PATISSON NAV NAMUNALARINI KASALLIKLARGA CHIDAMLILIGINI KUZATISH

Аннотация

This article provides information on the determination of squash plant diseases and resistance to diseases. Various diseases occur in plants due to various reasons - pathogens and adverse external conditions. These lead to disruption of the body's functions (photosynthesis, respiration, movement of growth substances), complete death of the plant or damage to some organs. Plant diseases reduce yields and deteriorate quality. Kalit so‘zlar. Fuzarioz so‘lish. O‘rgimchakkana. Oq qanot. HMR ni aniqlash. Besh balli skala. HMR ni hisoblash formulasi. 310 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 13.14/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 3, Выпуск 02, февраль Kлючевые слова. Фузариозное увядание. Белое крыло. Определение HMR. Пятибалльная шкала. Формула расчета HMR. Keywords. Fusarium wilt. Spider mite. Whitefly. Determination of HMR. Five- point scale. Formula for calculating HMR. Kirish. Polizchilikning asosiy vazifalaridan biri aholini yil davomida poliz mevalariga bо‘lgan talabini qondirish, yuqori texnologiyalar, mexanizatsiyani qо‘llab, sarf-xarajatlarni kamaytirishdir. О‘zbekiston asrlar davomida sabzavot va polizchilik keng rivojlangan mintaqa hisoblanib, sо‘nggi yillarda bu sohaga yangi texnologiyalar joriy qilish ustida ilmiy izlanishlar borilmoqda.[8] Soha mutaxassislari oldida О‘zbekistonda poliz ekinlari ichida yangi duragay ekin patissonning yangi navlarini О‘zbekiston janubida ekishga moslashtirish hamda undan mо‘l hosil olish, uni foydali xususiyatlarini aholiga tushuntirib yetkazish, undan olinadigan potensial hosilini yanada oshirish, aholini poliz mevalari bilan mumkin qadar uzoqroq vaqt ta’minlash, buning uchun esa ertapishar, kasallikka chidamli va uzoq vaqt saqlanuvchan navlar yaratishdek muhim masala turibdi.[6] Patissonning 2 ta navi (Oq-13, Zarkokil) 1988 yilda О‘zbekistonda yaratildi, ularning agrotexnikasi ishlab chiqildi, fan sohasida erishilgan yutuqlarni amalda qо‘llash natijasida hosildorlik bir muncha kо‘tarildi. Bugungi kunda yer va suv resurslari chegaralanganligi, iqlim о‘zgarishi, urbanizatsiya, tabiiy talofatlar, aholi sonining oshib borishi butun dunyoda oziq-ovqat xavfsizligi masalasini birinchi darajadagi muammoga aylantirdi. Kasalliklarga chidamli, onalik gullari kо‘p meva sifati yuqori nav va duragaylarni yaratishda amaliy seleksiyaga tavsiyalar ishlab chiqish uchun mahalliy va chet eldan keltiriladigan navlar о‘rganiladi, qimmatli xо‘jalik belgilari bо‘yicha baholanadi. Mevasi yuqori kо‘rsatkichlarga ega, genotip va fenotip jihatdan birxillikka kelgan namunalar diallel uslubida о‘zaro chatishtiriladi. Har bir kombinatsiyadan olingan patissonlarda hosildorlik kо‘rsatkichi, belgilarning dominant yoki resessiv holda irsiylanishi hamda turli belgilari bо‘yicha kо‘rsatkichlari aniqlanadi. Yuqori natija kо‘rsatgan ota-ona kombinatsiyalaridan nav yaratish jarayonida foydalaniladi. Patissonning Yevropa davlatlarida ekiladigan sifatli nav namunalarini О‘zbekiston janubiy mintaqalarida ekishga moslashtirish va ularni duragaylash tufayli yangi issiq iqlimga moslashgan, serhosil, kasallik va noqulay sharoitlarga chidamli navlarni yaratish va urug’chilik texnologiyasi elementlarini ishlab chiqish asosiy vazifalardan 311 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 13.14/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 3, Выпуск 02, февраль biridir.[4] О‘zbekiston janubida sifatli navlarni yaratish va amaliyotga joriy etish dolzarb vazifalardan hisoblanadi. Ilmiy-tadqiqot ishlari 2019-yil 23-oktabr PQ-5853-son qarori bilan tasdiqlangan “О‘zbekiston Respublikasini 2020-2030 yillarda rivojlantirishning harakatlar strategiyasi”da aholini oziq-ovqat xavfsizligini va tо‘g’ri ovqatlanish madaniyatini ta’minlash asosiy vazifalardan biri qilib belgilangan.1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 11 dekabrdagi PQ-4549 sonli «Meva-sabzavotchilik va uzumchilik tarmog‘ini yanada rivojlantirish, sohada qo‘shilgan qiymat zanjirini yaratishga doir qo‘shimcha chora tadbirlar to‘g‘risida» gi qarorida ham bu dolzarb vazifa ilgari surilgan.2 Ushbu vazifalarni bajarishda iste’molchilarning talabiga binoan ekologik toza mahsulot yetishtirish va ularni mavsumdan tashqari paytlarda mahsulot bilan ta’minlashda muhim rol о‘ynaydi. Bugungi kunda yer va suv resurslari chegaralanganligi, iqlim о‘zgarishi, urbanizatsiya, tabiiy talofatlar, aholi sonining oshib borishi butun dunyoda oziq-ovqat xavfsizligi masalasini birinchi darajadagi muammoga aylantirdi.[7] Adabiyotlar sharhi. Patisson muhim sabzavot va poliz ekinlari qatoriga kiradi, ularning mevalari va urug‘lari yuqori parhezlik, davolash va profilaktika uchun yuqori qiymatiga ega, konserva sanoati, pazandachilik uchun xom ashyo bo'lib xizmat qiladi, uzoq muddat saqlash mumkin, aholining vitaminlarga bo'lgan ehtiyojini uzoq vaqt davomida qondirish mumkin (В.А. Лудилов, О.В. Чернявская, М.В. Долженко 2007). Patisson nav namunalarining kasallikla