TEMUR TUZUKLARI VA ZAMONAVIY BOSHQARUV TAMOYILLARI

Аннотация

This article discusses the reforms implemented by Amir Temur in the field of state administration, as well as domestic and foreign policy, which led to the further strengthening of his reign during his reign. Keywords: diplomat, Timur's regulations, fair principles, Timurid state, Muslim jurisprudence, Islamic power, finance, economy, humanitarian, law and order, justice, discipline. Аннотация: В данной статье рассматриваются реформы, проведенные Амиром Темуром в области государственного управления, а также внутренней и внешней политики, которые привели к дальнейшему укреплению его власти в период его правления. Ключевые слова: дипломат, постановления Тимура, справедливые принципы, государство Тимуридов, мусульманская юриспруденция, исламская власть, финансы, экономика, гуманитарный, закон и порядок, справедливость, дисциплина. KIRISH: O'zbekistonning yangi taraqqiyoti davrida mamlakatimizda olib borilayotgan islohot va yangilanishlar ko'lamida milliy harbiy san'at tarixini chuqur o'rganishga ham alohida e'tibor berildi. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti, Qurolli Kuchlar Oliy Bosh Qo'mondoni Shavkat Miromonovich Mirziyoyev tomonidan milliy harbiy san'at tarixi hamda zamonaviy jang amaliyotlarini chuqur o'rganib, qo'shinlar tayyorgarligi usul va uslublarini yanada takomillashtirish vazifasi qo'yildi, respublikaning barcha harbiy akademik litseylariga "Temurbeklar maktabi" nomi berildi. Sharq olimi Ibn Xaldun "Xotiralari"da Sohibqironning xizmatlariga quyidagi yuksak baho berilgan: "Amir Temur Odam ato davridan to shu paytgacha siz kabi 353 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 2 podshoh chiqqan emas... asabiyatda ularga yer yuzidagi hech bir podshoh, Xusrav ham, Qaysar ham, Iskandar ham, Buxtannasr ham teng kela olmaydi. Xusrav forslarning kattasi va shohidir. Lekin forslar qayerda-yu, turklar qayerda! Qaysar va Iskandar Rum podshohlaridur. Lekin rumliklar qayerda-yu, turklar qayerda! Buxtannasr bobiliylar va nabotiylarning kattasidir. Lekin ular turklarga teng kela olarmidi!"Amir Temurning harbiy boshqaruv sohasidagi islohotlari o'sha davr tarixiy manbalarida yoritilgan va "Temur tuzuklari" Amir Temur jang san'atini o'rganishda eng muhim manbalardan hisoblanadi. Ushbu asarda sipoh saqlab turish, sipohga ulufa berish, askarlarni eng quyi martabadan oliy martabagacha tarbiyalab ko'tarish, katta nog'ora va bayroq berish, sipohning yaroq-jabduqlari va anjom - jihozlari, navkarning begiga va bekning navkariga muomala qilish va boshqa tuzuklari keltirilgan. "Tuzuklar"ning yaratilgan davri, muallifi, originalligi xususida bahsli mulohazalar mavjud. Bizningcha, asarning yozilish xususiyatiga ko'ra, ya'ni "Amr qildimki", "Buyurdimki", "Belgilab qo 'ysinlarki", -kabi iboralarga tayangan holda asar Sohibqironning saltanat va harbiy boshqaruviga oid amr va farmonlari, buyruqlari jamlangan kitob sanaladi. "Tuzuklar"da barcha vazirlarga katta talablar qo'yilgan (ayni damda sipoh, harbiy ishlar bo'yicha vazirga ham tegishli): "Kamolotga erishgan vazir ulkim, davlat muomalalarini tartibga keltirib, mulkiy va moliyaviy ishlarni to'g'rilik bilan, asli-nasli tozaligini ko'rsatib, ajoyib tarzda bajaradi. Olgulik joyidan olib, bergulik yerga beradi. Ruxsat etuvchi va taqiqlovchi buyruqlarida uning aslligi bilan toza naslligi ko'rinib turadi. (Hech kimga) dushmanlik va jabr-zulm qilmaydi. Xoh sipohdan, xoh raiyatdan bo ' lsin, har kimning nomini yaxshi so'zlar bilan tilga oladi. Birovdan yomonlik axtarmaydi, aytsalar eshitmaydi. Agar birovdan yomonlik ko'rgan bo'lsa, unga nisbatan shunday muomala qiladiki, u (oxiri) yomonligidan qaytadi. O'ziga yomonlik qilgan odamga nisbatan shunday yaxshilik qiladiki, u (oxiri) oldiga bosh egib keladi. Aqlli, bilimdon va hushyor vazir shunday bo'ladiki, agar saltanat ishlarida chigil-jumboq uchrasa, aqlu farosat uni barmog'i bilan uni yechib yuboradi. Amir Temur va temuriylar davri davlatchiligi, ma'naviyati o'zining salohiyati, mazmuni, tarbiyaviy kuchi va ta'siri bilan xalqimiz tarixida alohida o'rin tutadi. O'zbekiston o'zining davlat mustaqilligiga erishgach, uning bir necha ming yillik ijtimoiy-siyosiy tarixini har taraflama o'rganish uchun keng imkoniyatlar yaratildi. Ayniqsa, markazlashgan Amir Temur saltanati, uning o'zbek davlatchiligi va madaniyatini rivojlantirishdagi o'rni masalalariga oydinlik kiritilib, tarixchi, sharqshunos olimlarimiz ko'plab birinchi manba ahamiyatidagi asarlarni o'zbek tiliga tarjima qilib, nashr ettirdilar. Davlatimizning siyosati va xalqimiz xohish-irodasiga asoslangan Vazirlar Mahkamasining 1994 yil 29 dekabrda «Amir Temur tavalludining 354 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 2 660 yilligini nishonlash to'g'risida»gi qarori, 1995 yil 26 dekabrda esa Prezidentimizning «1