omillarning (ota-onalarning ta'lim darajasi, universitetda o'qishni boshlashdan oldin shahar yoki qishloqda yashovchi) ta'siri kabilar o'rganilgan. Biroq, talabalarning universitet sharoitlariga ijtimoiy-psixologik moslashuv jarayoni va natijalariga turli omillarning ta'sirini har tomonlama baholash hali amalga oshirilmagan. 158 Mart, 2025-Yil Moslashish (adaptatsiya) - bu munosabatlarning tabiatini o'zgartirish, o'quvchining ta'lim muassasasidagi o'quv jarayonining mazmuni va uni tashkil etilishiga munosabatidir. Aqliy moslashuv inson yoki guruhning faoliyati bilan bog'liq bo'lib, atrof-muhitga moslashish yoki o’ziga atrof-muhitni moslashtirish jarayonlarining o'zaro ta'siri sifatida tushiniladi. Psixologiyada "moslashish" atamasi obyektiv atrof-muhit omillari ta'siri ostida shaxsning psixikasini qayta tuzishni, shuningdek, insonning turli xil atrof-muhit talablariga ichki noqulaylik sezmasdan va atrof-muhit bilan ziddiyatsiz moslasha olish qobiliyatini anglatadi. Bu moslashuv hodisasining protsessual tomonini, hayvonlarning moslashuvidan farqli o'laroq, qiyinchiliklarni yengib o'tish yoki ma'lum shaxsiy xususiyatlarning shakllanishi, masalan, kasbiy fazilatlarning yuzaga kelishida namoyon bo’ladi. Oliy o’quv yurti talabalarining yangi o’quv muhitiga moshlashishi, undagi ijtimoiy- psixologik jihatlar Povalyova.М.А., Рean А.А., Kudashev А.R., Baranov А.А., Vsevolodova N.А., Babaxan Yu.S., Dubovitskaya T.D asarlarida va ilmiy ishlarida yetarlicha asoslanib o’rganilgan. Universitetga kirish va o'qish talabalarni yangi madaniy, ta'lim muhitiga jalb qilish bilan birga kechadi, bu moslashish jarayonining boshlang'ich mexanizmi hisoblanadi. Moslashuvning muvaffaqiyati talabalarning zahira imkoniyatlarini yangilash va o'quv jarayonida duch keladigan turli xil qiyinchiliklarni yengishga tayyorligini o'z ichiga oladi. Korovina. I.V fikriga ko’ra esa, universitetdagi talabalarning psixologik moslashuvida quyidagilarni yaqqol ajralib ko’rsatish mumkin deb hisoblaydi: -o'quv faoliyati sharoitlariga moslashish (o'qitishning yangi shakllariga moslashish, bilimlarni nazorat qilish va o'zlashtirish, boshqa ish va dam olish rejimiga, mustaqil hayot tarziga va shunga o'xshashlar kabiga moslashishda namoyon bo’ladi); -guruhga moslashish (hamkasblarni jamoaga kiritish, uning qoidalari, an'analarini o'zlashtirish); -kelajakdagi kasbga moslashish (kasbiy bilim, ko'nikma va fazilatlarni o'zlashtirish) guruhga moslashish (hamkasblarni jamoaga kiritish, uning qoidalari, an'analarini o'zlashtirish) kabilar. Talabalarni psixologik va pedagogik qoʻllab-quvvatlash apriori ularning psixologik holatini diagnostika qilishni oʻz ichiga oladi. Ayniqsa, istalmaganpsixologik jarayonlarni oʻz vaqtida kuzatib borish va talabalarga yangi vaziyat yoki muhitda oʻqishga moslashish jarayonida zarur pedagogik yordam koʻrsatish muhimdir, bu birinchi kurs talabalari -kechagi maktab oʻquvchilariga toʻliq taalluqlidir. 159 Mart, 2025-Yil Universitetda ta’limning birinchi yilidagi moslashish jarayonining murakkabligi va uning noaniqligi yoshlar bilan sodir boʻlayotgan oʻzgarishlarga e'tibor berishni va turli xil moslashish parametrlarini takroriy oʻlchashni talab qiladi. Ammo, agar boshlangʻich bosqichda ta’lim va kasbiy faoliyatning muvaffaqiyati kabi mezon joriy va oraliq baholash natijalariga koʻra baholanishi mumkin boʻlsa, birinchi kurs talabalarini moslashtirishning boshqa mezonlarini aniqlash juda muammolidir. Shaxsning jamiyatga moslashishi bilan bogʻliq psixologik muammolar Z.Freydning asarlarida qoʻyilgan boʻlib, u adaptatsiyaning ikki turi -alloplastik va avtoplastik haqida yozgan. Klassik psixoanalizga koʻra, shaxs va jamiyatning oʻzaro ta'siri doimo qarama-qarshidir va shuning uchun har bir inson muqarrar ravishda intrapsixik konfliktning tashuvchisi hisoblanadi. I.M.Xorevning soʻzlariga koʻra. ijtimoiy moslashuv omillarini ijtimoiy va psixologik ajratish mumkin. Ijtimoiy yoʻnalishlarga oila, tengdoshlar, oʻqituvchining qadriyat yoʻnalishlari, shuningdek, oʻquvchi shaxsini rivojlantirishning pedagogik shartlari kiradi; psixologik vaziyatni baholash qobiliyati, ijodkorl