MADANIYAT VA SAN’AT SOHASIDA KADRLAR VA MUTAXASSISLAR MIGRATSIYASI

Аннотация

This article provides detailed information and opinions about the migration processes of personnel and specialists in the field of culture and art. Keywords: the field of culture and art, migration process, dissatisfaction, traveling troupe, ensemble, creative collective, theater, labor migration. Hozirgi kunda madaniyat va san’at sohasida kadrlar qo‘nimsizligi bir qator ijtimoiy omillar bilan bog‘liq ularga: ✓ malakali kadrlarga bo‘lgan ehtiyoj; ✓ Ish sharoitining ko‘ngildagidek emasligi; ✓ Kadrlarnarning nokoppitentligi; ✓ Kasb-kor malakasining joylarda talab yetilmasligi; ✓ maoshning yuqori emasligi kabi masalalar kiradi. Kadrlar qo‘nimsizligi tufayli madaniyat va san’at sohasidagi oliy ma’lumotli kadrlar 11-12% atrofidadir. Ularning 37-38%ni esa o‘rta maxsus bilimli xodimlar tashkil etadi. Demak, madaniyat va san’at sohasidagi mutaxassislarning deyarli yarmi maxsus ma’lumotga ega bo‘lmagan shaxslardir. Bu xol kadrlar qo‘nimsizligini ko‘rsatibgina qolmay, mutaxassislar migratsiyasidan ham dalolat beradi [1]. 31 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-3 Mutaxassislar migratsiyasi deganda madaniyat va san’at sohasidagi mutaxassislarning shahardan qishloq tumanga borishi yoki qishloq joylaridagi san’at xodimlarining shaharlarga jalb etilishi nazarda tutiladi [2]. Shu paytgacha mutaxassislar migratsiyasi deyilganda shaharlik madaniyat va san’at sohasi xodimlarining qishloqlarda o‘tkaziladigan madaniy ommaviy tadbirlarga jalb etilishi nazarga tutilgan. Masalan, tuman va qishloqlarda o‘tkaziladigan ommaviy oilaviy tantanalarga, shaxs yubiliylariga, nikoh to‘ylariga shaharlik san’atkorlar jalb etilgan, ular ushbu tadbirlarni uyishtirish rejalashtirish va buyurtmachilarga manzur tarzda tashkil etib berish vazifalarini bajarishgan. Buni vaqtinchalik migratsiyas deb, atasa bo‘ladi. Vaqtinchalik migratsiya shaharlik san’atkotlarni tuman va qishloqlarga borib, ommaviy madaniy tadbirlarni uyushtirishning samarali yo‘llaridan biri bo‘lib kelmoqda. Biroq keyingi paytlarda qishloqdagi san’atkorlarni yoki folklor-etnogrfik ansambllarni shaharlardagi ko‘riklarga, tadbirlarga va yubiliylarga jalb etish, tajribasi shakllanmoqda. Masalan, “Boysun”, “Shalola”, “Besh qarsak”, “Gulyor”, “Omonyor”, “Gulchehralar”, “Doston”, “Besperde”, “Orzu”, “Yor-yor”, “Chavgi”, “Mohi sitora” va boshqa ko‘plab ansambllar shularga jalb etiladi. Aynan shu paytlarda, ular tadbirlar tashkil etiladigan joylarda turib qoladi, xatto haftalab, o‘n kunlab yoki oylab shaharlarda yashab qoladi. Ushbu davr ichida ular shahar madaniyati va urbanizatsiyasi bilan tanishadi, o‘zining ashula va raqslari bilan, shahar aholisiga madaniy xizmat qiladi. Bu ham vaqtinchalik migratsiyasiga kiradi. Bizning fikrimizcha migratsiya uzoq muddatli, cheklangan muddatli, qisqa muddatli va uch kun, bir hafta, bir oy davom etadigan ko‘chish jarayonlaridir. Demak, sayyor truppalar, ansambllar, ijodiy kolektivlar ham vaqtinchalik migratsiya orqali madaniy xizmatlar ko‘rsatadi. Migratsiyani ko‘chib ketish tarzida tushunmaslik kerak, u kasb-korni bajarish bilan bog‘liq bo‘lgan, vaqtincha va qisqa muddatga ko‘chishdir. Madaniyat va san’at sohasida qisqa muddatli migratsiya ko‘p uchraydigan oddatiy holdir. San’atkor va ijodkorlar o‘z funksiya va vazifalarini bajarish uchun turli hududlarga borib, aholiga madaniy xizmat ko‘rsatadi. Bu ularning qisqa muddatli migratsiyasiga misol bo‘la oladi. 32 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-3 Madaniyat va san’at sohasi xodimlari va mutaxassislari ba’zan oylab gastrollarga chiqadi, bu paytda ular mehmonxonalarda turishsada mahalliy aholining turmush madaniyati, laxjalari, urf-odatlari, to‘y va bayramlari, fikrlash tarzi bilan tanishadilar. Shu bilan birga, ular umummilliy harakterga ega boʻlgan, madaniyat va san’at boyliklarini mahalliy aholi o‘rtasida targ‘ib etadi. Masalan, respublika O‘zbek Milliy Akademik drama teatri jamoasi 2023-2024-yillarda gastrollarda bo‘lgan, mahalliy joylarga chiqib, nafaqat spektakllar ko‘rsatgan, shuningdek madaniy ommaviy harakterga ega bo‘lgan ijodiy uchrashuvlar o‘tkazgan. Shuningdek, Muqimiy nomidagi O‘zbekiston Davlat musiqali teatri ham 2023-2024-yillarda gastrollarda bo‘lgan. Mazkur tadbirlarni migratsiya deyish no o‘rin, biroq ularda migratsiyaga xos bo‘lgan elementlar borligini inkor qilib, bo‘lmaydi. Birinchidan, ularda mehnat migratsiyasiga xos bo‘lgan jihatlar bor. Mehnat shartnomasi asosida hududlarga chiqish va haftalab, hatto oylab hududlarda yashashga, ishlashga va madaniy funksiyalarni bajarishga to‘g‘ri keladi. Mehnat shartnomasida odatda ushbu shart-sharoitlar qayd etiladi. Ikkinchidan, mehnat migratsiyasida manfaatdorlik va buyurtmachi talabini bajarish zarur bo‘ladi. Ushbu talab, madaniyat va san’at sohasidagi gastrollarda o‘z aksini topadi. Uchinchidan, madaniyat va san’at xodimlari ba’zan xalqaro migratsiyaga xos funksiyalarni bajarishadi. Masalan, O‘zbekiston Prezidentining PQ–64-son