QADIMGI TURKIY XALQLARDA “QUT” MAROSIMI XUSUSIDA.

Аннотация

This article analyzes the Kut ceremony, which played an important role in the religious beliefs and rituals of the ancient Turkic peoples. The concept of Kut is interpreted as a source of human vitality, happiness and bliss, reflecting the worldview of the Turkic peoples, their attitude to nature and divine forces. The article describes in detail the procedure for conducting the Kut ceremony, the symbols used in it, ancient customs and their spiritual and educational significance. It also provides scientific observations on the beliefs of the Turkic peoples related to Kut and their traces that have survived to this day. This article is an important source for understanding the essence of ancient rituals and studying our national cultural heritage. Keywords: ritual, Turk, sacrifice, Blue God, qut. Абстрактный. В статье анализируется обряд кут, игравший важную роль в религиозных верованиях и обрядах древних тюркских народов. Понятие «Кут» отражает мировоззрение тюркских народов, их отношение к природе и божественным силам и трактуется как источник жизненной силы человека, счастья и блаженства. В статье подробно описывается порядок проведения обряда Кут, используемые в нем символы, 132 Mart, 2025-Yil древние обычаи, их духовно-просветительское значение. Были также сделаны научные наблюдения о верованиях тюркских народов, связанных с кутом, и их следах, сохранившихся до наших дней. Эта статья является важным источником для понимания сути древних ритуалов и исследования нашего национального культурного наследия. Ключевые слова: ритуал, турок, жертвоприношение, Синий Бог, кут. Qadimgi turkiy xalqlar o‘zining boy madaniyati, an’anaviy urf-odatlari va marosimlari bilan ajralib turardi. Ularning diniy va madaniy hayoti tabiat bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, marosimlar ko‘pincha tabiat hodisalari, hosil bayramlari va turli ijtimoiy voqealarga asoslangan edi. Tabiatga sig‘inish marosimlari Qadimgi turkiy xalqlarda tabiatga sig‘inish juda keng tarqalgan. Ular tog‘, daryo, quyosh va oyga sig‘inib, ularga qurbonliklar keltirgan. Masalan, tog‘lar muqaddas hisoblanib, u yerda marosimlar o‘tkazilgan. Bahor kelishi bilan Navro‘z nishonlanib, yangi yil boshlanishi shodiyonalar bilan kutib olingan. Qut marosimi Qut tushunchasi qadimgi turkiylarning diniy tasavvurlarida muhim o‘rin tutgan. U baxt, omad va hayotiy kuch manbai deb hisoblangan. Qut marosimlari odatda yangi tug‘ilgan bolaga ism qo‘yish yoki yangi uy qurilganida o‘tkazilgan. Ko‘k Tengri va ajdodlarga sig‘inish Turkiy xalqlar Ko‘k Tengri — osmon xudosi va ajdodlar ruhi bilan bog‘liq marosimlarni ado etgan. Hukmdorlarning hokimiyati Tengrining irodasi bilan belgilangan deb ishonilgan. Bu marosimlar davlat va diniy rahbarlar ishtirokida katta dabdaba bilan o‘tgan. Harbiy marosimlar Qadimgi turkiylarning hayotida harbiy marosimlar muhim ahamiyatga ega bo‘lgan. Ular jang oldidan qurbonlik keltirib, jangchilar ruhini ko‘tarish uchun maxsus marosimlar o‘tkazgan. Jangdan keyin esa g‘alaba tantanalari uyushtirilib, qurbonliklar qilinardi. Dafn marosimlari Qadimgi turkiy xalqlar o‘z vafot etgan yaqinlarini hurmat bilan dafn etgan. Ularning dafn marosimlari murdaning narsalari, qurollari bilan birga ko‘milib, marhumning ruhi oxiratda to‘liq hayot kechirishiga ishonilgan. Turkiy xalqlarda "Qut" tushunchasi qadimdan muhim ahamiyatga ega bo'lib, baxt, saodat va baraka ma'nolarini anglatgan. Ushbu tushuncha turkiylarning diniy va madaniy hayotida, turli marosim va urf-odatlarida keng namoyon bo'lgan. Qut tushunchasi turkiy xalqlarda hukmdorlik va xudolar tomonidan berilgan ilohiy kuch bilan bog'liq bo'lib, bu kuch xalq va davlatning ravnaqi, barakasi va muvaffaqiyatini ta'minlaydi, deb hisoblangan. Qadimgi turkiylar o'z hukmdorlarini "Qut egasi" deb atashgan, ya'ni ularning hokimiyati ilohiy baraka bilan tasdiqlangan deb bilishgan. Qut marosimlari turli shakllarda o'tkazilgan. Masalan, yomg'ir chaqirish marosimlari qadimdan turkiy dehqonchilik madaniyatida katta ahamiyatga ega bo'lgan. Bu marosimlarda maxsus qo'shiqlar aytilgan, va yomg'ir yog'ishi bilan erning barakali bo'lishi tilangan. Shu bilan birga, qut 133 Mart, 2025-Yil so'zi turli kasalliklarni quvish marosimlarida ham tilga olingan. Masalan, "badik" marosimlarida yomon ruhlar quvilib, bemorlar uchun shifo va baraka tilangan. Qut marosimlari xalq hayotida faqatgina diniy mazmunga ega bo'lmay, balki ijtimoiy ahamiyat ham kasb etgan. Masalan, Navro'z bayramida o'tkazilgan marosimlarda qut-baraka, hosil mo'lligi va xalqning farovonligini tilash asosiy o'rin tutgan. Ayniqsa, sumalak pishirish jarayonida aytiladigan qo'shiqlar va marosimlar orqali baraka va qutga bo'lgan ishonch aks etgan. Xulosa qilib aytganda, turkiy xalqlarda Qut marosimlari xalqning hayot falsafasi va dunyoqarashining muhim qismi bo'lib, ular baxt, saodat va barakani hayotning ajralmas bo'lagi sifatida ko'rsatgan. Ushbu marosimlar orqali turkiy xalqlar tabiat bilan uyg'unlikda yashash va ilohiy kuchlarga hurmat bilan munosabatda bo'lish g'oyalarini namoy