BASLAWISH TA'LIMDE 4 K MODELÍNEN PAYDALANIWDIŃ PEDAGOGIKALIQ QÁSÍYETLERÍ

Аннотация

Bul maqalada 4 K modeli jáne onıń strukturalıq bólimleri, baslanǵısh tálim sistemasında 4 K modelinen paydalanıwdıń pedagogikalıq qásiyetleri hám de shárt- shárayatları hám pedagogikalıq processlerde onıń ámeliy áhmiyeti, sonıń menen birge, baslanǵısh klass matematika sabaqları natiyjeliligin asırıwda 4 K modelinen paydalanıwdıń áhmiyeti haqqında sóz júritiledi. Gilt sózler: zamanagóy tálim sisteması, baslanǵısh tálim, XXI ásir kónlikpeleri, 4 K modeli, kommunikativlik, kollaborativlik, kritik (sın kózqarastan) pikirlew, kreativlik. Bárshemizge belgili, baslanǵısh tálim - oqıtıwshısı shaxs qáliplesiwiniń tiykarı esaplanadı. Sebebi bul dáwirinde bala ań astında álemdi ańǵarıw, oyda sawlelendiriw hám bilimler tiykarın qayta tiklew máwsimi bolǵanı ushın da bólek itibar talap etedi. Mektep bosaǵasına qádem qoyar eken, bala óziniń oqıwshı ekenligin sezine baslaydı, tálim alıwǵa hám birinshi ustazına mehrdi tuyedi, ilim jolındaǵı kelesi nátiyjeler ushın háreket ete baslaydı. “4 K” modeli tálim sistemasına zamanagóy jantasıw bolıp, zamanagóy tálim sistemasında 4 K modelinen paydalanıwda oqıwshılardıń sın pikirlewge, óz pikirin erkin bayanlawǵa, baslanǵısh klass oqıwshılarınıń hár tárepleme rawajlanıwına qaratılǵan bolıp, tórt tiykarǵı kompetensiyni óz ishine aladı. Kollaborasiya - sheriklik bul toparda islew kónlikpesi. Tapsırmanı atqarıp atırǵanda oqıwshılardıń sheriklikte islewleri, birewdiń ideya hám pikirlerin qabıllaw, sonıń menen birge, óz pikirin qorǵawǵa tiykarlanǵan, óz-ara sheriklik qılıw, nátiyjeli pikir almaslaw hám óz-ara qollap-quwatlaw kónlikpelerin úyreniwdi qáliplestiriw bolıp tabıladı. Kommunikativlik - sáwbetlesiw qábileti, oqıwshılar óz pikirlerin anıq hám ayqın ańlatıw, sáwbetlesti tıńlaw hám túsiniw, maǵlıwmattı jetkiziwde til qurallarınnan ónimli paydalanıwdı úyreniw bolıp tabıladı. Kreativ pikirlew - dóretiwshilik pikirlew insandı mashina hám jasalma intellektten ajıratıp turatuǵın jańalıq qılıw qábiletin rawajlandıradı. Oqıwshılar óz maqsetlerine erisiw ushın jańa jantasıwlardı qóllawdı úyreniwin, innovciyalıq sheshimlerdi islep shıǵıwdı hám mashqalalardi dóretiwshilik sheshiw kónlikpelerin rawajlandırıwdı názerde tutadı. Sın pikirlew - sın pikirlew bul ǵárezsiz pikir júritetuǵın shaxs spatında basqalardıń pikirlerin ózlestirmew, mudamı óz pikirin iyelew hám olardı dáliller menen tastıyıqlaw, informaciyanı sın kózqarastan bahalaw, óz oy-pikirlerin qáliplestiriw kónlikpelerin rawajlandırıwdı óz ishine aladı. Baslanǵısh tálimde oqıwshılardıń bul zárúrli kompetensiyaların rawajlandırıw búgingi zamanagóy tálim sistemasınıń tiykarǵı maqsetlerinen biri bolıp, oqıw procesin balalar ushın qızıqlı hám paydalı tárzde shólkemlestiriwge imkan jaratılıwın esapqa alsaq, mektepdegi hár bir sabaqtı oqıwshılar tek pán mazmunın ózlestiretuǵın emes, bálki ǵárezsiz bilim alatuǵın hám jeke qábiletlerin rawajlandıratin processge aylandırıwımız zárúr. Kollaborativlik, yaǵnıy sheriklikte oqıtıw 73 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si ideyası túrli mámleket ilimpazları, atap aytqanda, J. Xopkins universiteti professorı R. Slavin, Minnesotti universiteti professorlari R. Jonson, D. Jonson, Koliforniya universiteti professorı Sh. Sharon tárepinen izertlew etilgen. Ótken ásirdiń 70-jıllarında J. Dyui sheriklikte oqıtıwda nátiyjelerdi aldınan anıqlaw, Ámeliy iskerlikti shólkemlestiriw ideyasın ilgeri súrgennen keyin, Ullı Britaniya, Kanada, Germaniya, Avstraliya, Niderlandiya, Yaponiya mámleketleri tálim mákemelerinde bul ideyalardi keń qollana baslaǵan. Sheriklik pedagogikası novator-pedagoglar (Sh. A. Amonashvili, S. N. Lisenko, V. F. Shatalov, E. N. Ilin hám basqalar ) pedagogikalıq process qatnasıwshıları (oqıtıwshı hám oqıwshılar ) arasında adamgershilik principine tiykarlanǵan óz-ara qatnaslardı qurawın aytıp ótedi. Sheriklik pedagogikası ushın konseptual áhmiyetke iye qaǵıydalar ullı pedagoglar A. Avloniy, K. D. Ushinskiy, A. S. Makarenko, v. A. Suxomlinskiy, J. J. Russo, K. Rodjers hám basqalardıń pedagogikalıq qarawlarında óz ańlatpasın tapqan. Pedagogikalıq sheriklik ideyaları búgingi kúnde pedagogikalıq texnologiyalar mazmunına sińirilgen hám “XXI ásir tálimi konsepsiyasi” tiykarın quraydı. Sheriklikte oqıtıwdıń tiykarǵı ideyası - oqıw tapsırmaların tekǵana birgelikte orınlaw, bálki sheriklikte oqıw, úyreniw bolıp tabıladı. Sheriklikte oqıtıw hár bir oqıwshını kúndelik qızǵın intellektual miynetke, dóretiwshilik hám ǵárezsiz oylawǵa úyretiw, shaxs retinde sanalılıq, ǵárezsizlikti tárbiyalaw, hár bir oqıwshıda jeke salawat sezimin payda etiw, óz kúshi hám qábiletine bolǵan isenimdi bekkemlew, oqıwda juwapkershilik sezimin qáliplestiriwdi názerde tutadı. Sheriklik ortalıǵın jaratıw metodikası A. S. Makarenko tárepinen islep shıǵılǵan topardı rawajlandırıw teoriyası menen bekkem baylanıslı. Bul teoriyanıń mánisi insannıń shaxs spatında qáliplesiwi hám rawajlanıwda topar (kollektiv) zárúrli orın tutıwına tiykarlanadı. Hár bir insan jámiyette jasaydı, iskerlik júrgizedi,