BIRINCHI JAHON URUSHIDAN KEYINGI XALQARO MUNOSABATLAR VA DIPLOMATIYALAR TARIXI

Аннотация

The end of World War I and important political events after the war. The conclusion of the Peace Treaty at the Palace of Versailles in Paris, the plundering of the defeated countries by the victorious countries. The beginning of the world economic crisis and its impact. Germany's large-scale payment of reparations in favor of the victorious countries. The emergence of right-wing radical forces in a number of European countries and the popularization of fascism. The consequences of the Versailles-Washington system. Keywords: Treaty of Versailles, Treaty of Rapallo, Versailles-Washington system, Austria- Hungary, Ottoman Empire, Weimar Republic, Treaty of Trianon, Japan and China, USA, Soviet Union, Great Britain and France, World economic crisis. ИСТОРИЯ МЕЖДУНАРОДНЫХ ОТНОШЕНИЙ И ДИПЛОМАТИИ ПОСЛЕ ПЕРВОЙ МИРОВОЙ ВОЙНЫ Аннотация. Окончание Первой мировой войны и важные политические события после войны. Подписание мирного договора в Версальском дворце в Париже, разграбление побежденных стран странами-победительницами. Начало мирового экономического кризиса и его последствия. Крупномасштабные репарационные выплаты Германии 2 72 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ державам-победительницам. Появление праворадикальных сил и популяризация фашизма в ряде европейских стран. Последствия Версальско-Вашингтонской системы. Ключевые слова: Версальский договор, Рапалльский договор, Версальско- Вашингтонская система, Австро-Венгрия, Османская империя, Веймарская республика, Трианонский договор, Япония и Китай, США, Советский Союз, Великобритания и Франция, мировой экономический кризис. Birinchi jahon urushining boshlanishi va uning dahshatli oqibatlari dunyo davlatlarining iqtisodiga, ijtimoiy va sanoat tizimiga katta zarba bo'ldi. Dunyoda yangi tartib o'rnatildi, qator imperiyalar tarqalib ketdi. Rossiyada monarxiya ag'darilib, yangi komunistik tizim o'rnatildi. Aqsh, Buyuk Britaniya va Fransiya dunyoda gegemon mamlakatlarga aylandi. Yevropada o'ng kayfiyatdagi radikal kuchlarning paydo bo'lishi, mag'lub davlatlarda Revanshizmning kuchayishi, keyingi jahon urushining boshlanishiga olib kelib qo'ydi. BIRINCHI JAHON URUSHIDAN KEYINGI XALQARO SHARTNOMALAR Birinchi jahon urushining yakunlanishi Parijda Versal saroyida 1919 - yil 18 - yanvardan 1920 - yil 21 - yanvargacha 27 ta mamlakat ishtirokida konferensiya bo'lib o'tdi. 1918 - yil noyabrda Germaniya imperiyasi quladi, o'rniga yangi hukumat tuzildi va mamlakat Veymar Respublikasi deb ataladigan bo'ldi. Yangi hukumat 1919 - yil 28- iyunda Versal tinchlik shartnomasi imzoladi. Bunga ko'ra urushning asosiy aybdori Germaniya g'olib davlatlar foydasiga 132 mlrd marka reparatsiya to'lashi lozim edi. Elzas va Lotaringiya Fransiyaga qaytarildi. Eypen okrugi, Malmedi va Moreno Belgiyaga, Shimoliy Shlevzig Daniyaga o'tkazildi. Saar viloyati 15 yil davomida xalqaro nazoratga o‘tkazildi va iqtisodiy jihatdan Fransiya bilan bog‘landi. Reyn viloyati esa demilitarizatsiya qilinib, ittifoqchi davlatlarning nazorati ostida qoldi. Sharqda Germaniya G‘arbiy Prussiya, Poznan va Yuqori Sileziyaning bir qismini Polshaga berishga majbur bo‘ldi. Bu bilan Polsha Boltiq dengiziga chiqish imkoniyatini qo‘lga kiritdi. Danzig shahri esa erkin shahar deb e’lon qilinib, Millatlar Ligasining nazorati ostida qoldi. Memel viloyati dastlab Antanta davlatlari nazoratiga o‘tgan bo‘lsa-da, keyinchalik Litvaga qo‘shib yuborildi.Shimoliy Shlezvig esa referendum natijasida Daniyaga o‘tdi. Germaniya nafaqat Yevropadagi hududlaridan, balki barcha mustamlakalaridan ham mahrum bo‘ldi. Afrika va Tinch okean hududlaridagi sobiq mustamlakalari Britaniya, Fransiya, Yaponiya va boshqa davlatlar o‘rtasida bo‘lib olindi. 2 73 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Birinchi jahon urushidan so‘ng Avstriya-Vengriya imperiyasi butunlay parchalanib, tarix sahnasidan yo‘qoldi. Urushning og‘ir natijalari va 1919–1920-yillarda imzolangan Sen-Jermen hamda Triyanon shartnomalari imperiyaning hududiy yo‘qotishlariga sabab bo‘ldi. Bir paytlar Yevropaning qudratli davlatlaridan biri bo‘lgan bu imperiya bir necha mustaqil davlatlarga bo‘linib ketdi.Avstriya o‘zining katta hududlarini qo‘shni davlatlarga boy berdi. Chexiya va Slovakiya ajralib chiqib, yangi Chexoslovakiya davlati tashkil topdi. Polsha Galisiya va Lodomeriyaning bir qismini qo‘lga kiritdi. Janubiy Tirol, Trentino va Isonzo vodiysi Italiyaga berildi. Sloveniya, Xorvatiya va Bosniya-Gersegovina esa yangi tashkil etilgan Serblar, Xorvatlar va Slovenlar qirolligi tarkibiga qo‘shildi.Avstriya imperiya maqomidan ayrilib, kichik bir davlatga aylandi. Bundan tashqari, unga Germaniya bilan birlashish qat’iyan man etildi.1920 yil imzolangan Trianon shartnomasi Vengriyani ulkan hududlaridan ayrildi. Transilvaniya va Banatning sharqiy qismi Ruminiyaga o‘tdi. Slovakiya va Ruteniyaning katta qismi Chexo